[attachment=37551]

Tanzimat Fermanı

Gülhane Parkı’nda okunması nedeniyle Gülhane Hatt-ı Hümayunu veya Tanzimat-ı Hayriye de denir.

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Herkesin bildiği gibi, devletimizde kuruluşundan beri Kuran’ın yüce hükümlerine ve şeriat kanunlarına tam uyulduğundan, ülkemizin gücü ve bütün tebaasının refah ve mutluluğu en yüksek noktaya çıkmıştı. Ancak, yüz elli yıl var ki, birbirlerini izleyen karışıklıklar ve çeşitli sebeblerle şeriata ve yüce kanunlarına uyulmadığından evvelki kuvvet ve refah, tam tersine zayıflık ve fakirliğe dönüştü. Oysa, şeriat kanunları ile idare edilmeyen bir ülkenin varlığını sürdürebilmesinin imkansızlığı açık seçik ortadadır.

Tahta geçtiğimiz mesud günden bu yana bütün çabalarımız, hep ülkenin kalkınması, ahalimiz ve fakirlerimizin refahı maksadına yönelik oldu. Eğer, yüce devletimize dahil ülkelerin coğrafi mevkisini, verimli toprakları ve halkının kabiliyetlerini gözönünde tutularak gerekli girişimler yapılırsa, yüce Allah’ın yardımı ile, beş-on yılda kalkınabileceğimiz söz götürmez.

Yüce Allah’ın yardımına ve Peygamberimiz hazretlerinin ruhaniyetine sığınarak, yüce devletimizin ve ülkemizin iyi bir biçimde idare edilmesi için bundan böyle bazı yeni kanunlar çıkarılması gerekli görüldü.

Mevzu bahis olan kanunların başında can güvenliği; ırk, namus ve malın korunması; vergi toplanması; halkın askere alınıp silah altında tutulma müddeti gibi hususlar gelmektedir. Şöyle ki; Dünya’da can, ırz ve namustan daha kıymetli birşey yoktur. Bir insan bunları tehlikede görünce, yaradılıştan kötü olmasa bile, canını ve namusunu korumak için olmadık çarelere başvurur. Bunun devlet ve memlekete zarar vereceği açıktır. Buna karşılık, can ve namustan emin olan bir kimse sadakat ve doğruluktan ayrılmaz, işi ve gücü ile devletine ve milletine faydalı olur.

Mal emniyetinin olmadığı yerde ise kimse devlet ve milletine ısınamaz, ülkesinin yükselmesi ile alakadar olmaz, hep korku ve üzüntü içinde yaşar. Buna karşılık, malından, mülkünden emin olmadığı zaman hep kendi işi ve işinin genişletilmesi ile uğraşır. Devlet ve millet gayreti, vatan sevgisi kendisinde her gün artar.

Vergi mevzuna gelince: Bir devlet, ülkesini korumak için askere ve gerekli öbür masraflara muhtaçtır. Bu, para ile olur. Para, tebaadan toplanacak vergiler ile oluştuğundan bunun en iyi şekilde toplanması gerekir.

Evvelce gelir sanılmış olan “yed’i vahit” belasından ülkemiz hamdolsun, kurtulmuşsa da yıkıcı bir usul olup hiçbir zaman faydalı netice doğurmamış olan iltizam usulü hala sürüyor. Bu, ülkenin siyasi işlerini ve mali konularını bir adamın keyfine, hatta cebir ve zulmüne teslim etmek demektir. Bu adam iyi bir insan değilse hep kendi çıkarına bakar, bütün davranışlarında kötülüğe, zulme yönelir. Bu sebeple, ülkemiz insanlarının her biri için, malına ve gelirine göre bir verginin saptanması ve kimseden bundan fazla birşey alınmaması gerekir. Yüce devletimizin karada ve denizdeki askeri masrafları ile öbür masrafları kanunlarla belirlenip sınırlandırılmalı ve uygulama ona göre yapılmalıdır.

Askerlik de, yukarıda belirtildiği gibi, mühim bahislerden biridir. Ülkenin korunması için asker vermek halkın başlıca borcudur. Fakat, bir memleketin mevcut nüfusuna bakılmaksızın, şimdiye kadar yapıldığı gibi, kiminden tahammülünden çok, kiminden az asker alınması hem düzensizliğe; hem tarım, ticaret ve bayındırlık işyerinin kötü gitmesine; hem ömür boyu askerlik bıkkınlığa; hem de nüfusun azalmasına yol açar. Bu sebeple, her memleketten alınacak asker miktarı için münasip bir usul konulmalı ve dört veya beş yıl hizmet için sıra usulü getirilmelidir. Bunlar yapılmadıkça devletin kuvvetlenip gelişmesi, huzur ve asayişin sağlanması mümkün olmaz. Bütün bunların mesnedi yukarıda açıklanan hususlardır.

Bu sebeple, bundan böyle suç işleyenlerin durumları şeriat kanunları gereğince açıkça incelenip bir karara bağlanmadıkça kimse hakkında, açık veya gizli, idam ve zehirleme işlemi uygulanmayacaktır. Hiç kimse, başkasının ırz ve namusuna saldırmayacaktır. Herkes malına, mülküne tam sahip olacak, bunları dilediği gibi kullanacak, bunu yaparken de devlet büyüklerinin müdahalesine uğramayacaktır. Birinin suçluluğunun saptanması halinde mirasçıların o işle ilgileri bulunmayacağından, suçlunun malları elinden alınıp varisleri miras hakkından yoksun bırakılmayacaklardır.

Yüce devletimizin tebaası Müslümanlarla öbür milletler bu haklardan tam istifade edeceklerdir.

Can, ırz, namus ve mal bahislerinde, ülkemizin bütün halkına şeriat kanunları gereğince teminat verilmiştir. Öbür mevzularda da oybirliği ile karar verilmesi için, Meclisi Ahkam-ı Adliye üyeleri gerektikçe artırılacaktır. Yüce devletimizin bakanları ile ileri gelenleri belirli günlerde orada toplanarak, görüşlerini çekinmeden açıkça söyleyeceklerdir. Can, mal emniyetine ve vergilerin belirlenmesine ait kanunlar böyle hazırlanacaktır.

Askerlikle alakalı bahisler Bab-ı Seraskeri Dar-ı Şurası’nda görüşülüp karara bağlandıktan sonra sonsuza dek tatbik edilmeleri için tasdik edilmek üzere tarafıma gönderilecektir. Mevzu bahis olan kanunlar sırf din, devlet, ülke ve milleti kalkındırmak maksadı ile çıkarılacaklarından, bunlara tam uyacağımıza yemin ederiz. Bu mevzuda, Hırka-i Şerife odasında, bütün din adamları ile bakanların hazır bulunacakları bir sırada yemin edecektir.

Din adamı ve vezirlerden kanunlara aykırı hareket edenlerin, ispat edilecek suçlarına göre, rütbelerine ve hatır ve gönüle bakılmaksızın cezalandırılmaları için hususi ceza kanunu çıkarılacaktır.

Memurlara yeterli maaş bağlanmış olup, henüz bağlanmamış olanlarınkiler de belirlenecektir. Bu yolla da, şeriata aykırı olan ve ülkenin gerilemesinde başrolü oynayan rüşvet belası güçlü bir kanun ile ortadan kaldırılmış olacaktır.

Bütün bu sayılan hususlar eski hükümlerin bütünden değiştirilmesi demek olacağından işbu fermanımız İstanbul halkına ve ülkemiz halkına duyurulacaktır. Bundan başka, dost devletlerin de bu idarenin sonsuza dek tatbik edilmesine şahit olmaları için fermanımız, İstanbul’daki bütün büyükelçilere resmen bildirilecektir.

Allah hepimizi başarılı kılsın; kanunlara uymayanlar Allah’ın lanetine uğrasın ve ömürleri boyunca rahat yüzü görmesin. Amin.

ORJİNAL OSMANLICA METİN

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Tebâreke ellezî bi-yedihi’l-mülk ve hüve alâ külli şey’in kadîr.

Benim vezîrim;

Cümleye ma’lûm olduğu üzere Devlet-i Aliyyemiz’in bidâyet-i zuhûrundan beri ahkâm-ı celîle-i Kur’âniyye ve kavânîn-i şer’iyyeye kemâliyle riâyet olunduğundan saltanat-ı seniyyemizin kuvvet ve miknet ve bi’lcümle tebe’asının refâh u ma’mûriyyeti rütbe-i gâyete vâsıl olmuş iken yüz elli sene vardır ki, gavâ’il-i müte’âkıbe ve esbâb-ı mütenevviaya mebnî ne şer-i şerîfe ve ne kavânîn-i münîfeye inkıyâd ü imtisâl olunmamak hasebiyle evvelki kuvvet ve ma’mûriyyet bilakis za’f u fakra mübeddel olmuş ve halbuki kavânîn-i şer’iyye tahtında idâre olunmayan memâlikin pâyedâr olamayacağı vâzıhâttan bulunmuş olup cülûs-ı hümâyûnumuz rûz-ı fîrûzumdan beri efkâr-ı hürriyet-âsâr-ı mülûkânemiz dahi mücerred i’mâr-ı memâlik ve enha ve terfîh-i ahâlî ve fukarâ kazıyye-i nâfi’asına münhasır ve Memâlik-i Devlet-i Aliyyemiz’in mevki-i coğrafîsine ve arâzî-i münbitesine ve halkın kâbiliyet ü isti’dâdlarına nazaran esbâb-ı lâzımesine teşebbüs olunduğu halde beş on sene zarfında bi-tevfîkihî te’âlâ sûret-i matlûbe hâsıl olacağı zâhir olmakla avn ve inâyet-i Hazret-i Bârî’ye itimâd ve imdâd-ı rûhâniyet-i cenâb-ı Peygamberî’ye tevessül ve istinâd birle bundan böyle Devlet-i Aliye ve Memâlik-i Mahrûsemiz’in hüsn-i idâresi zımnında bazı kavânîn-i cedîde vaz’ ve te’sîsi lâzım ü mühim görünerek işbu kavânîn-i mukteziyyenin mevâdd-ı esâsiyyesi dahi emniyet-i can ve mahfûziyyet-i ırz u nâmûs u mal ve tayîn-i vergi ve asâkir-i mukteziyyenin sûret-i celb ve müddet-i istihdâmı kazıyyelerinden ibâret olup şöyle ki, dünyada can ve ırz u nâmûsdan e’azz bir şey olmadığından bir adam onları tehlikede gördükte hilkat-i zâtiye ve cibillet-i fıtriyesinde hıyânete meyl olmasa bile muhâfaza-i can ve nâmusu içün elbette bazı sûretlere teşebbüs edeceği ve bu dahi devlet ve memlekete muzır olageldiği müsellem olduğu misillü bilakis can u nâmûsundan emîn olduğu halde dahi sıdk u istikâmetten ayrılmayacağı ve işi gücü hemân devlet ve milletine hüsn-i hizmetten ibâret olacağı dahi bedîhî ve zâhirdir ve emniyet-i mâl kazıyyesinin fıkdânı halinde ise herkes ne devlet ve ne milletine ısınamayub ve ne i’mâr-ı mülke bakamayup dâima endişe ve ıztırabdan hâlî olamadığı misillü aksi takdîrinde yâni emvâl ü emlâkinden emniyet-i kâmilesi olduğu halde dahi hemân kendi işiyle ve tevsî-i dâire-i taayyüşüyle uğraşup ve kendisinde gün-be-gün devlet ve millet gayreti ve vatan muhabbeti artıp ona göre hüsn-i harekete çalışacağı şübheden âzâdedir ve tayîn-i vergi maddesi dahi çünkü bir devlet muhâfaza-i memâlikiyçün elbette asker ü leşkere ve sâir masârif-i mukteziyyeye muhtac olarak bu ise akça ile idâre olunacağı ve akça dahi tebeanın vergisiyle hâsıl olacağına binâen bunun bir hüsn-i sûretine bakılmak ehemm olup gerçi mukaddemlerde vâridât zannolunmuş olan yed-i vâhid beliyyesinden lehü’l-hamd Memâlik-i Mahrûsemiz ahâlisi bundan evvelce kurtulmuş ise de âlât-ı tahrîbiyyeden olup hiçbir vakitte semere-i nâfiası görülemeyen iltizâmât usûl-i muzırrası el-yevm cârî olarak bu ise bir memleketin mesâlih-i siyâsiye ve umûr-ı mâliyesini bir adamın yed-i ihtiyârına ve belki pençe-i cebr u kahrına teslîm demek olarak ol dahi eger zâten bir iyice adam değilse hemân kendi çıkarına bakıp cemî-i harekât ü sekenâtı gadr u zulmden ibâret olmasıyla bad ez-în ahâlî-i memâlikten her ferdin emlâk ve kudretine göre vergi-i münâsib tâyin olunarak kimseden ziyâde şey alınmaması ve Devlet-i Aliyye’mizin bahran ve beren masârif-i askeriye ve sâiresi dahi kavânîn-i îcâbiyye ile tahdîd ü teybîn olunup ona göre icrâ olunması lâzımedendir ve asker maddesi dahi ber-minvâl-i muharrer mevâdd-ı mühimmeden olarak egerçi muhâfaza-i vatan için asker vermek ahâlinin farîza-i zimmeti ise de şimdiye kadar cârî olduğu vechile bir memleketin aded-i nüfûs-ı mevcûdesine bakılmayarak kiminden rütbe-i tahammülünden ziyâde ve kiminden noksan asker istenilmek hem nizâmsızlığı hem de zirâat ü ticâret mevâdd-ı nâfiasının ihlâlini mûcib olduğu misillü askerliğe gelenlerin ilâ-nihâyeti’l-ömr istihdamları dahi fütûru ve kat-ı tenâsühü müstelzim olmakta olmasıyla her memleketten lüzûmu takdîrinde taleb olunacak neferât-ı askeriye içün bazı usûl-i hasene ve dört yahud beş sene müddet istihdâm zımnında dahi bir tarîk-i münâvebe vaz u te’sîs olunması îcâb-ı haldendir. Ve’l-hâsıl bu kavânîn-i nizâmiye hâsıl olmadıkça tahsîl-i kuvvet ve ma’mûriyyet ve âsâyiş ü istirâhat mümkün olmayup cümlesinin esası dahi mevâdd-ı meşrûhadan ibâret olduğundan fî-mâ-bad ashâb-ı cünhanın davâları kavânîn-i şer’iyye iktizâsınca alenen ber-vech-i tedkik görülüp hükm olunmadıkça kimse hakkında hafi vü celî idâm ü temsîm mu’âmelesi icrâsı câiz olmamak ve hiç kimse tarafından diğerinin ırz u nâmûsuna tasallut vukû’bulmamak ve herkes emvâl ü emlâkine kemâl-i serbestîyle mâlik ve mutasarrıf olarak ona bir tarafdan müdahale olunmamak ve farazâ birinin töhmet ve kabâhati vukû’unda onun veresesi ol töhmet ve kabahatten berî’üz-zimme olacaklarından onun malını müsâdere ile veresesi hukûk-ı irsiyyelerinden mahrum kılınmamak ve tebe’a-i saltanat-ı seniyyemizden olan ehl-i İslâm ve milel-i sâire bu müsâ’adât-ı şâhânemize bilâ-istisnâ mazhar olmak üzre cân ve ırz ve nâmus ve mâl maddelerinden hükm-i şerî iktizâsınca kâffe-i memâlik-i mahrûsemiz ahâlisine taraf-ı şâhânemizden emniyet-i kâmile verilmiş ve diğer hususlara dahi ittifak-ı ârâ ile karar verilmesi lâzım gelmiş olmağla Meclis-i Ahkâm-ı Adliye a’zâsı daha lüzûmu meretebe teksir olunarak ve vükelâ ve ricâl-i Devlet-i Aliyyemiz dahi bazı tâyin olunacak eyyâmda orada ictimâ ederek ve cümlesi efkâr u mütâla’âtını hiç çekinmeyüp serbestçe söyleyerek işbu emniyet-i cân ve mâla, ta’yîn-i vergi hususlarına dâir kavânîn-i mukteziye bir taraftan kararlaştırılıp ve Tanzîmât-ı askeriye maddesi dahi Bâb-ı Seraskerî dâr-ı şûrâsında söyleşilüp her bir kânun karargîr oldukça ilâ-mâşâallâhu te’âlâ düstûru’l-amel tutulmak üzre bâlâsı hatt-ı hümâyûnumuz ile tasdik ve tevşîh olunmak için taraf-ı hümâyûnumuza arzolunsun ve işbu kavânîn-i şer’iyye mücerred dîn ü devlet ve mülk ü milleti ihyâ için vaz’ olunacak olduğundan cânib-i hümâyûnumuzdan hilâfına hareket vukû bulmayacağına ahd ü mîsâk olunup Hırka-i Şerîfe Odası’nda cemî-i ulemâ ve vükelâ hazır oldukları halde kasem-i billâh dahi olunarak ulemâ ve vükelâ dahi tahlîf olunacağından ona göre ulemâ ve vüzerâdan ve’l-hâsıl her kim olur ise olsun kavânîn-i şer’iyyeye muhâlif hareket edenlerin kabahat-ı sâbitelerine göre te’dîbât-ı lâyıkalarının hiç rütbeye ve hatır ve gönüle bakılmayarak icrâsı zımnında mahsûsan cezâ kânunnâmesi dahi tanzîm ettirilsin ve cümle memûrînin el-hâletü hâzihî mikdar-ı vâfî ma’aşları olarak şâyed henüz olmayanları var ise onlar dahi tanzim olunacağından şer’an menfûr olup harâbiyyet-i mülkün sebeb-i a’zâmı olan rüşvet mâdde-i kerîhesinin fî-mâ-ba’d adem-i vukû’ı maddesinin dahi bir kânun-ı kavî ile tekîdine bakılsın ve keyfiyyât-ı meşrûha usûl-i atîkayı bütün bütün tağyîr ü tecdîd demek olacağından işbu irâde-i şâhânemiz Dersa’âdet ve bilcümle Memâlik-i Mahrûse’miz ahâlisine i’lân ve işâ’a olunacağı misillü düvel-i mütehâbbe dahi bu usûlün inşâallâhu te’âlâ ile’l-ebed bakâsına şâhid olmak üzre Dersa’âdetimiz’de mukîm bi’l-cümle süferâya dahi resmen bildirilsin. Hemân Rabbimiz teâlâ hazretleri cümlemizi muvaffak buyursun ve bu kavânîn-i müessesemin hilâfına hareket edenler Allâhu te’âlâ hazretlerinin la’netine mazhar olsunlar ve ile’l-ebed felâh bulmasınlar. (Âmîn) Fî 26 Şaban 1255 (3 Kasım 1839)

Kaynak : wikipedia

YAVUZ SULTAN SELİM’İN ŞAH İSMAİLE MEKTUBU

Bilesin ve âgah olasin ki, ilahî hükümlerden yüz çevirenlerin, dini ve seriati yikmaya çalisanlarin bu hareketlerine, bütün Müslümanlarin ve bu arada adalet sever hükümdarlarin, kudretleri nisbetinde mani olmalari farzdir. Bunu söylemekten maksadimiz sudur: Tekke kösesinden hâkimiyete yükselen sen, bu yolda yürüdün, Müslümanlarin memleketlerine saldirdin, sefkat ve utanmayi bir tarafa atarak zulüm kapilarini açtin, günahsiz Müslümanlari incittin, fitne ve fesadi kendin için temel prensip olarak kabul ettin, “umur-i padisahî ve ahkâm-i sehinsâhiyi muktezay-i heva-yi nefs ve ragbet-i tabiiyeye uydurup kuyud-i seriati hakk”ettin. Ibâhe-i muharreme ve irakat-i dima-i mükerreme, ve mescidleri yikma, türbe ve mezarlari yakma, ulemâ ile Peygamber neslinden gelmis olan seyyidlere ihânet “ve ilka-i mesâhif-i kerime der kazurat ve sebb-i Seyheyn-i Kerimeyn” gibi isler, senin kötü hallerinden bir kaçidir. Dillerde dolasmakta olan bunlar ve bunlara benzer hareketlerinden dolayi ulemâ kesin delillere dayanarak senin küfür ve irtidadina, senin ve sana tabi olanlarin öldürülmelerinin vâcib olduguna; mal ve riziklarinizin yagma, kadin ve çocuklarinizin esir edilmesinin mübah olduguna ittifakla karar vermislerdir.

Bu durum karsisinda ben, Allah’in emirlerini yerine getirmek, zulüm görenlere yardım etmek ve “merasim-i nâmus-i pâdisâhî için ” ipekli elbiselerimi çikardim, zirh giydim, kiliç kusandim, ata bindim ve Safer ayinin basinda Anadolu yakasina geçtim. Maksadim, Allah’in inayetiyle senin padisahligini yok etmek ve böylece âcizler üzerinden zulmünü ve fesâdini kaldirmaktir. Ancak, kiliçtan önce sana, Sünnet-i Seniyye icâbi Islâmiyeti teklif ederim. Eger yaptiklarina pisman olup can ve gönülden istigfar eder ve aldigin kaleleri geri verirsen, tarafimizdan dostluktan baska bir sey görmezsin. Fakat kötü hallerine devam ettiğin takdirde “zulmet-i zulümden” simsiyah yaptigin yerleri nura kavusturmak ve senin elinden almak üzere inşallah yakinda gelecegim. Takdir ne ise öyle olacaktir. Selâm, hidâyete tabi olanlaradir.

ORHAN GAZİNİN MURAD’HANA NASİHATİ

Benden sonra devletimin idaresini soyu temiz ve yüce olan Murad’ıma verdim. Sana nasihatim olsun ki halkını koru ve onlar için çalış. Her işte adaleti gözet. Bu mülk ile kesinlikle gururlanma. Şeriat yolundan asla ayrılma. Madem ki saltanat sahibi oldun, o zaman memlektinde daima adaletli ol. Alemin nizamını temin et ki saltanatta daim olasın.

Oğul! Saltanatına mağrur olma. Unutma ki hazret-i Süleymân’a kalmamıştır. Unutma ki, dünyâ saltanatı geçicidir, lâkin büyük bir fırsattır. Allah yolunda hizmet ve Peygamberimizin aleyhisselâm şefaatine mazhariyet için, bu fırsatı iyi değerlendir! Dünyâya âhiret ölçüsüyle bakarsan; ebedî saadeti feda etmeye değmediğini göreceksin. Oğul! Rumeli fethini tamamla! Konstantiniyye’yi (İstanbul’u) ya fethet, yahut fethe hazırla! Civardaki Türk beyleriyle mes’ele çıkarmamaya çalış. Ahâli her ne kadar bizi istese de, başlarında bulunan beyler, beyliklerinden geçme tarafdârı gözükmez. Daha bir zaman idare edecekler, lâkin sonunda olmuş meyva gibi avucuna düşeceklerdir. Anadolu’da gaile çıkmazsa, Rumeli işini rahat halledersin. Bu yüzden, Anadolu’nun sessizliğini bozmamaya gayret et. Cennet mekân babam Osman Gâzi Han, Söğüt ve Domaniç’ten ibaret bir avuç toprağı beylik yaptı. Biz, Allah’ın izniyle beyliği hanlığa, sultanlığa ikmâl ettik. Sen daha da büyüğünü yapacaksın!Osmanlı’ya iki kıta üzerinde hükmetmek yetmez! Zirâ i’lâ-yı kelimetullâh azmi iki kıtaya sığmayacak kadar büyük bir davadır. Selçuklu’nun vârisi (mirasçısı) biz olduğumuz gibi Roma’nın (Avrupa’nın) vârisi de biziz!

Oğul! Kur’ân-ı kerîmin hükmünden ayrılma! Adaletle hükmet! Gâzileri gözet! Dîne hizmet edenlere hizmeti şeref say! Fakirleri doyur! Zâlimleri cezalandırmakta tereddüt gösterme! Adaletin en kötüsü geç tecellî edenidir. Sonunda hüküm isabetli bile olsa, geciken adalet zulümdür! Oğul, biz yolun sonuna geldik. Sen daha başındasın. Cenâb-ı Mevlâ saltanatını mübarek kılsın.

MURAD HÜDAVENDİGARIN KOSOVA SAVAŞI DUASI

Ey ilâhî! Seyyidî! Mevlâyî!. Bunca kerre hazretinde duâmı kabul ettin. Beni mahrum etmedin. Gene benim duâmı kabul eyle! Bir yağmur verip, bu zulümâtı ve gubârı (tozu) def edip âlemi nûrânî tul, tâ ki kâfir leşkerini rahat görüp, yüz yüze ceng edelim! Yâ ilâhi! Mülk ve kul senindir. Sen kime istersen verirsin. Ben dahî bir âciz kulunum. Benim fikrimi ve esrarımı sen bilirsin. Mülk ve mal benim maksadım değildir. Hemen hâlis ve muhlis senin rızânı isterim. Yâ Râb! Beni bu müslümanlara kurban eyle! Tek bu mü’minleri küffâr elinde mağlûb edip helâk eyleme! Yâ ilâhî! Bunca nüfûsun katline beni sebep eyleme! Bunları mensur ve muzaffer eyle! Bunlar için ben canımı kurban ederim. Tek sen kabul eyle! Asâkir-i İslâm için teslîm-i ruha razıyım. Tek bu mü’minler ruhuna benim ruhumu feda kıl! Evvel beni gâzi kıldın, âhir şehâdet rûzî (nasîb) kıl! Âmîn!

FÂTİH SULTAN MEHMED HAN’IN ŞAHSİYETİ VE VEFÂTI


Sultan Mehmed Han, cömert, âdil, cesur, dindar, âlim ve âlim dostu bir hükümdardı. Her nerede bir ilim adamı varsa, onu İstanbul’a getirtirdi. Büyük âlimlerden Ali Kuşçu’yu Semerkand’dan bütün ailesi ile birlikte İstanbul’a getirtmiştir. Bir kişi sanatta hüner sâhibi ise, onu mutlaka İstanbul’a getirtirdi. Onun zamanında devletindeki ilim ve sanat adamları gayet refah içinde idiler.

Düşkün ve fakir dostu idi. Bir derviş görse, ona alçak gönüllülük gösterirdi. Yolda karşılaştığı fakirlere sadaka verirdi. Öyle ki, İstanbul’un fakirlerinden onun yardımını görmemiş kimse yoktu.

Sultan Mehmed Han, adâlette çok katı idi. O kadar ki, bir kişi bir kimsenin bir buğday tanesini alsa, onu derhal cezalandırırdı. Onun devrinde yol kesicilerin kökü kazınmıştı. Öyle ki bir kadın bir çanta dolusu altını alıp bir iki günlük yola gitse, hiç kimse onun önüne çıkmağa cesaret edemezdi.

Sultan Mehmed’in yaptığı eserlerin çoğu İstanbul’da idi. Edirne’de yüksek bir köşk yaptırdı. Çevre memleketlerde nice kaleler yaptırdı. Ülkenin her yerini îmar etmeye çalışırdı. Onun eserleri, zamanların sayfalarını gün gibi parlatır. İstanbul gibi bir şehri, alarak imar etmesi, onun gelip geçmiş hükümdarlara üstünlüğüne ve eserlerinin büyüklüğüne en mühim delildir.

Sultan Mehmed Han, 27 Nisan 1481 tarihinde İstanbul’dan Anadolu’ya geçerek Gebze’ye yakın yerde Maltepe Çayırı’na kondu. Sultan Mehmed’in nereye sefere gittiğini hiç kimseye söylememek âdeti olduğundan bu seferinde nereye yapılacağını kimse bilemedi.

Sultan Mehmed Han İstanbul’dan çıktığında hasta idi. Maltepe’de konduğu günün ikindi vaktinde vefat etti. (3 Mayıs 1481)

Ölmedi Şeh Mehemmed bin Murad

Belki bâğ-ı cinâna kıldı seyr.

İşi hayr olduğu için halka

Oldu târîh ona “duâ-yı hayr.”

(Sultan Murad’ın oğlu Padişah Mehmed ölmedi. Belki, cennet bahçelerine gitti. İşi halka hayır (yapmak) olduğu için onun (ölümüne düşürülen) tarih, “duâ-yı hayr” oldu.) (Neşrî Târihi)


FATİH SULTAN MEHMET (1431-1481)
Padişahlık sırası: 7 yıl
Saltanatı: 31 yıl
fotoğrafı Tahta çıkış tarihleri: 1. 1444 / 2. 1451
Babası: Sultan 2. Murat Han
Annesi: Hadice Alime Hüma Hatun
Doğum tarihi: 1431
Ölüm tarihi: 1481
Kabri: İstanbul Fatih Camii yanındaki Türbesindedir.

Pazar günü 2. Murad Hanın ve Hadice Alime Hüma Hatunun oğlu olarak Edirne’ de dünyaya geldi. Fatih Sultan Mehmed Han’ın doğum tarihi, bazı kaynaklarda küçük farklarla değişik gösterilir. Fatih çocukluğunda çok yaramazdı. Bu yüzden yaşadığı devrin ünlü ve sertliğiyle tanınan bilginlerinden öğrenim gördü. İlk hocası Molla Yegan’di. Akşemseddin ise her şeyiyle bizzat ilgilendi. Şehzade başlangıçta dik başlı ve sert olmasına rağmen zamanla öğrenme bilincine vardı. Ve daha çocuk yaşta hem eğitimcilerin hem de babasının güvenini kazandı. Aynı zamanda da Arapça, Farsça, Latince, Yunanca ve Sırpça dillerini öğrendi. Fen ve teknik bilgilerle gelecekte yapacağı savaşları kolaylaştıracak teknikler geliştirmeye çalıştı. Tarih ve coğrafya bilgilerinde kendini yetiştirip, geçmiş hükümdarların başlarından geçenleri öğrenerek tecrübe kazandı.

Sultan Mehmed, İstanbul’u fethettiği için ‘Fatih’ sanıyla anılır. 30 Mart 1431, döneminde 200’den fazla şehri Osmanlı topraklarına katmıştır. Vefatı sırasında devletin sınırları 2. 214. 000 km2 ye ulaşmıştır.

Şehzade Mehmed Manisa sancak beyliğine getirildiği yıl ağabeyi Amasya valisi şehzade Alaeddin Ali Çelebi’ nin vefatı üzerine, tek veliaht durumuna geldi.

Osmanlı saray geleneğine uyularak atandığı Manisa valiliği süresinde tutum ve davranışlarındaki olgunluk ve karar verebilme yeteneklerinin oluşması nedeniyle de 13-14 yaşlarındayken babası tarafından padişahlığa getirildi. 2. Mehmed ’nin çok küçük yaşta padişah olması sarayda söz sahibi olanların tepkisiyle karşılandı. Ayrıca onun çocuk olmasından fayda uman Haçlılar sınırı aşınca Mehmed, babası 2. Murad’ a yazdığı mektupta durumun ciddiyetini anlattı. Bunun üzerine 2. Murad oğlunu tahttan indirmeyerek başkomutan sıfatıyla kırk bin kişilik ordusuna öncülük ederek Varna ovasında Haçlıları bozguna uğrattı. Aynı yıl şehzade babası ile birlikte Arnavutluk seferine katıldı ve Dulkadiroğulları Beyi Süleyman beyin kızı Sitti Mükrime Hatun ile evlendi (1450). Üç oğlu, bir kızı olan Mehmed oğullarından büyük olanın adına Beyazıt, ortancaya Mustafa, küçük olana Cem Sultan koydu. Kızının adına ise küçüklüğünden beri hayran olduğu Gevherhan ismini verdi.

10 Şubat 1451’ de Sultan 2. Murad vefat edince, Çandarlı Halil Paşa ve diğer vezirler, Şehzade Mehmed’ e haber göndererek, babasından boşalan Osmanlı tahtına geçmek üzere çabuk harekete geçmesini bildirdiler. İç ve diş tehlikeleri göz önünde tutarak Sultanın ölümünü gizlediler ve şehzade Edirne’ ye gelene kadar devleti idare ettiler. Sultan Mehmed Edirne’ye döndüğünde büyük sevgi ile karşılanarak 1451’ de tekrar tahta çıkarıldığında 19 yaşındaydı. Bu yaşta olmasına rağmen askeri ve idari alanda büyük hamleler başaracak bir olgunluk kazanmıştı.

Genç bir padişah olmasını fırsat bilen Karamanoğulları hemen harekete geçerek Akşehir, Beyşehir ve Seydişehir’ i ele geçirdiler. Macarlar ve Venediklilerle bir barış antlaşması imzalayan II. Mehmed 1452’ de Anadolu’ ya geçerek Karamanoğulları’ nın üzerine yürüdü ve Karamanoğulları beyi İbrahim beyi ağır bir yenilgiye uğratarak Edirne’ ye ilk zaferiyle geri döndü.

Sultan Mehmed Han, Karamanoğlu meselesini yoluna koyduktan sonra İstanbul’ un Bizans’ ın elinde bulunması nedeniyle Osmanlılar’ ın Rumeli’ deki egemenliklerini pekiştirmemeleri ve Anadolu’ dan Rumeli’ ye asker geçirilmesinde büyük güçlüklerle karşılaşmaları gibi sorunları da ortadan kaldırmak için İstanbul’ u ele geçirme hazırlıkları başlandı.
Önce Boğaziçi’ nde şimdi Rumeli Hisar’ ı dediğimiz Boğaz-kesen kalesini yaptırdı. Bizans’ ın yüzyıllarca kuşatmalarına dayanmış olan sağlam duvarlarını yıkabilmek için Edirne’ de toplar döktürdü ki aralarında o zamana kadar görülmemiş büyüklükte olanlar da vardı. 6 Nisan 1453 günü karargahını Eğrikapı karşısındaki tepenin arkasına kurdu. Asker, Marmara’ dan Haliç’ e kadar yayılarak şehri kuşatıyordu. Orduda üç büyük topla beraber, irili, ufaklı on dört batarya top daha vardı. Denizden de Baltaoğlu Süleyman Bey’ in komutasındaki donanma kuşatmayı tamamlıyordu. Haliç, şimdiki Galata köprüsünün hizasına bir kalın zincir gerilmek suretiyle Türk gemilerine kapatılmıştı.

II. Mehmed, Zağanos Paşa ile hocası Molla Yegan ve Akşemseddin gibi değer verdiği alimlerden oluşan büyük bir meclis kurdu ve savaşın devam etmesini bildirdi. Ve şehri Haliç’ ten de sıkıştırarak müdafaa ekiplerini dağıtmak maksadıyla bir kararda bulundu: Dolmabahçe ile Kasımpaşa arasına kızaklar döşeyerek bir gecede 67 parça gemiyi Haliç’e indirdi. Kuşatma 53 gün sürmüştü. Nihayet 29 Mayıs 1453’te Topkapı ve Eğrikapı üzerinden Türk askeri şehre girdi ve İstanbul alınarak tarihin ortaçağı sona ermişti. İstanbul’u fethettikten sonra Fatih unvanı alan Sultan, ortodokslara ve Cenevizlilere serbestlik tanıdı.

21 yaşında İstanbul’u fetheden Fatih, katolik Avrupa’ ya cephe aldı ve ortodoks Hıristiyanlığın katoliklerle birleşmesini önledi. İstanbul’un fethi ile Osmanlı Cihan Devleti’ nin temelleri atılmış oldu.

İstanbul’un fethinden sonra Sırp Kralı Vilkoğlu Yorgi, bir heyetle hem fethi tebrik ve hem de Osmanlı Devletine ait iken, kendilerinin işgal ettiği bazı kalelerin anahtarlarını gönderdi. Fakat diğer taraftan da bir Haçlı seferine katılmak için Macarlarla görüşüyordu. Fatih, bu hareketleri, casusları vasıtasıyla öğrenmiş ve ona göre hazırlanmıştı. 1454 senesi senesi baharında Sırbistan üzerine sefer düzenledi. Sırp hükümdarı Hunyad anlaşmak üzere Osmanlı Sultanına elçi gönderdi. Andlaşmaya göre Sırplılardan alınan kaleler Osmanlılarda kalacak, Sırp hükümdarı senede otuz bin duka* altın haraç verecek ve Osmanlı hakimiyetini kabul edecekti. Andlaşma üzerine Osmanlı ordusu geri döndü. 1455 senesinde ikinci defa Sırbistan üzerine sefer düzenlendi. Osmanlı Devletinin Sırbistan’ ı elinde utabilmesi için, kuzeyden gelecek tehlikelere karşı Tuna kıyılarını ve özellikle Belgrat’ ı ele geçirmesi lazımdı. 1456 senesinde 150. 000 kişilik bir kuvvet ve üç yüz top olduğu halde Sofya üzerinden Sırbistan’a girdi. Aynı zamanda Vidin’ de hazırlanan 200 gemili Osmanlı donanması da Sultan’ la birlikte bulunuyordu. Lakin Osmanlı nehir filosunun Macar donanmasına yenilmesi karşısında, Fatih Sultan Mehmed bizzat öne atılarak düşmana hücum etti. Fatih yaralanması ve Yeniçeri ağası Hasan Ağanın ölümü, harekatın başarısız kalmasına sebep oldu. 1458 senesinde sadrazam Mahmüd Paşa’ yı Sırbistan seferine tayin etti. Aynı zamanda Mora seferine çıktı. Mora’ yı tamamen ele geçirip mezhep hürriyetini ilan etti ve Morayı Rumeli Beylerbeyliğine bağlı bir sancak haline getirdi. Eski Yunan medeniyetinin merkezi olan Atina şehri, Yunan halkının arzu ve temennisi üzerine Osmanlı Devleti’ ne katıldı.

Fatih’ in ilk hedefi Anadolu birliği sağlamak için Karadeniz sahillerini Osmanlı hakimiyeti altına almaktı. Bunun için ordularını Trabzon önlerine sürdü. Zamanın Trabzon imparatoru David Komnen Osmanlı ordusunun karşısında ümitsizliğe düşerek padişah adına Mahmut Paşaya yapılan anlaşma ile kayıtsız şartsız şehri teslim etti. Böylece 258 sene devam eden Trabzon İmparatorluğu 15 Ağustos 1461 günü tarihe karıştı.

Fatih Sultan Mehmed ikinci defa 1464 yılında Bosna’nın üzerine yürüdü ve aldı. Osmanlı Devleti’ nin gösterdiği huzur, mal ve can emniyeti kısa zaman sonra Bosna halkının İslamiyeti kabul etmesine sebep oldu.
Venediklilerin Mora ‘da başlattıkları savaş karada ve denizde olmak üzere Osmanlı Devleti ile 25’ e yakın devlet arasında 16 sene sürecek olan büyük harbin başlamasına sebep oldu.

Fatih 1466 senesinde Karaman üzerine sefer düzenledi. Karamanoğullarının bölgeye dönmemeleri için Konya’ya beylerbeyi olarak oğlu şehzade Mustafa’ yı tayin etti. Fatih böylece devletin doğusunu emniyete almış oldu.

Fatih 1470’ de Eğriboz adasını kuşattı. Adadakilere yardıma gelen Venedik donanmasını uzun mücadelelerden sonra çok büyük bir bozguna uğrattı daha sonra 21 gün süren bir kuşatmayla kaleyi de ele geçirdi. Böylece ada bütünüyle Osmanlı hakimiyeti altına girmiş oldu.
Osmanlı Devleti için doğudaki Akkoyunlu Devletinin başında bulunan Uzun Hasan büyük bir tehlike oluşturuyordu. Buna son vermek isteyen Fatih 80. 000 kişilik tam teçhizatlı bir ordu ile Erzincan’a hareket etti. Uzun Hasan’da Harpıt’ tan 100. 000 kişilik bir orduyla Erzincan’ a geldi. Birbirini kesin olarak yok etmeye kararlı bu iki ordu Otlukbeli sahrasında karşılaştı. Sekiz saat süren bu savaşı çok disiplinli olan Osmanlı ordusu kazandı ve Uzun Hasan savaş meydanından kaçtı. Fatih Şebinkarahisar’ ın üzerine yürüyerek şehri kuşattı. Bunun üzerine Uzun Hasan’ ın elçisi Mevla’na Ahmet gelerek sulh* teklifinde bulundu. Bir daha Osmanlı ülkesine tecavüz etmemek ve Şebinkarahisar’ ın fethini kabul etmek şartlarıyla iki devlet arasında barış imzalandı.

1463 senesinden beri süren Osmanlı-Venedik savaşları, Venedik hazinesine çok zarar verdi ve deniz ticaretini sarstı. Akkoyunlu Devletinin malubiyeti ile Venediklilerin hiçbir ümidi kalmadı. Ellerinde bulunan kalelerin birer birer fethi üzerine, Venedikliler büyük harbin sona ermesi için Fatih’ e elçi gönderdiler. Yapılan uzun görüşmeler sonucunda harbin sonunu belirleyen barış antlaşması 25 Ocak 1479 günü İstanbul’da imzalandı. Buna göre Eğriboz adası, Doğu Arnavutluk’ da Venediklilerin elinde bulunan topraklar ve Kroya Osmanlı Devletine bırakılıyordu. Venedik 100. 000 duka altını harp tazminatı ile Osmanlı Devletinin verdiği ticaret serbestliğine karşılık 12. 000 duka altını haraç ödeyecekti.
Venediklilerle anlaşan Fatih dikkatini İtalya’ ya çevirdi. Floransa’ yı fethetmek için Gedik Ahmet Paşa’ yı görevlendirdi. 100 gemiden meydana gelen donanma 28 Temmuz 1480 günü İtalya’ nın güneyinde bulunan Otranto limanına girdi. 14 gün süren çatışmalardan sonra şehir teslim alındı. Fatih’in burayı ele geçirmesindeki asıl neden Batı Akdeniz ve İtalya hakimiyeti için bir üs* elde etmekti. Bunu fark eden Papa Avrupa devletlerini Fatih’e karşı birleşmeye çağırmasına rağmen Fatih’ den ödü patlayan Avrupa’ lılar bu teklife sıcak bakmadılar. Bu sırada Fatih 300. 000 kişilik bir orduyla 27 Nisan 1481 günü sefere çıkmak amacıyla Üsküdar’a geçti fakat burada rahatsızlanmaya başladı. Fatih’in özel doktoru Yakup Paşa adında bir Yahudi dönmesiydi. Venedikliler Fatih’in zehirlenmesi karşılığında bu dönme Paşa’ ya büyük bir servet teklif etmişlerdi. Fatih zehirlendiğini anladığı zaman iş işten geçmişti. 3 Mayıs 1481 günü 49 yaşında vefat etti. Kendi adıyla anılan Fatih semtinde yaptırdığı Fatih Cami’nin bahçesindeki türbede gömülüdür. Yakup Paşa’ da vaat edilen büyük serveti alamadan askerler tarafından parçalanarak öldürüldü. Ölüm haberini alan Avrupa bayram etti. Eğer Fatih bir müddet daha yaşasaydı belki de dünya tarihinin akışı ve bu günkü coğrafyası değişecekti.

Türk tarihi, sayılamıyacak kadar çok kahraman ve cihangirlerle* doludur. Fatih’te bunların en başında gelir. Çünkü o, kılıçla keşfi yan yana yürütmüş, çağ açıp çağ kapatmıştır. Çok soğuk kanlı, çok cesurdu. Bu özelliğinin en güzel örneği, Belgrat savaşı sırasında, askerlerin gevşediğini gördüğü zaman önlerine geçip düşman hatlarına girerek gösterdi. İstanbul savaşında da donanmanın başarısızlığı yüzünden atını denize sürmesi bu cesaretinin büyük bir örneğidir. Çok merhametli ve hoşgörülü, vicdan hürriyetine büyük önem veren biriydi. İstanbul’ u fethettiğinde İstanbul’ lular hakkında gösterdiği merhamet çok büyüktü. Çünkü o devir Avrupa’sında zafer kazanan kumandan şehir halkına görülmedik zulüm ve işkence yapardı. Ayrıca ayaklarına kapanan İstanbul patriğini yerden kaldırarak şu sözleri söyledi. ”Ayağa kalkınız. Ben Sultan Mehmed hepinize söylüyorum ki şu andan itibaren artık ne hayatınız ne de hürriyetiniz hakkında endişe etmeyiniz”. Fatih ülkesinde herkesin din hürriyetine saygı gösterdi. İstanbul’un imarında ücret karşılığında esirlerini kullandı. Bunlar da biriktirdikleri paralarla hürriyetlerini satın alabildiler. Ayrıca Türkler girdikleri şehirlerde hiçbir mabedi yıkıp yakmamışlar. Askeri ve siyasi sahada eşsiz bir dehaydı. Ordusunu plansız ve düzensiz hareket ettirmez macera için kan dökmezdi. 30 senelik saltanatı devresinde düzenlediği bütün seferler Osmanlı’ nın coğrafi birliğini sağlamak içindi. Bütün bu seferleri bir plana göre yaptığından nereye kadar gitmesi ve nerede durması gerektiğini bilerek hareket etti. Bütün sefer planlarını kendisi yapar ve son ana kadar bir sır gibi saklardı. Bunu şu sözüyle de teyid edebiliriz. “ Sırrıma, sakalımın bir tek telinin vakıf * olduğunu bilsem onu yolar atarım. ”
Bütün diğer ülkelerde casuslar bulundururdu. Bu teşkilatı sayesinde düşmanlarından günü gününe haber alır, hareketlerini değerlendirerek tedbirler alırdı. Ordusunun silahlarını birkaç senede bir yenilerdi. Topçuluğa gerekli önemi veren, kullanan, balistik* ve mukavemet* hesaplarını yapan ilk padişahtır. Yeniçeri ve azab gibi piyade sınıfları onun zamanında önem kazandı. Fatih Sultan Mehmed ilme, sanata ve ilim adamlarına çok kıymet verirdi. Eğitim sistemini kanunla tanzim* ederek, diyanet ve hukuk kurumlarını teşkilatlandırdı. Akli ve nakli ilimlerde söz sahibi olan alimleri İstanbul’a topladı ve onların talebe yetiştirmesi için medreseler kurdu. İyi bir komutan ve devlet reisi olan Fatih, aynı zamanda iyi bir ilim adamı ve şair idi. Latince ve Rumca ile Arapça, Farsça ve Türkçe’ ye bütün incelikleriyle hakim idi. Şiirde, devrin üstatları arasında yer aldı ve sarayda ilk divanı yazdı. Avni lakabıyla edebi değeri yüksek şiir ve gazeller söyledi. Tanzimat dönemine kadar Osmanlı Devletinin temel kanunu olarak kalan “Fatih Kanunnamesi” çok mühim bir eserdir. Zamanın sadrazamı Karamani Mehmed Paşa tarafından hazırlanan ve nişancı Leyszade Mehmed Çelebi tarafından kaleme alınan bu Kararname Fatih’in görüşleri alınarak hazırlanmıştır. Fatih Enderün Mektebini kurarak memleket için gerekli devlet adamı yetiştirilmesini sağlamıştır. İstanbul’ un imarına çok önem vererek saraylar, camiler, medreseler, hamamlar, aşevleri, hastaneler ve dükkanlar yaptırdı. Bu imar çalışmaları Bursa ve Edirne şehirlerinde de aynı hızla devam etti.

İlk altın Osmanlı dinarı da 1478’de İstanbul’da ikinci Mehmed’ in adına kesilmiştir ve iki yüzünde birbirini tamamlayan Arapça yazıları vardır. Fatih adına 10 dirhemlik gümüş para, akçe ve bakır mangırlarda kesilmiştir.

Batılı gözüyle Fatih
Büyük devlet ve ilim adamı olan Fatih, en büyük düşmanlarının gözünde kamaştırılan bir padişahtır. Eserlerinde ondan takdirle söz edilmiştir.
Fetih sırasında İstanbul’da bulunan Zorro Dolfin bir keresinde; “Sultan Mehmed, çok az gülerdi. Zekası, devamlı bir çalışma halindeydi. Çok cömertti. Her işte fevkalade atılgan, hatta cüretkardı. Seçtiği hedeflere ulaşabilmek için çok ısrar ederdi. Soğuğa, sıcağa, açlığa, susuzluğa tahammüllüydü. Kesin konuşur kimseden çekinmezdi. Zevk ve sefadan uzaktı. Türkçe, Yunanca ve Sırpça’ yı çok iyi konuşurdu. Her gün bir müddet okurdu. Roma tarihini, başka devlet tarihi, Laerce, Tite-Live, Haredot, Quinte-Curce, Papaların, Alman imparatorları ile Fransa ve Lombardiya krallarının vakalarıokuduğu tarihler arasında idi. Avrupa’ daki bütün devletleri tanırdı. Özellikle İtalya’nın coğrafyasını en ince noktalarına kadar bilirdi ve bir Avrupa haritasını yanından ayırmazdı. Askeri ve coğrafi ilimlere isteyerek meşgul olur, araştırmalar, incelemeler yapardı. Hakimiyeti altında bulunan ülkelerin adet ve şartlarını devletin ve bölgenin menfaatlerine kullanmakta becerikliydi. ”

Diğer bir İtalyan tarihçi Langusto, İstanbul’un fethinden sonra şöyle yazmıştır: ”Sultan Mehmed, ince yüzlü, ortadan fazla uzun boylu, silahlar kuşanmış, asil tavırlı, çok az gülen, devamlı öğrenmek ihtirası ile yanan, cömert ve iyi kalpli gayelerine ulaşmakta inatçı bir hükümdardı. En çok harp sanatına meraklıydı. Her şeyi öğrenmek isteyen zeki bir araştırmacıydı. Kötü adetleri yoktu. Harem dairesinde çok az vakit geçirirdi. İradeliydi ve uyanıktı. Her şarta tahammül gösterebilirdi ve bir cihan devleti kurmak istiyordu.

Alman müsteşrik Franz Babinger, “Mehmed II der eroberer und seine Zeit Weltenstürmer einer Zeitenwende. ” Adlı eserinde şöyle yazmaktadır: “Türk dünyası için Fatih günümüze kadar, bütün imparatorların en büyüğü olup, insan tarihinde başka herhangi bir şahsın kendisi ile karşılaştırılması zordur. Kudretli kişiliği, büyük Avrupa sahalarının dış görünüşünü değiştirmiştir. orta çağdan çıkarken insanları ve dünyayı görüş tarzında, Fatih’in kişiliği, zekası tesir altında bırakmıştır. ”

Adaletten kıl kadar ayrılmayan, kendisine takdir edilen iki mısralık basit şiir için sahibine bol lütufta bulunan ve bir çiçek yetiştirene 500 altın veren Fatih, her bakımdan devrinin üstüne çıkmış bir hükümdardır. Bu büyük cihangiri anlatmak için günümüze kadar binlerce kitap yazılmıştır.

Fatih Sultan Mehmed’in Evlilikleri:
1- Gülbahar Hâtûn; II. Bâyezid ile Gevher Sultân’ın annesi.
2- Gülşah Hâtûn; Karaman Oğullarından İbrahim Beğ’in kızıdır.
3- Sitti Mükrime Hâtûn; Dülkadiroğlu Süleyman Bey’in kızıdır.
4- Çiçek Hâtûn; Türkmen Beyi kızıdır.
5- Helene Hâtûn; Mora Despotu Demetrus’un kızıdır.
6- Anna Hâtûn; Trabzon İmparatorunun kızıdır; evlilikleri kısa sürmüştür.
7- Alexias Hâtûn; Bizans Prenseslerindendir.
Fatih Sultan Mehmed’in Kaç Çocuğu Vardı
Erkek Çocukları: 4 tane – Mustafa, İkinci Bayezid, Cem, Korkud.
Kızı Çocukları: 1 tane – Gevherhan Sultan.

FATİH SULTAN MEHMED HAN’ IN KRONOLOJİSİ
• 1431: Sultan Mehmet’ in doğumu
• 1451: Karaman Seferi ve Menteşe Beyliği’ nin ilhakı.
• 29 Mayıs 1453: İstanbul’un fethi ve Ayasofya’nın Camiye çevrilmesi
• 1454: Birinci Sırbistan seferi
• 1455: İkinci Sırbistan seferi
• 26 Temmuz 1455: Arnavutluk’ ta Berat Zaferi
• 1456: Cenevizlilere ait Ege Adalarının fethi
• 13 Haziran 1456: Üçüncü Sırbistan seferi
• 8 Kasım 1459: Semendire’ nin fethi
• 15 Mayıs 1458: Mora seferi, Atina’nın fethi
• 13 Nisan 1460: İkinci Mora seferi
• 1461: Amasra’nın fethi
• 15 Ağustos 1461: Trabzon Rum İmparatorluğu’nun fethi
• 1462: Eflak seferi. Midilli adasının fethi
• 1463: Bosna Krallığı’nın fethi
• 1464: İkinci Karaman seferi, ikinci Arnavutluk seferi
• 1469: Kilikya seferi
• 12 Temmuz 1470: Eğriboz adasının fethi
• 1470: Sadrazam İshak Paşa’nın Karaman seferi
• 1471: Silifke havalisinin fethi
• 18 Ağustos 1472: Kıreli zaferi
• 11 Ağustos 1473: Otlukbeli zaferi
• 1475: Kırım seferi
• 26 Temmuz 1476: Boğdan’ ın fethi
• 1477: İnebahtı savaşı
• 26 Haziran 1478: Üçüncü Arnavutluk seferi
• 25 Ocak 1479: Osmanlı-Venedik barış antlaşması
• 23 Mayıs 1480: Rodos savaşı
• 11 Ağustos 1480: İtalya’ nın Otranto Limanı fethi
• 3 Mayıs 1481: Fatih Sultan Mehmed Han’ ın vefatı.

İslami Kronoloji
571 -Rebiülevvel ayının 12'nci gecesi (20 Nisan) Efendimiz (sas) dünyayı şereflendirdi.
575 - Süt annesi Halime Hatun, Allah Resulü’nü annesi Hz. Amine’ye teslim etti.
577 - Efendimiz, Mekke ile Medine arasındaki Ebva Köyü’nde annesini kaybetti. Dedesi Abdülmuttalib Efendimizi himayesi altına aldı.
579 - Abdülmuttalib ahirete göç etti. Efendimiz, amcası Ebu Talib’in yanında kalmaya başladı.
583 - Amcası Ebu Talib’le ticaret maksadıyla Şam’a gitti. Burada Rahip Bahîra Allah Resulü’nün beklenen son peygamber olduğunu keşfetti.
590 - Hilfu’l-Füdul (Faziletliler Antlaşması) cemiyetine iştirak etti.
591 - 596 Ticarete başladı.İkinci kez ticaret maksadıyla Şam’a gitti.Üç ay sonra Hatice Validemiz’le evlendi.Hatice’den ikisi erkek,dördü kız olmak üzere sırasıyla, Kasım, Zeyneb, Rukiyye, Ümmü Gülsüm, Fâtıma ve Abdullah adlarında altı çocuğu oldu.

605 -Kâbe’nin yeniden imarı esnasında kabileler arasında çıkan anlaşmazlığı giderdi.
610 -Hira’da ilk vahiy tebliğ edildi. Kendisine peygamberlik görevi verildi.
613 -Safa tepesine çıkıp ilk açık tebliğini yaptı.Yakın akrabalarına tebliğ için yemekler verdi.Müslümanlara işkence yapılmaya başlandı. 615 -Habeşistan’a ilk hicret yapıldı.Mekke’deki şiddete hedef olmaktan kurtulup dinlerini daha iyi yaşayabilmek için dördü hanım,toplam on beş kişilik bir ekip yola koyuldu.Başlarında Efendimiz’in damadı Osman vardı. Aynı yıl,Hamza ile Ömer Müslüman oldu.

616 -Habeşistan’a 2. hicret yapıldı. On sekizi hanım olmak üzere toplam yüz bir kişi Hz. Cafer İbn Ebi Talib önderliğinde Habeşistan’a gitti. O dönemde henüz Müslüman olmayan Amr İbn As’ın, Necaşi’yi Müslümanlara sahip çıkmama konusundaki ikna çabaları boşuna çıktı. Necaşi Müslüman muhacirlere ülkesinin kapılarını açtı.

617 - Kureyş ileri gelenlerinden 40 kişi Ebû Cehil’in başkanlığında toplandılar. Müslümanlarla alış-veriş yapmamaya, kız alıp vermemeye, görüşüp buluşmamaya, ekonomik ve sosyal her türlü ilişkiyi kesmeye karar verdiler. Bu kararı bir ahidnâme şeklinde yazıp mühürlediler ve bir beze sararak Kâbe’nin içine astılar. Böylece Müslümanları canlarından bezdirip Hz. Peygamber’in kendilerine teslim edileceğini umdular. Karara aykırı hiçbir şey yapmayacaklarına dâir yemin ederek karar hükümlerini müsâmahasız uygulamaya başladılar. Bu şekilde Müslümanlara karşı üç yıl sürecek sosyal ve ekonomik boykot başladı.

619 -Boykot sona erdi. Efendimiz’in oğlu Kasım, ardından diğer oğlu Abdullah vefat etti. Kısa bir süre sonra amcası Ebu Talib öldü. Ardından da Hz. Hatice validemiz irtihal etti.
620 -Allah Resulü, Taif’e gitti. Orada kötü karşılandı.

621- İsra ve Miraç hadiseleri yaşandı. Aynı yıl birinci Akabe biatı gerçekleşti. Medineli 12 Müslüman Allah Resulü’ne biat etti. Akabe Tepesi’nde Hz. Peygamber (sas)’le görüşüp Müslüman olan altı kişi, hac mevsimi sonunda Medine’ye döndüler. Gördüklerini, yakınlarına ve dostlarına anlatarak, Medine’de Müslümanlığı yaymaya başladılar. Bir sene sonra, hac mevsiminde Hz. Peygamber (sas) ile görüşmek üzere Medine’den Mekke’ye 10'u Hazrec, 2’si Evs kabilesinden olmak üzere 12 Müslüman geldi. Başkanları Zürâre oğlu Es’ad’dı. Medine’li 12 Müslüman “Allah’a şirk koşmayacaklarına, hırsızlık ve zinâ yapmayacaklarına, (kız) çocuklarını öldürmeyeceklerine, kimseye iftirâ etmeyeceklerine, Allah ve Peygamber’ine itâatten ayrılmayacaklarına” dâir Peygamberimiz’in elini tutarak bîat ettiler. Peygamberimiz, Medine’ye İslam’ı anlatması için Hz. Mus’ab b. Umeyr’i görevlendirdi.

622 -İkinci Akabe Biatı yapıldı. Müslümanlar ve ardından da Efendimiz, Mekke’den Medine’ye hicret ettiler. Mescid-i Nebevi inşa edildi. İlk ezan okundu. 623 -Kıble yönü Cenab-ı Hakk’ın emriyle Kudüs’ten Mescid-i Haram’a çevrildi.
624 -Mekkeli müşriklerle Bedir Savaşı yapıldı. Aynı yıl Beni Kaynuka Yahudileri üzerine gidildi ve onlar, Medine’den çıkarıldı. Ramazan orucu farz kılındı. İlk bayram namazı kılındı. Zekat farz oldu. Allah Resulü’nün kızı Hz. Rukiyye vefat etti. Hz. Ali ile Hz. Fatıma evlendi. İlk kurban bayram namazı kılındı.

625 - Uhud muharebesi yapıldı. Mekkeli müşrikler, Mekke dışındaki müşrik kabilelerden 2000 asker topladılar. Mekke’den katılanlarla, 700'ü zırhlı, 200'ü atlı olmak üzere, Ebû Süfyan’ın komutasında 3000 kişilik tam tekmil bir ordu ile Medine üzerine yürüdüler. Müslümanların karşısında savaş durumu alan müşrik ordusu, sayıca Müslümanların 4 katından daha fazlaydı. Üstelik bunlardan 700'ü zırhlı, 200'ü atlıydı. Müslümanların ise 100 zırhı ve sadece 2 atları vardı. Uhud Savaşı’nda üç safha yaşandı: İlk safhada Müslümanlar üstün geldiler, müşrikleri bozguna uğrattılar. İkinci safhada, kaçan müşrikleri kovalamayı bırakıp, kesin sonuç almadan ganimet toplamaya koyulmaları ve Efendimiz’in yerlerinden ayrılmamalarını emrettiği okçu birliğinin görevlerini terk etmeleri yüzünden, Müslümanlar 70 şehit vererek mağlup duruma düştüler. Üçüncü safhada ise, dağılmış olan Müslümanlar, Peygamberimiz’in etrafında toplanıp, karşı hücûma geçerek, düşman hücûmunu durdurdular.

627 - Hendek Savaşı yapıldı. Düşman saldırısını kolayca önlemek maksadıyla Efendimiz’in Medine etrafında hendekler kazdırması sebebiyle, Hendek savaşı adını alan bu muharebenin bir diğer adı da Ahzab’dır. Savaş neticesinde müşrikler mağlup olarak geri çekilmek zorunda kalmışlardı. Artık onlar bundan sonra Müslümanlar üzerine yürüme cesaretini kendilerinde bulamayacaklardı. Beni Kurayza Yahudileri Peygamber Efendimiz’le olan anlaşmalarına göre Hendek savaşında Medine’yi Müslümanlarla beraber korumak zorundaydılar. Fakat bunu yapmadılar. Üstelik anlaşma hükümlerini hiçe sayarak harbin en nazik safhasında müşriklerle işbirliğine gittiler. Hendek sonra Allah Rasulü ordusuyla Beni Kurayza üzerine yürüdü ve bu tehlikeyi bertaraf etti.

628 - Kabe ziyareti için yola çıkıldı. Mekke’ye elçi olarak Hz. Osman gönderildi. Hz. Osman’ın müşrikler tarafından şehit edildiği haberini alan Efendimiz, sahabilerinden müşriklerle çarpışma mevzuunda biat aldı. Bu biata Rıdvan biatı denir. Bu haberi alan müşrikler, Hz. Osman’ı serbest bıraktılar. Müşrikler Müslümanların Kâbe’yi ziyaret etmemeleri konusunda çok kararlıydılar. Bunun üzerine Efendimiz’e bir heyet gönderip anlaşma imzalamak istediler. Allah Rasulü, ilk bakışta Müslümanların aleyhinde gibi görünen ama daha sonra lehine dönen anlaşma maddelerini kabul etti. Bu şekilde Mekkeli müşriklerle Hudeybiye barışı imzalandı. Maddelerin detayı şöyleydi: Taraflar 10 yıl harp etmeyecekler. Müslümanlar bu yıl Mekke’ye girmeyecekler, gelecek sene Kâbe’ye gelebilecekler. Medine’deki Müslümanlardan Mekke’ye iltica edenler Müslümanlara iade edilmeyecek, fakat Mekke’den Medine’ye Müslüman dahi olsalar iltica edenler istendiği takdirde geri verilecek. Arap kabilelerinden isteyen Peygamberimiz’le, isteyen de Kureyş’le birleşmekte serbest olacak
.
629 - Dönemin hükümdarlarına İslam’a girmeleri için mektup gönderildi. Peygamber Efendimiz, İslam’a davet maksadıyla ashabından Dihyetü’l-Kelbi’yi Rum Kayseri Heraklius’a, Amr b. Ümeyye ed-Demri’yi Habeş Necaşi Ashame’ye, Abdullah b. Huzafe’yi İran Kisra’sı Hüsrev Perviz’e, Hatıb b. Ebi Beltaa’yı Mısır Firavun’u Mukavkıs’a, Salit b. Amr’ı Yemame valisi Hevze b. Ali’ye, Şuca’ b. Vehb’i Gassan Meliki Münzir b. Haris b. Ebi Şimr’e gönderdi. Aynı yıl Hayber savaşı yapıldı. Hayber’in fethi ile hemen hemen Arabistan’daki bütün Yahudiler İslam devletine tabi duruma gelmiş sayılıyordu. Ayrıca Bizans’la Mute muharebesi de bu yılda yapıldı.

630 -Mekke fethedildi. Kâbe putlardan temizlendi. Mekke fethi ile Kureyş’in hemen hemen tamamı İslam’la şereflendi. Fetih, aynı zamanda civar kabileler, bilhassa Kureyşlilere taraftar bulunan kabileler üzerinde müspet tesirler bırakmış ve onların İslam ve Müslümanlara karşı gönüllerinde sevgi dolu sıcak bir alaka duymasına sebep olmuştu. Bununla birlikte gönülleri hâlâ bu sıcak ilgiden mahrum bulunan ve bu mahrumiyetten sıyrılmak arzusu taşımayanlar da vardı: Sakif ve Havazin kabileleri bunların başında yer alıyordu. Büyük bir ordu hazırladılar ve iki ordu Huneyn’de karşılaştı. Huneyn savaşında Müslümanlar galip geldi. Bizans üzerine Tebük seferi yapıldı. Bizans ordusu giriştikleri savaş hazırlıklarından cesaret edemedikleri için vazgeçtiler ve İslam ordusu karşısına çıkamadılar.

632 - Efendimiz veda haccını yaptı. Rahatsızlandı ve ardından 8 Haziran’da vefat etti.

İslam Halifeleri - Kronoloji

Dört Halife Dönemi
Hz.Ebu Bekir 632 - 634
Hz.Ömer- 634 - 644
Hz.Osman - 644 - 656
Hz.Ali - 656 - 661

Emeviler Dönemi
I. Muaviye - 661 - 680
I. Yezid - 680 - 683
II. Muaviye - 683 - 684
I. Mervan - 684 - 685
Abdülmelik - 685 - 705
I. Velid - 705 - 715
Süleyman bin Abdülmelik - 715 - 717
Ömer bin Abdülaziz, - 717 - 720
II. Yezid - 720 - 724
Hişam bin Abdülmelik - 724 - 743
II. Velid - 743 - 744
III. Yezid - 744
İbrahim bin Velid - 744
II. Mervan - 744 - 750

Abbasiler Dönemi
Seffah (Ebu'l Abbas) - 750 - 754
Mansur - 754 - 775
Mehdi - 775 - 785
Hadi - 785 - 786
Harun - 786 - 809
Emin - 809 - 813
Memun - 813 - 833
Mutasım - 833 - 842
Vasık - 842 - 847
Mütevekkil - 847 - 861
Muntasır - 861 - 862
Müstain - 862 - 866
Mutez - 866 - 869
Muhtedi - 869 - 870
Mutemid - 870 - 892
Mutezid - 892 - 902
Muktefi- 902 - 908
Muktedir - 908 - 932
Kahir - 932 - 934
Razi - 934 - 940
Müttaki - 940 - 944
Müstekfi - 944 - 946
Muti - 946 - 974
Ettai - 974 - 991
Kadir - 991 - 1031
Kaim - 1031 - 1075
Muktedi - 1075 - 1094
Mustazhir - 1094 - 1118
Mustarşid - 1118 - 1135
Raşid - 1135 - 1136
Muktefi - 1136 - 1160
Müstencid ) - 1160 - 1170
Müstezi - 1170 - 1180
Naşir - 1180 - 1225
Zahir - 1225 - 1226
Mustansır - 1226 - 1242
Mutasım - 1242 - 1258

Fatımi Halifeler
Kahire'de hüküm sürmüş olan Şii halifeler. Sünniler tarafından halife kabul edilmezler.
Ubeydullah Mehdi Billah (910-934) Fatimi hanedanının kurucusu
Muhammed Kaim Bi-Emrillah (934-946)
İsmail Mansur Bi-Nasrillah (946-953)
Maad Muiz Li-Deenillah (953-975)
Ebu Mansur Nizar Aziz Billah (975-996)
Hakim bi-Emrullah (996-1021)
Ali Zahir (1021-1036)
Maad Mustansir (1036-1094)
Ahmed Musta'li (1094-1101)
Mansur Emir Bi-Ahkamillah (1101-1130)
Hafız (1130-1149)
Zafir (1149-1154)
Fa'iz (1154-1160)
Aşid (1160-1171)

Memluk Himayesi Dönemi
Mustansir - 1259-1261
I. Hakim - 1262 - 1302
I. Müstekfi - 1302 - 1340
I. Vasık - 1340 - 1341
II. Hakim - 1341 - 1352
I. Mütadid - 1352 - 1362
I. Mütevekkil - 1362 - 1383
II. Vasık - 1383 - 1386
Mutasim - 1386 - 1389
I. Mütevekkil (ikinci sefer) - 1389 - 1406
Mustain - 1406 - 1414
II. Mutadid - 1414 - 1441
II. Müstekfi - 1441 - 1451
Kaim - 1451 - 1455
Mustancit - 1455 - 1479
II. Mütevekkil - 1479 - 1497
Mustamsık - 1497 - 1508
III. Mütevekkil - 1508 - 1517

SELÇUKLU TARİHİ KRONOLOJİ CETVELİ


744 :Gök Türk İmparatorluğunun yıkılışı.

775 :Bir kısım Oğuz ve Karluk boylarının Uzakşark’tan Türkistan’a (Maveraünnehr’e) doğru göçleri.

999 :Karahanlıların Samani devletini yıkmaları ile Müslüman Türklere İslam ülkeleri yolunun açılması.

1004 :Arslan Yabgu’nun İsmail Muntasır'a karşı İlig Nasr Han'la birleşmesi ve Samanlı Devleti’nin tam anlamıyla Tarihe karışması.

1007 (Tahmini) :Selçuk Bey'in Cend kentinde ölümü.

1018 :Çağrı Bey’in 3000 süvari ile Buhara civarından şarki Anadolu’ya akın yaparak Selçuklulara bir yurt araması.

1021 :Çağrı Bey'in Doğu-Anadolu seferinden dönüp Tuğrul Bey’e ulaşması.

1025 :Gazneli sultan Mahmut ile Karahanlı Yusuf Kadir Han'ın İran-Turan sorunlarını görüşmek üzere Semerkant yakınlarında bir toplantı yapmaları; Bizans imparatoru II. Basileios'un ölümü.

1028 :Gazneli Mahmut’un Türkmenleri ağır bir yenilgiye uğratması ve Selçuklulara karşı harekâta girişmesi.

Ocak 1029 :Alp Arslan'ın doğumu.

1030 :Selçuklu kuvvetlerinin Karahanlıları bozguna uğratmaları; Gazneli sultan Mahmut’un Ölümü.

1032 :Harezm valisi Altuntaş'ın Buhara hâkimi Ali Tekin ile Debûsiye'de savaşı; Arslan Yabgu’nun hapiste bulunduğu Kalincar kalesinde ölümü.

1034 :Nisan Harezm valisi Harun’un Gaznelilere karşı ayaklanması.

Ocak 1035 :Buhara hâkimi Ali Tekin’in ölümü. Harezm valisi Harun’un öldürülmesi.

Haziran 1035 :Selçukluların Gazneli ordusunu Nesa yörelerinde bozguna uğratmaları.

Ağustos 1035 :Gaznelilerin Selçuklulara Horasan'da muhtariyet vermesi.

1036 :Türkmenlerin büyük bir bölümünün Azerbaycan'a, gelmeleri.

Mayıs 1038 :Selçukluların Gaznelileri Telhâb'ta yenilgiye uğratmaları ve bağımsızlık kazanmaları.

1038 :Türkmenlerin Tiflis’i kuşatan Bizans komutam II. Bagrat'ı bozguna uğratıp geri çekilmek zorunda bırakmaları; Beyhak kentinde Tuğrul Bey adına hutbe okunması.

Ekim 1038 :Karahanlı Böri Tekin’in Gazneli topraklarına akınlarda bulunması.

1039 Mayıs :Kızıl Bey’in Rey kentini feth ile burada bir Türkmen Beyliği kurması.

1039 :Selçukluların Telhâb yörelerinde büyük Gazneli ordusuyla başarısız savaşı.

1040 :Ertaş’ın Sistan'ı fethi ve Musa İnanç Bey adına hutbe okutması.

1040 :Gazneli sultanı Mesut’un Selçuklulara karşı harekâta başlaması.

22–24 Mayıs 1040 :Selçukluların Gaznelilerle Dandanakan'da üç gün süreyle savaşmaları.

24 Mayıs 1040 : Dandanakan Zaferi,

1041/42 :Cend şehri emîri Şah Melik'in Harezm valisi İsmail’i Asib'de yenilgiye uğratması.

Şubat 1041 :Sultan Tuğrul’un Gürcan ve Taberistan'ı fethi; sultan Tuğrul adına Nişabur'da para basılması.

1042 :Musul emîri Karvaş’in müttefikleriyle birlikte Türkmenler karşısında ağır bir yenilgiye uğramaları; Karahanlı Devletlinin Batı ve Doğu olmak üzere iki kola ayrılması.

1042/43 :Sultan Tuğrul’un Selçuklu başkentini Nişabur’dan Rey'e nakli ve burada, adına para bastırması; bir kısım Türkmenlerin Beçni kalesine saldırmaları.

1043 :Sultan Tuğrul'un Çağrı Bey'le birlikte Harezm'e yürümesi; Türkmenlerin Musul’u ele geçirmeleri.

1044 :Musul emîri Karvaş'ın Türkmenleri yenilgiye uğratıp Musul'u geri alması.

1047 :Fatımî veziri Ebû Sa'd’ın öldürülmesi.

1047/48 :Bizans ordusunun şehzade Hasan komutasındaki Selçuklu kuvvetlerini Büyük Zap Suyu yörelerinde yenilgiye uğratması ve şehzade Hasan’ın şehit edilmesi.

1048 :Kuzey Kirman’ın Selçuklu hâkimiyetine girmesi.

18 Eylül 1048 :Selçuklu ordusunun Ügümi köyü yörelerinde Bizans ordusunu ağır bir yenilgiye uğratması ve başkomutan Liparit’in tutsak alınması.

1049/50 :Selçuklu-Bizans barış Antlaşmasının İstanbul'da, imzalanması.

1050/51 :Melik Kavurt Bey'in Kirman'a hâkim olması.

1054 :Sultan Tuğrul’un ilk Anadolu seferi.

1055 :Monomakhos'ın ölümü üzerine Theodora’nın Bizans tahtına geçmesi; Sultan Tuğrul’un Bağdat seferine çıkması.

1055/56 :Selçuklu kuvvetlerinin Anadolu harekâtı.

Ekim 1056 :Sultan Tuğrul'un Besasirî'ye karşı savaşan Kureyş'e hil'at, at ve bayrak vermesi.

1057 :Emir Sabuk’un Doğu-Anadolu'ya akınlara başlaması.

1058 :Selçuklu komutanı Emir Dinar’ın Malatya'yı ele geçirmesi sırasındaki savaşlarda şehit olması; şehzade Yakutî’nin sevk ettiği Selçuklu kuvvetlerinin Kars yörelerine akınlarda bulunmaları.

Kasım 1058 :X. Konstantinos Duka’sın Bizans tahtına geçmesi.

28 Aralık 1058 :Aralan Besasirî’nin Bağdat'ı işgali.
Temmuz 1059 :Selçuklu kuvvetlerinin Sivas'ı ele geçirmeleri.

1059 :Sultan Tuğrul’un isyan eden İbrahim Yinal'ı Rey yörelerinde, yenilgiye uğratıp tutsak alması ve yayının kirişiyle öldürtmesi.

15 Ocak 1060 :Arslan Besasirî’nin tutsak alınıp öldürülmesi.

Nisan/Mayıs 1061 :İsyana başlayan Kutalmış'ın Selçuklu kuvvetleri karşısında Girdkûh kalesine çekilmesi.

1062 :Sultan Tuğrul’un Azerbaycan ve Erran a gelip Anadolu harekâtını denetlemesi; Fars bölgesinde Selçuklu hâkimiyetinin kurulması.

1063 :Kavurt Bey'in hâkim olduğu bölgelerde Abbasî halifesi, sultan Tuğrul ve kendi adına hutbe okutması.

18 Şubat 1063 :Sultan Tuğrul’un halifenin kızıyla evlenme törenlerinin başlaması.

4 Eylül 1063 :Sultan Tuğrul'un Rey'de hayata gözlerini yumması.

16 Ekim 1063 :Kutalmış'ın Rey'i alıp adına, sultan olarak hutbe okutması.

1064 :Sultan Alp Arslan'ın Doğu-Anadolu ve Gürcistan seferine başlamak üzere başkent Rey'den hareketi; şehzade Melikşah'ın Terken Hatun'la evlenmesi; Macarların Belgrat'ı işgal etmesi.

Ağustos 1064 :Ani'nin sultan Alp Arslan tarafından fethi.

Kasım 1064 :Sultan Alp Arslan’ın Kutalmış'a karşı kazandığı zaferden sonra vezir Amidülmülk'e hilat vermesi.

1064 :Vezir Kündürî’nin öldürülmesi.

1064/65 :Hanoğlu Harun'un Haleb'e gelişi ve Romanos Diogenes'le başarılı savaşı.

Aralık/Ocak 1064/65 :Emir Mahmut'un Haleb'e karşı başarısız bir saldırıya geçmesi. Oğuzların Tuna'yı geçip Makedonya ve Teselya'ya kadar uzanan toprakları istilâ etmeleri.

Ocak/Şubat 1065 :Haleb emîri Atiyye’nin Haleb'deki Harun’un Oğuzlarına bir baskın yapması.

20 Mayıs 1065 :Emîr Mahmut ve Harun’un Atiyye’yi Mercüdabık yörelerinde yenilgiye uğratmaları.

Ağustos 1065 :Emîr Mahmut’un Haleb'e hâkim olması.

Eylül 1065 :Emîr Mahmut'un Harun'a Maarretünnuman'ı İkta etmesi.

1065 :Şamani, Uz (Oğuz) ların 600,000 kişi halinde Tuna’yı geçip Balkanlara inmeleri.

1065/66 :Sultan Alp Arslan'ın Mangışlak seferi; Horasan Saları'nın başarısız Urfa kuşatması.

1066 :Sultan Alp Arslan'ın oğulları Melikşah'a İsfahan, Arslan Argun'a Harezm, İlyas’a Toharistan, Ayaz'a Bele, Arslanşah’a Mera ve Toganşah'a Erat yönetimlerini verip melik olarak ataması.

Kasım/Aralık 1066 :Fatımî halifesi Mustansır'ın emir Mahmut'a Harun ve Oğuzlarının Haleb'den uzaklaştırılmasını bildirmesi.

Mayıs 1067 :X. Konstantinos Dukas'ın ölümü.

Haziran/Temmuz 1067 :Sultan Alp Arslan'ın Kirman'a yürümesi.

Ağustos 1067 :Afşin’in Güney-Doğu Anadolu'daki akınları.

1067/68 :Hanoğlu Harun'un Romanos Diogenes'e karşı başarılı savaşları; sultan Alp Arslan'ın ikinci Gürcistan seferi.

1068 :Mekke Şerifi Muhammed bin Ebû Haşim'in Abbasî halifesi ve Selçuklu sultanı adına hutbe okutmaya başlaması.

Ocak 1068 :Romanos Diogenes’in Bizans imparatoru olması.
Mart 1068 :Romanos Diogenes'in Suriye seferi.

Nisan 1068 :Afşin'in sultan Alp Arslan'ın kendisini affeden mektubunu alması üzerine, huzuruna gitmek için Antakya yörelerinden ayrılması.

1 Temmuz 1068 :Harun ve Haleb kuvvetlerinin Artah'ı fethetmeleri.

1068/69 :Romanos Diogenes’in Artah ve İmm kalelerini işgali.

Nisan 1069 :Emîr Savtekin’in Gürcistan seferi.

Mayıs-Haziran 1069 :Fazlûye'nin Nizamülmülk tarafından tutsak alınması.

Ekim 1069 :Kavurt isyanı sebebiyle Kirman'a giden sultan Alp Arslan'ın İsfahan'a dönmesi.

1069 (Sonları) :Emîr Sündük'un Kuzey-Suriye'ye akınlarda bulunması.

1070 (Ortaları) :Sultan Alp Arslan’ın Mısır seferi dolayısıyla Kuzey-Suriye'ye gelişi.

Temmuz 1070 :Mirdosoğulları Beyliğimin Selçuklulara tâbi olması.

1070/71 :Harun’un ölümünden sonra kendisine bağlı Türkmenlerin Akkâ Fatımî valisi Bedrülcemali'ye katılmaları.

1071 :Batı Karahanlı Devleti'nin Büyük Selçuklu İmparatorluğu'na tâbi olması; Kurlu Bey’in Akkâ kuşatması sırasında Ölümü.

Mart 1071 :Sultan Alp Arslan'ın Urfa kuşatması.

Nisan 1071 :Sultan Alp Arslan'ın Haleb kuşatması.

26 Ağustos 1071 :Malazgirt Meydan Savaşı.

1071 (Sonları) :Kudüs'ün Atsız Bey tarafından fethi.

1072 :Romanos Diogenes'in Çukurova'da oğulluğu Andronikos Dukas karşısında yenilgiye uğraması ve teslim olması.

Ağustos 1072 :Romanos Diogenes'in Kınalıada'da ölümü.

20 Kasım 1072 :Sultan Alp Arslan'ın Harezmli Yusuf tarafından yaralanması.

24 Kasım 1072 :Sultan Alp Arslan'ın ölümü.

29 Kasım 1072 :Melikşah'ın Büyük Selçuklu Devleti sultanı ilân edilmesi.

15 Aralık 1072 :Karahanlı Şemsülmülk I. Nasır’ın Tirmiz'i işgal etmesi.

13 Ocak 1073 :Şehzade Ayaz’ın Belh'i Karahanlı işgalinden kurtarması.

20 Ocak 1073 :Halife Kaaim Biemrillah'ın ölümü; Fatımî veziri Nasırüddevle’nin İldeniz tarafından öldürülmesi.

15 Nisan 1073 :Sultan Melikşah’ın Kavurt Bey'le Hemedan yöresinde savaşı.

Nisan/Mayıs 1073 :Kavurt Bey'in yayının kirişiyle boğdurularak öldürülmesi.

Ekim 1073 :Gevherayin'in sultan Melikşah’ın saltanatının onaylanması amacıyla Bağdat'a gelmesi.

1073/74 :III. Fazl’ın Şeddadoğulları emirliğini ele geçirmesi; şehzade Ayaz’ın ölümü.

1074 :Sultan Melikşah'ın Şemsülmülk I. Nasr'la barış yaptıktan sonra Horasan’a dönmesi.

Eylül/Ekim 1074 :Sultanşah'ın Kirman tahtına geçmesi,

Ekim/Kasım 1074 :Şöklü Bey'in Akkâ'yı Fatımilerden alması.

Nisan/Mayıs 1075 :Emîr Atsız'ın Şöklü ve müttefiklerini Tafreriye'de kesin bir yenilgiye uğratması; Süleyman şah’ın İzmit’i fethedip Türkiye Selçuklu Devletini kurması; emîr Savtekin’in Kafkas seferi (1075).

Mart/Nisan 1076 :Emîr Atsız’ın Dımaşk'ı üçüncü kez kuşatması.

Nisan/Mayıs 1076 :Haleb emîrî Nasr'ın Ahmet şah’ı Haleb kalesine hapsetmesi.

Mayıs 1076 :Emîr Nasr’ın bir Türkmen tarafından öldürülmesi.

Haziran/Temmuz 1076 :Emîr Atsız’ın Dımaşk’ı fethetmesi.

Temmuz 1076 :Ahmet şah’ın Demleçoğlu Mehmet'in tutsaklığından kurtarılması; Haleb emîri Sabık'in rakibi Vessab’a karşı harekete geçmesi.

1076 (Sonu) :Emîr Atsız’ın Mısır seferi.

1077 :Gümüştekin Candar'ın Urfa yörelerinde Bizans kuvvetlerini yenilgiye uğratması; Nikephoros Bryennios'un Edirne'de isyanı.

Ocak 1077 :Emîr Atsız'ın Kahire yakınlarına dek ilerleyip burada karargâh kurması.

7 Şubat 1077 :Emîr Atsız'ın başarısız Mısır seferinden sonra Dımaşk'a dönmesi.

1077/78 :Fatımîlerin Dımaşk'a başarısız bir kuşatma harekâtına girişmeleri; sultan Melikşah’ın Tutuş'u Suriye ve Filistin Selçuklu Melikliği'ne ataması.

1078 :Nikephoros Botaniates'in Bizans imparatoru olması.

1078/79 :Sultan Melikşah’ın Gürcistan seferi; Tutuş’un Haleb'i kuşatması.

1079 :Tutuş'un Atsız'ı öldürtüp Suriye ve Filistin Selçuklu Melikliğine hâkim olması; Hasan Sabbah'ın Mı-sır'a gitmesi.

Ekim 1079 :Fatımilerin Filistin'i istilâ ve Dımaşk'ı ikinci kez kuşatmaları.

1079/80 :Mekke ve Medine'de Abbasî Halifesi ve Selçuklu Sultanı adına hutbe okunması.

1080 :Gürcistan'da Selçuklu egemenliğinin tam anlamıyla sağlanması.

Ocak 1080 :Sultan Melikşah’ın avlanmak amacıyla Huzistan'a gitmesi.

Ekim 1080 :Müslim’in Haleb'e hâkim olması ve Mirdasoğulları Emirliğindin sona ermesi.

1080 :Anadolu’ya dolmuş Türkmenleri etrafında toplayan Süleyman şah’ın İznik’te devlet kurması üzerine şarktan, büyük bir göçebe kitlesinin dalgalar halinde Anadolu’ya dolması.

1081 :Aleksios Komnenos'un Bizans imparatoru olması, Süleyman şah ile Dragos Suyu Antlaşması imzalaması.

Ocak 1081 :Sultan Melikşah'ın 7 bin Ermeniyi ordudan çıkarması.

1081/82 :Tekiş'in ilk isyanı; halife Muktedi'nin sultan Melikşah’in kızıyla evlenme isteğini sultana bildirmesi.

21 Ocak 1082 :Muhammed Tapar’ın doğumu.

21 Mayıs 1082 :Sultan Melikşah'ın oğlu Davut’un ölümü.

Haziran 1082 :Müslim’in Efsuna kalesini işgali.

Kasım/Aralık 1082 :Nizamülmülk'ün oğlu Cemalülmülk'ün zehirlenmek suretiyle öldürülmesi.

1082/83 :Süleyman şah’ın Güney-Anadolu seferine çıkarak Tarsus, Adana, Misis, Anazarba ve yörelerini fethi.

1083 :Cüheyr ailesinin Bağdat'tan Isfahan'a gitmeleri.

Haziran 1083 :Fahrüddevle bin Cüheyr'in Diyarbakır ve çevresi Selçuklu valiliğine atanması; Musul emîri Müslim'-in Dımaşk'ı kuşatması.

1084 :Sultan Melikşah'ın Musul, Cezire ve Haleb bölgesini Amidüddevle'ye ikta etmesi.

Şubat/Mart 1084 :Nizamülmülk'ün oğlu Müeyyidülmülk'ün Tuğra Divanı Başkanlığı'na atanması.

Kasım 1084 :Sultan Melikşah'ın Musul ve çevresinin yönetimini yeniden Şerefüddevle Müslim'e vermesi.

12 Aralık 1084 :Süleyman şah’ın Antakya’yi fethi.

17 Aralık 1084 :Süleyman şah’ın Antakya'da sultan Melikşah adına hutbe okutması.

1084/85 :Tekiş'in ikinci kez isyan etmesi.

1085 (Başlan) :Artık Bey'in Tutuş'un hizmetine girmesi; emîr Kara tekin’in Sinop'u fethi.

1085 Ocak 1085 :Tutuş’un Artuk Bey ve Musul emîri Müslim'le bir ittifak yapması.

Haziran/Temmuz 1085 :Melik Sultanşah'ın ölümü, Turan şah’ın Kirman Selçuklu Meliki olması.

30 Ağustos 1085 :Süleyman şah’ın Antakya kalesini fethi.

Eylül 1085 :Süleyman şah’ın Kurzâhil savaşında Müslim'i yenilgiye uğratması ve Müslim’in ölümü.

12 Ocak 1085 :Süleyman şah’ın Haleb'i kuşatması.

20 Haziran 1085 :Meyyafârikin (Silvan)’ın Selçuklu kuvvetlerine teslimi.

Nisan/Mayıs 1086 : Diyarbakır ve çevresi yönetiminin Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlanması ve Mervanoğulları Emîrliği'nin sona erdirilmesi.

4 Haziran 1086 :Süleyman şah’ın Haleb'i ikinci kez kuşatması. Süleymanşah’ın Tutuş ile yaptığı savaşı kaybedip intihar etmesi.

Eylül/Ekim 1086 :Sultan Melikşah'ın Kuzey-Suriye seferine başlaması.

6 Kasım 1086 :Sultan Sencer’in doğumu.

3 Aralık 1086 :Haleb'in sultan Melikşah'a teslim edilmesi.

1086 (Sonları) :Sultan Melikşah'ın Antakya'ya gelip şehir valiliğine Yağısıyan'ı, yönetim işlerinde de emîr Hasan'ı ataması.

1086/87 :Emîr Porsuk’un Bizans’ın müdahalesi üzerine kuşattığı İznik'ten çekilmesi; sultan Melikşah'ın Turan şah’ın Fars hâkimiyetini onaylaması.

1087 (Başları) :Sultan Melikşah’ın Aksungur’u Haleb Şıhneliğine, Nuh et-Türkî'yi de kale kumandanlığına ataması.

Ocak 1087 :Emîr Bedrettin Ebulabbas'ın emîr Harb’i öldürmesi.

12 Mart 1087 :Sultan Melikşah'ın Bağdat'a girmesi.

Mart/Nisan 1087 :Emîr Bozan’ın Urfa'yı fethi.

8 Mayıs 1087 :Halife Muktedi’nin sultan Melikşah'ın kızıyla evlenmesi dolayısıyla Bağdat'ta görkemli bir düğün yapılması.

Temmuz 1087 :Tutuş'un Fatımî yönetimindeki Soyo'a ve Beyrut'u fethetmesi.

3 Mart 1088 :Emîr Tahir’in öldürülmesi.

Ekim 1088 :Bedrettin Ebulabbas ile Nih kalesi hâkimi emîr Me’mun arasında bir barış imzalanması.

1088/89 :Sultan Melikşah'ın oğlu Ahmet'in Merv kentinde ölümü: sultan Melikşah'ın ilk Maveraünnehr seferi.

1089 : Doğu-Karahanlı Devletinin Büyük Selçuklu İmparatorluğu'na tâbi olması; Fatımîlerin Filistin ve Suriye'yi geri alma girişimleri.

Temmuz/Ağustos1089 :Emîr Bedrettin Ebulabbas'ın Sistan emirliğine atanması hususunda sultan Melikşah tan bir ferman alması.

Ekim/Kasım 1089 :Emîr Aksungur'un Berzûye kalesini Ermenilerden alması.

1090 :Fatımî istilâsı nedeniyle sultan Melikşah'ın Kuzey-Suriye Selçuklu valilerine Tutuş’un hizmetine girmelerini emretmesi; Hasan Sabbah'ın Âlamut kalesine girmesi; sultan Melikşah’ın Doğu-Karahanlı Devleti'ne son vermesi; sultan Melikşah'ın Ermeni Katolikosluğu'nun tek bir makamda temsil edilmesi hususunda bir ferman çıkarması.

1090 (Sonları) :Sultan Melikşah'ın ikinci Maveraünnehr seferi.

1091 :Emîr Yoruntaş'ın ölümü.

26 Şubat 1091 :Ebû Mansur ile Bahaüddevle Halef arasında yapılan savaştan sonra bir barış imzalaması.

29 Nisan 1091 :Aleksios Komnenos'un Peçenekleri ağır bir yenilgiye uğratması.

Ağustos 1091 :Tutuş’un Humus, Irka ve Efâmiye kalesini Şeyzer emîri Nasr’a vermesi.

5 Kasım 1091 :Sultan Melikşah’ın Bağdat'ı ikinci ziyareti.

Aralık 1091 :Ebû Mansur'un Bahaüddevle Halef tarafından öldürülmesi.

Ocak 1092 :Amîdüddevle bin Fahrüddevle’nin hilafet vezir ligine atanması.

Şubat/Mart 1092 :Sultan Melikşah'ın emriyle Bağdat'ta Sultan Camii'nin yapımına başlanması.

25 Nisan 1092 :Sultan Melikşah'ın Bağdat'tan Isfahan'a dönüşü.

Temmuz 1092 :Emîr Arslan taş’ın Alamut'u kuşatması.

Ekim 1092 :Rudbâr halkından bir gurubun Selçuklu ordusuna baskın yapmaları.

14 Ekim 1092 :Nizamülmülk'ün bir Batınî tarafından öldürülmesi.

28 Ekim 1092 :Sultan Melikşah’ın üçüncü Bağdat ziyareti.

18 Kasım 1092 :Sultan Melikşah’ın ölümü.

25 Kasım 1092 :Terken Hatun'un oğlu Mahmut adına Bağdat'ta sultan olarak hutbe okutması.

1092 :Melikşah’ın ölümü üzerine, Kılıç Arslan’ın İsfahan dan İznik’e gelip babasının yerine tahta çıkması,

1093 :Tutuş'un Tuğtekin'i Silvan valiliğine ve oğlu Dukak’ın atabeyliğine ataması; sultan Berkyaruk’un İsfahan kuşatması.

Şubat 1093 :Tutuş’un Rahbe'yi aldıktan sonra burada adına sultan olarak hutbe okutması; İsmail bin Yakutî’nin Berkyaruk'a yenilerek Isfahan'a çekilmesi.

Mart 1093 :Tutuş'un Nusaybin'i ele geçirmesi ve yönetimini Muhammed bin Müslim'e vermesi.

Nisan 1093 :Tutuş’un Musul'u ele geçirmesi ve Meyyâfarikin'e hâkim olması.

2 Nisan 1093 :Mudayya Savaşı.

Ağustos/Eylül 1093 :İsmail bin Yakutî’nin öldürülmesi.

Ekim/Kasım 1093 :Aksungur'un Haleb'e, Bozan'ın da Urfa'ya sultan Berkyaruk'un valisi olarak dönmeleri.

Kasım/Aralık 1093 :Tutuş’un saltanat mücadelesinin ilk evresinde başarılı olamayarak Dımaşk’a dönmesi.

30 Ocak 1094 :Sultan Berkyaruk adına Bağdat'da hutbe okunması.

Mart/Nisan 1094 :Tekiş ve oğlunun sultan Berkyaruk’un emriyle öldürülmesi; Tutuş’un saltanat mücadelesinin ikinci evresine başlamak üzere Dımaşk'tan hareketi.

27 Mayıs 1094 :Tutuş ve Aksungur arasında yapılan Seb'in savaşı tutsak alınan Aksungur'un öldürülmesi; Tutuş'-un Haleb'e hâkim olması.

Haziran/Temmuz 1094 :Kirman Selçuklu meliki Turan şah’ın emîr Üner’i yenilgiye uğratması.

Eylül/Ekim 1094 :Terken Hatun'un ölümü.

Ekim/Kasım 1094 :Şehzade Mahmut’un ölümü.

1094 (Sonları) :Tutuş’un Abakoğlu Yusuf’u Bağdat Şıhneliğine atayıp göndermesi.

Şubat 1095 :Tutuş’un Cerbâzakân ve Rey kentlerini ele geçirmesi.

26 Şubat 1095 :Rey savaşı ve Tutuş’un öldürülmesi.

1095 :Arslan Argun'un Böribas'ı boğdurtmak suretiyle öldürtmesi; Fahrülmülk'ün Selçuklu vezirliğine atanması: Melik Rıdvan’ın Urfa’yı ele geçirmesi.

Nisan/Mayıs 1095 :Haleb Selçuklu meliki Rıdvan’ın Cenahüddevle Hüseyin'i vezirliğe ataması.

Eylül 1095 :Tuğtekin'in Suriye'ye gelip Dımaşk’a Dukak’ın hizmetine girmesi; sultan Berkyaruk'a suikast girişimi.

Ağustos 1096 :İlk Haçlı kafilesinin Bizanslılar tarafından İstanbul'dan Anadolu yakasına geçirilmeleri.

Eylül 1096 :İlk başıbozuk Haçlı ordusunun Türkiye Selçuklu kuvvetleri tarafından yok edilmeleri.

Ekim/Kasım 1096 :Gürboğa’nın Musul’u teslim alması.

1096 (Sonları) :Cenahüddevle Hüseyin'in Maarretünnûman ve kalesini ele geçirmesi.

Osmanlı Kronolojisi
1299-1399 yılları arası
1299 - Selçuklu sultanı tarafından Osman Bey'e Beylik alameti olarak tabl-u alem (davul ve sancak) gönderilmesi
1302 - Osman Gazi'nin Koyunhisar Savaşı
1302 - III. Alaeddin Keykubad'ın ölümü
1324 - Orhan Gazi'nin tahta geçişi
1326 - Bursa'nın Osmanlılar tarafından alınışı
1331 - İznik'in Osmanlılar tarafından alınışı
1331 - İlk Osmanlı medresesinin İznik'te Orhan Gazi tarafından kurulması
1334 - Karesi Beyliği'nin ilhakı
1337 - Kocaeli bölgesinin Osmanlılar tarafından alınışı
1346 - Orhan Gazi'nin Kantakuzenos'un kızı ile evliliği ve Bizans ile ittifakı
1349-1352 - Bizans'a yardım için Süleyman Paşa'nın Rumeli'ye geçişi ve Çimpi Kalesi'nin Osmanlılar tarafından üs olarak alınışı
1352 - Osmanlılar'ın Cenevizliler'e Osmanlı topraklarında serbest ticaret yapma imtiyazı vermeleri
1354 - Gelibolu'nun Osmanlılar tarafından alınışı
1361 - İlk müzikli spor gösterisi (Edirne Kırkpınar yağlı güreşleri)
1362 - Orhan Gazi'nin vefatı ve I. Murat'ın tahta çıkışı
1362 - Kadıaskerliğin teşkili
1363 - Pençik Kanununun çıkışı
1366 - Gelibolu'nun Osmanlıların elinden çıkışı
1371 - Çirmen Savaşı
1376 - Bulgar Krallığı'nın Osmanlı hakimiyetini kabulü
1377 - Gelibolu'nun Osmanlılar'a iadesi
1385-1386 - Niş ve Sofya'nın Osmanlılar tarafından alınışı
1388 - Ploşnik Savaşı ve Balkan ittifakının teşekkülü
1389 - I. Kosova Savaşı
1389 - I. Murat'ın ölümü, Yıldırım Bayezid'in tahta geçişi
1390 - Aydın-Saruhan-Germiyan-Menteşe beyliklerinin ilhakı
1390 - Karaman Seferi, Konya'nın kuşatılması
1390 - Gelibolu tersanesi'nin inşası
1391 - İstanbul'un kuşatılması
1396 - Niğbolu Savaşı
1397-1398 - Karaman Beylerbeyliği'nin Osmanlı hakimiyetini kabulü
1398 - Kadı Burhaneddin'in ölümü.
1398 - Karadeniz beyliklerinin ilhakı

1400-1499 yılları arası

1400 - Bursa'da I. Bayezid tarafından Ulu Cami'nin yaptırılması; İlk Osmanlı Darü'ş-şifa'sının Yıldırım Bayezid tarafından inşa edilmesi
1402 - Ankara Savaşı ve Yıldırım Bayezid'in esareti
1402 -1413 - Fetret Devri, iç karışıklıklar
1409 - Süleyman Çelebi tarafından Türk Edebiyatı'nda ilk mevlid örneği olan Vesiletü'n-Necat adlı eserin yazılışı
1411 - I. Mehmed'in tahta çıkışı
1413 - I. Mehmed'in duruma hakim olup devleti yeniden kuruşu
1416 - Şeyh Bedreddin isyanı
1416 - Macaristan Seferi
1417 - Avlonya'nın Osmanlılar tarafından alınışı
1418-1420 - Samsun bölgesinin Osmanlılar tarafından alınışı
1419-1424 - Bursa'da Hacı İvaz'a I. Mehmed tarafından Yeşil Külliye'nin yaptırılması
1421 - Çelebi Mehmed'in ölümü ve II. Murad'ın tahta geçişi
1422 - Mustafa Çelebi'nin (Düzme) bertarafı
1425 - Molla Fenarı'nın ilk Şeyhülislam olarak tayini
1425 -1426 - Tekeoğulları Beyliği'nin topraklarının Osmanlılara geçmesi
1427-1428 - Germiyanoğulları Beyliği'nin topraklarının Osmanlılara geçmesi
1430 - Selanik'in Osmanlılar tarafından alınışı
1432 - Fatih Sultan Mehmed'in doğumu
1434 - Edirne'de II. Murad tarafından Muradiye Camii'nin yaptırılması
1439 - Semendire'nin Osmanlılar tarafından alınışı
1444 - II. Murat'ın tahttan çekilişi, II. Mehmed'in tahta geçişi ve Varna Savaşı
1445 - II. Mehmed'in tahttan çekilişi ve II. Murad'ın ikinci defa geçişi
1447 - Edirne'de II. Murad tarafından Üç Şerefeli Camii'nin yaptırılması
1448 - II. Kosova Savaşı
1451 - II. Murad'ın ölümü ve II. Mehmed'in ikinci defa tahta geçişi
1453 - İstanbul'un fethi
1453 - Ayasofya'nın camiye çevrilmesi
1458-1460 - Mora'nın Osmanlılar tarafından alınışı
1461 - Trabzon Rum İmparatorluğu'nun Osmanlılar tarafından yıkılışı
1461 - Candaroğulları Beyliği'nin ilhakı
1463 - Osmanlı-Venedik Savaşı'nın başlaması
1463 -1470 - İstanbul'da Fatih Külliyesi'nin inşaası
1466 - II. Mehmed'in Arnavut seferi
1468 - Karamanoğulları Beyliği'nin Osmanlılar tarafından yıkılışı
1468 - II. Mehmed tarafından İstanbul'da Topkapı Sarayı'nın tesisi
1473 - Otlukbeli Savaşı
1475 - Kırım'ın Osmanlı tabiiyetine girişi
1476 - Boğdan seferi
1478 - II. Mehmed tarafından ilk altın paranın darbettirilmesi
1479 - Osmanlı-Venedik Antlaşması ile Fatih'in Venedikliler'e Trabzon ve Kefe'de ticaret yapma hakkı tanıyan ahidname vermesi
1480 - Otranto'ya çıkış ve başarısız Rodos kuşatması
1480 - Kadıaskerliğin Rumeli ve Anadolu olarak ikiye ayrılması
1481 - II. Mehmed'in vefatı ve II. Bayezid'in tahta çıkışı
1481 - 100 dirhem gümüşten 400 akçe kesilmesi
1481 - Şeyh Hamdullah'ın İstanbul'a gelişi
1482 - Cem Sultan'ın mağlubiyeti, Rodos'a ilticası
1483 - Morova Seferi ve Hersek'in ilhakı
1484 - Boğdan Seferi
1484 - Kili ve Akkirman'ın fethi
1485 - Osmanlı-Memlük mücadelesinin başlaması
1485 - Şeyh Hamdullah'ın aklam-ı sitte'de kendi üslubunu buluşu
1486 - Musiki ile tedavi yapan ilk devlet hastanesi (Edirne, II. Bayezid Külliyesi Şifahanesi)
1488 - Sultan II. Bayezid tarafından Edirne'de Bayezid Darü'ş-şifası'nın yapımı
1489 - Memlüklere karşı toprak kaybı
1491 - Osmanlı-Memlük Barışı
1492 - Macar Seferi
1492 - İspanya'dan çıkarılan Yahudiler'in de Osmanlı Devleti'nin himayesine girmesi
1494 - Şehzade Süleyman'ın doğumu
1495 - Macarlarla mütareke, Cem Sultan'ın ölümü
1497 - İlk Rus elçisinin İstanbul'a gelişi
1498 - Lehistan Seferleri
1499 - Venedik Harbi

1500-1599 yılları arası

1500 - Modon, Navarin ve Koron'un alınışı
1502 - Venedikle sulh
1511 - Şahkulu Baba Tekeli isyanı, Şehzade Selim Hareketi
1512 - II. Bayezid'in tahttan çekilişi, I. Selim'in tahta geçişi
1514 - Çaldıran Savaşı, Tebriz'e giriş
1516 - Mısır Seferi ve Mercidabık Savaşı
1517 - Ridaniye Savaşı ve Kahire'ye giriş
1517 - Haremeyn'in himaye altına alınması
1517 - Piri Reis'in Mısır'da Sultan Selim'e ilk dünya haritasını sunması
1519 - Celali isyanları
1519 - Cezayir'in iltihakı
1520 - I. Selim'in vefatı, I. Süleyman'ın tahta geçişi
1521 - Belgrad'ın fethi
1521 - Piri Reis'in Kitab-ı Bahriye adındaki eserini hazırlaması
1522 - Kanuni Sultan Süleyman'ın validesi, Yavuz Sultan Selim'in eşi Ayşe Hafsa Sultan tarafından Manisa'da bimaristan inşa edilmesi
1522 - Rodos'un fethi
1524 - Mısır'da Hain Ahmed Paşa isyanı
1525 - İlk Fransız elçisi İstanbul'da
1525 - Şeyhülislam Zembili Ali Efendi'nin ölümü
1526 - Mohaç Savaşı
1527 - Bosna'nın fethi'nin tamamlanması
1528 - Piri Reis'in Kanuni Sultan Süleyman'a ikinci dünya haritasını takdim etmesi
1529 - Viyana kuşatması, Budin'in istirdadı, Barbaros Hayreddin Paşa'nın Marsilya'ya çıkması
1532 - Alman Seferi
1533-1534 - Barbaros'un Osmanlı hizmetine girişi ve Cezayir Beylerbeyliği'ne tayini
1534 - Osmanlı-İran Savaşı'nin açılışı, Tebriz'e ikinci defa giriş ve Bağdat'ın alınışı
1534 - Şeyhülislam İbn-i Kemal'in ölümü
1536 - Fransızlara kendi bayrakları ile Osmanlı limanlarında ticaret hakkı veren ahidname verilmesi
1536 - Veziriazam İbrahim Paşa'nın idamı
1537 - Körsof-Avlonya seferi
1538 - Preveze Savaşı
1538 - Hadım Süleyman Paşa'nın Hint Seferi
1540 - Venedik ahidnamesindeki Karadeniz'de ticaret imtiyazının kaldırılması
1541 - Budin'in kati olarak ilhakı ve beylerbeyiği olması
1543 - Estergon'un fethi
1547 - Osmanlı-Habsburg Sulhü
1547 - Avusturyalılar'a Osmanlı topraklarında emn ü aman üzere ticaret yapma hakkının tanınması
1548 - 1534-1555 Osmanlı-İran Savaşı
1550 - Süleymaniye Külliyesi'nin inşaası
1551 - Trablusgarb'ın fethi
1553 - Piri Reis'in ölümü
1553 -1554 - Turgut Reis'in Akdeniz seferi
1553 - 1554 - Nahcıvan Seferi
1555 - İlk Osmanlı-İran antlaşması : Amasya Antlaşması
1557 - Dokuzuncu Akdeniz seferi, Fas'ın fethi
1559 - Konya Savaşı ve Şehzade Bayezid'in yenilerek İran'a sığınması
1560 - Cerbe'nin alınışı
1565 - Başarısız Malta kuşatması
1565 - 100 dirhem gümüşten 450 akçe kesilmesi
1566 - Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi : Zigetvar Savaşı ve Sultanın vefatı, II. Selim'in tahta geçişi
1567 - Yemen isyanı
1569 - Astarhan seferi
1569 - Kaptan Kurdıoğlu Hızır Beyin Sumatra seferi
1571 - İnebahtı hezimeti
1574 - Tunus'un fethi
1574 - II. Selim'in vefatı ve III. Murad'ın tahta geçişi
1575 - Edirne'de Mimar Sinan eliyle II. Selim için Selimiye Camii'nin inşası
1577 - Takiyüddin'in gözlemlerine, kısmen tamamlanan Daru'r-Rasadü'l-Cedid'de (İstanbul Rasathanesi) devam etmesi
1578 - Osmanlı-İran Savaşı'nın başlaması
1580 - İlk İngiliz ahidnamesinin verilişi
1580 - İstanbul Rasadhanesi'nin yıktırılması (22 Ocak)
1583 - Cizvitlerin Galata'daki Saint Benoit Kilisesi'ne yerleşerek burada St. Benoit mektebini açmaları (18 Kasım)
1583 - Meşale Savaşı
1585 - Tebriz'in alınışı
1586 - İlk Sikke tashihi
1588 - Gence seferi
1588 - Resm-i tashih-i sikke konulması
1589 - İkinci sikke tashihi
1590 - Ferhat Paşa Antlaşması
1590 - Yeniçerilerin et ihtiyaçlarını karşılamak üzere gümrük resmine "zarar-ı kassabiye" adıyla* %1 oranında ilave yapılması
1595 - Estergon'un düşüşü
1595 - III. Murad'ın vefatı, III. Mehmet'in tahta geçişi
1596 - Eğri Kalesi'nin alınışı ve Haçova Savaşı

1600-1699 yılları arası

1600 - Sikke tashihi
1601 - Kanije Savaşı
1601 - İngiliz tüccarının ödeyeceği gümrük resminin %3'e indirileceğinin ahidnameye derci
1603 - Osmanı-İran Savaşı'nın başlaması
1603 - III. Mehmed'in vefatı, I. Ahmed'in tahta geçişi
1612 - Osmanlı-İran Antlaşması
1615 - Revan Seferi
1617 - İran Savaşı'nın yeniden başlaması
1617 - I. Mustafa'nın tahta geçişi
1617 - İstanbul'da Mehmed Ağa tarafından Sultan Ahmed Camii'nin inşası
1618 - I. Mustafa'nın hal'I ve II. Osman'ın tahta geçişi
1618 - Sikke tashihi
1618 - İran ile Serav Antlaşması
1621 - II. Osman'ın Lehistan seferine çıkışı (Hotin seferi)
1622 - II. Osman'ın katli ve I. Mustafa'nın yeniden tahta çıkışı
1622 - İran ile savaşın yeniden başlaması
1623 - I. Mustafa'nın tahttan indirilip IV. Murad'ın tahta çıkışı
1624 - Sikke tashihi
1629 - Cizvitler tarafından, İstanbul'da "Saint Georges" Fransız okulu ile yine "St. Louis Dil Oğlanlar Mektebi"nin kurulması
1634 - İlk Şeyhülislam katli (Ahizade Hüseyin Efendi)
1635 - IV. Murad'ın Revan seferine çıkışı
1638 - Bağdat Seferi ve Bağdat'ın alınışı
1639 - Osmanlı-İran sulhü : Kasr-ı Şirin Antlaşması
1640 - IV. Murad'ın ölümü, I. İbrahim'in tahta çıkışı, sikke tashihi
1645 - Girit seferinin açılışı, Hanya'nın alınışı
1648 - I. İbrahim'in hal'ı, IV. Mehmed'in tahta çıkışı
1648 - Kandiye kuşatması
1656 - Çanakkale Boğazı'nın Venedik ablukası altına alınması
1656 - Çınar Vak'ası
1656 - Köprülüler devrinin başlaması
1658 - Katip Çelebi'nin ölümü
1660 - Varad Kalesi'nin alınışı
1663 - Uyvar Kalesi'nin fethi
1664 - St. Gotthard Savaşı ve Vasvar Antlaşması
1669 - Kandiye'nin alınışı, Girit'in tamamıyla Osmanlı hakimiyetine girişi
1672 - Lehistan seferi, Kamaniçe'nin alınışı
1672 - Bucaş Antlaşması
1673 - Fransız tüccarının ödediği gümrük resminin %3'e indirilmesi
1676 - Osmanlı-Lehistan sulhü : Zorawna Antlaşması
1678 - Ukrayna'da Çehrin seferi
1682 - Osmanlı-Rus Antlaşması
1682 - Seyahatname'nin yazarı Evliya Çelebi'nin ölümü
1683 - II. Viyana Kuşatması, peşinden Ciğerdelen Savaşı ve Osmanlı-Kutsal İttifak Savaşları
1685 - Uyvar'ın elden çıkışı
1685 - Saraydaki altın ve gümüşten sikke basımı
1686 - Budin'in düşüşü.(bkz. Budin Kuşatması (1686)
1687 - IV. Mehmed'in tahttan indirilmesi, II. Süleyman'ın tahta çıkışı
1687 - Eğri Kalesi'nin düşüşü
1687 - İkinci Mohaç Savaşı
1687 - Bir akçe itibarı değerli "mankur" un piyasaya çıkarılması
1688 - Belgrad'ın elden çıkışı
1690 - Kanije Kalesi'nin düşüşü
1690 - Belgrad'ın geri alınışı
1690 - Fransızların Mısır'da ödediği gümrük resminin %3 olarak tesbiti
1691 - II. Ahmed'in tahta çıkışı
1691 - Salankamen Savaşı
1695 - II. Ahmed'in ölümü ve II. Mustafa'nın tahta çıkışı
1697 - Zenta Savaşı
1698 - Şehremini Baruthanesi yangını
1699 - Karlofça Antlaşması'nın imzalanması

1700-1799 yılları arası

1700 - Ruslar'la İstanbul Antlaşması'nın imzalanması
1702 - İskender Çelebi Bahçesi'ndeki (bugünkü Ataköy) yeni baruthanenin faaliyete geçmesi
1703 - Edirne Vak'ası
1703 - III. Ahmed'in tahta çıkışı
1703 - "Tuğralı" altın paranın piyasaya çıkarılması
1711 - Prut Savaşı ve Barışı
1715 - Venedik ile savaş ve Mora Seferi
1718 - Pasarofça Antlaşması
1718 - Valilerin sefer masraflarını karşılamak üzere "imdadiyye-i seferiyye" toplamalarının kabulü
1720 - Batıya hediye gönderilen ilk mehter takımı (III. Ahmed tarafından Lehistan'a)
1720 - III. Ahmed için tasvirleri Levni tarafından yapılan Surname-i Vehbi
1721 - Çelebi Mehmed Efendi'nin sefaret vazifesiyle Fransa'ya gidişi
1723 - İran seferinin üç cepheli olarak açılışı
1724-1725 - Tebriz ve Cence'nin alınışı
1726 - İbrahim Müteferrika tarafından ilk Türk matbaasının kuruluşu
1729 - "Zer-i mahbub" adıyla yeni bir altının piyasaya sürülmesi 1729 - Cevheri'nin Lügat-ı Sıhah'ının Vankulu tarafından yapılan tercümesinin matbaada basılan ilk kitap olması
1730 - Patrona Halil isyanı, III. Ahmed'in hal'i, I. Mahmud'un tahta çıkışı
1733 - İran Savaşı'nın hızlanması, Nadir Şah'ın başarıları
1735 - Bonneval Ahmed Paşa (Comte de Bonneval) nezaretinde Humbaracı Ocağı'nın kurulması
1735 - Osmanlı-Avusturya-Rus Savaşları
1739 - Belgrad Antlaşması
1739 - Rus tüccarlarına Karadeniz hariç olmak üzere, Osmanlı suları ve topraklarında ticaret hakkı tanınması
1745 - Matbaanın kurucusu İbrahim Müteferrika'nın ölümü
1746 - Osmanlı-İran barışı (Kerden Antlaşması)
1751 - Osmanlı musikisi üzerine Batıda yazılan ilk eser (Charles Fonton'un Essai'si)
1754 - I. Mahmud'un ölümü, III. Osman'ın tahta çıkışı
1757 - III. Osman'ın ölümü, III. Mustafa'nın tahta çıkışı
1768 - Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlaması
1770 - Rus filosunun İngilizler'in yardımıyla Akdeniz'e girmesi
1771 - Kırım'ın işgali
1772 - Tersane yakınlarında Topçu Mektebi'nin kurulması
1773 - Mühendishane-i Bahri-i Hümayun'un kuruluşu
1773 -1774 - Darphanenin Hazine-i Amire'nin yedeği vazifesini görmeye başlaması
1774 - Avrupa tarzında teşkil edilmiş olan Sürat Topçuları Ocağı'nın kurulması
1774 - Küçük Kaynarca Antlaşması ve Ruslar'a Karadeniz'de seyrüsefer hakkı tanınması (21 Temmuz)
1776 - Mühendishane-i Bahri-i Hümayun'un açılışı; Boğdan Prensi Alexandır İspilanti Bey'in Bükreş ve Yaş'ta Rum Ortodoks cemaatinde yeni tarz eğitimin ilk adımları atması, Aynalıkavak Antlaşması
1783 - Rusya'nın Kırım'ı ilhakı
1784 - Avusturyalılar'a Karadeniz'de seyrüsefer hakkı verilmesi
1784 - Osmanlı Devleti'nin Rusya'nın Kırım'ı ilhakını bir "sened" ile resmen tanıması (8 Ocak)
1787-1788 - İstanbul'da bulunan Fransız uzmanların ve subayların tamamen ülkelerine dönmeleri
1787 - Osmanlı-Rus Savaşı'nın ilanı (17 Ağustos)
1788 - Rusya'nın müttefiki sıfatıyla Avusturya'nın da savaşa girmesi (9 Şubat)
1789 - Özi Kalesi'nin Ruslar tarafından zaptı
1789 - I. Abdülhamid'in ölümü ve III. Selim'in tahta çıkması (7 Mayıs)
1789 - Osmanlı-İsveç ittifakı 11 Temmuz 1790 - İlk resmi Ermeni mektebinin Kumkapı'da açılması
1790 - Osmanlı-Prusya ittifakı (31 Ocak)
1790 - Avusturya'nın Prusya tarafından barışa zorlanması. Reichenbach Konvansiyonu (27 Temmuz)
1790 - Yergöğü Mütarekesi (18 Eylül)
1790 - Kili ve İsmail kalelerinin Rusya tarafından zaptı
1791 - Avusturya ve Osmanlı Devleti arasındaki son savaşın bitirilmesi. Ziştovi Antlaşması (4 Ağustos)
1791 - Rus Savaşı'nın sonu. Kalas Mütarekesi (11 Ağustos)
1792 - Nizam-ı Cedid hareketinin başlaması
1792 - III. Selim devrinde 100'lük guruş basılması
1792 - Yaş Antlaşması (10 Ocak)
1793 - Daimi elçiliklerin ıslahı ve Londra, Paris ve Viyana'da daimi elçilik ihdası
1793 - Nizam-ı Cedid Ordusu'nun Kuruluşu
1793 - Hasköy'de Mühendishane-i Cedide'nin açılması
1793 - Zahire Nezareti'nin kurulması
1793 -1794 - Baruthane-i Amire'de İngiliz perdahı barut imaline başlanması
1794 - Halkalı'da yapılan Azadlu Baruthanesi'nin faaliyete geçmesi
1795 - Lehistan'ın Avrupa haritasından silinmesi
1795 - Mühendishane-i Berr-i Hümayun'un açılışı; Osmanlı sarayında ilk yabancı bando (Napolyon'un III. Selim'e gönderdiği)
1797 - Paris, Viyana ve Berlin'de daimi elçilikler ihdası
1797 - Pazvandoğlu isyanı
1797 - Venedik Devleti'nin ortadan kaldırılması (17 Eylül)
1798 - Fransa'ya karşı Osmanlı-Rus ittifakı (3 Ocak)
1798 - Fransa'nın Mısır'a saldırması (1 Temmuz)
1798 - Fransa'ya savaş ilanı (3 Eylül)
1799 - Fransa'ya karşı İngiltere ile ittifak (5 Ocak)
1799 - Napolyon'un El-Ariş ve Gazze'yi ele geçirmesi (Şubat)
1799 - Napolyon'un Akka'da Cezzar Ahmed Paşa tarafından mağlup edilmesi (Mayıs)
1799 - Napolyon'un Fransa'ya dönmesi, Mısır'ın işgalinin devamı (Ağustos)

1800-1899 yılları arası

1800 - Takvimlerin Jacques Cassini Zicin'e göre hazırlanmaya başlaması
1800 - Rus ve Osmanlı kuvvetlerinin Yedi Ada Cumhuriyeti'ni kurmaları (Mart)
1801 - Kara Mühendishanesi hocalığına Hüseyin Rıfkı Tamani'nin getirilmesi
1801 - Mısır'ın tahliyesine dair mütareke (Ağustos)
1802 - Fransız ve İngiliz gemilerinin kendi bayrakları altında Karadeniz'e çıkmalarına müsaade edilmesi
1802 - Paris Antlaşması. Fransa ile barış (25 Haziran)
1804 - Sırp isyanlarının başlaması (Şubat)
1805 - Avrupa tarzında ilk hastane'nin Kasımpaşa'daki Tersane-i Amire'de açılması
1805 - Osmanlı Devleti'nin Napolyon'un "İmparator" unvanını tanıması
1805 - Mehmed Ali Paşa'nın Mısır'a vali olarak tayini (Temmuz)
1806 - Nizam-ı Cedid'in başarısızlığı ve gerilemesi. İkinci Edirne Vak'ası
1806 - Osmanlı-Rus Savaşı
1806 - III. Selim'in Mühendishan-i Berri-i Hümayun kanunnamesi
1806 - Tersane Tıbbiyesi'nin kurulması (Ocak)
1806 - Memleketeyn'in Rusya tarafından işgal edilmesi (Ekim)
1807 - Vehhabi isyanının had safhaya varması. Haccın engellenmesi
1807 - İngiltere'nin Rusya'nın yanında Osmanlı savaşına iştiraki ve İngiliz filosunun İstanbul önlerine gelmesi (20 Şubat)
1807 - İngiliz filosunun İskenderiye'ye saldırması ve Mehmed Ali Paşa tarafından mağlup edilmesi (Mart - Eylül)
1807 - Nizam-ı Cedid'e karşı ayaklanma (25 Mayıs)
1807 - III. Selim'in tahttan indirilmesi ve Nizam-ı Cedid'in ilgası (29 Mayıs)
1808 - Mustafa Rakım'ın celi sülüs ve tuğra'ya yeni üslubunu getirişi (29 Mayıs)
1808 - Alemdar Mustafa Paşa'nın müdahalesi, IV. Mustafa'nın tahttan indirilmesi, III. Selim'in katli, II. Mahmud'un tahta çıkması (28 Temmuz)
1808 - Sened-i İttifak : Devletin ayanlarla uzlaşması (29 Eylül)
1808 - Yeniçeri Ayaklanması : Alemdarın Sonu (15-16 Kasım)
1809 - İngiltere ile süren savaşın sonu : Kal'a-i Sultaniyye Antlaşması (5 Ocak)
1810 - II. Mahmud devrinde beşlik "cihadiyye"lerin basılması
1810 - İzmir Jimnasium'unun kurulması; Yesarizade Mustafa İzzet'in ta'lik'e son şeklini verişi
1812 - Vehhabi ayaklanmasının Mehmed Ali Paşa tarafından bastırılması
1812 - Fransız postalarının ilk kuruluşu
1812 - 28 Mayıs Rus Savaşı'nın sonu : Bükreş Antlaşması, Sırbistan'a özerklik verilmesi*
1816 - Miloş Obronoviç'in "başknez" olarak tanınması ve Sırbistan'ın özerliğinin temini
1817 - Hüseyin Rıfkı Tamani'nin ölümü

1821 - Eflak ve Mora'da Rum isyanlarının başlaması
1823 - Avrupa ile ticaretin Türk gemileriyle yapılmasına teşebbüs edilmesi
1824 - Rum ayaklanmasını bastırmak üzere Mısır kuvvetlerinin çağrılması
1824 - Fatih Külliyesindeki Darü'ş-Şifa'nın yıkılması; Sultan II. Mahmud'un Talim-i sıbyan adı ile ferman yayınlaması; St. Pierre mektebinin kurulması
1826 - İhtisab müessesesinin düzenlenmesi
1826 - Şinasi'nin doğumu; Mustafa Rakım'ın İstanbul'da vefatı; Ermeni ustalara Nakkaşlık hakkının verilmesi
1826 - 14 Haziran Yeniçeri Ocağı'nın ortadan kaldırılması, Asakir-i Mansure-i Muhammediyye'nin kurulması
1826 - 7 Ekim Rusya ile Akkerman Antlaşması'nın akdi
1827 - Osmanlılar'ın İngiliz yapısı ilk buharlı gemiye sahip olmaları
1827 - Tıphane-i Amire'nin kurulması; İlk "Marş-ı Sultani" bestesi (G. Donizetti, II. Mahmud'a)
1827 - Mukataa Hazinesi'nin Hazine-i Amire'den ayrılması
1827 - 4 Nisan İngiltere ile Rusya arasında Yunanistan'ın bağımsızlığına dair Petersburg Protokolü
1827 - Temmuz Mısır kuvvetlerinin Rum isyanını bastırmaları, Atina'nın teslimi
1827 - 20 Kasım Navarin saldırısı : Osmanlı-Mısır donanmasının yakılması
1828 - 26 Nisan Rusya'nın savaş ilan etmesi
1829 - Ziya Paşa'nın doğumu; Mahmud Celaleddin'in İstanbul'da vefatı; Şevki Efendi'nin İstanbul'da doğuşu
1829 - Deli Teşkilatının kaldırılması
1829 - 14 Eylül Edirne Barışı : Yunanistan'ın bağımsızlığı
1830 - Mühendishane-i Bahri'nin Heybeliada'daki kışlaya taşınması; İshak Efendi'nin Mühendishane başhocalığına getirilmesi; Avrupa'ya talebe gönderilmeye başlanması
1830 - Tiftik keçisinin Güney Afrika'da yetiştirilmeye başlanması
1830 - Katolik ermeni cemaatinin ve kilisesinin resmen tanınması
1830 - 1831 Nüfus sayımları
1830 - 5 Temmuz Fransızlar'ın Cezayir'e saldırmaları ve ele geçirmeleri
1831 - İlk saray konservatuarı (Mızıka-i Hümayun ve Saray Harem Orkestrası)
1831 - Timarların kaldırılması (müessese sembolik olarak daha uzun süre devam etti)
1831 - 1834 İshak Efendi'nin dört ciltilik Mecmua-i Ulum-ı Riyaziye adlı eserinin basılması
1831 - 1 Kasım İlk gazete Takvim-i Vekayi'nin neşri
1832 - Tıphane-i Amire'nin Şehzadebaşı'ndan Cerrahhane'nin bulunduğu binaya nakledilmesi
1832 - Memuriyette, ilmiyye ve mülkiyyede rütbelerin yatayına eşitlenip derece ve elkabın (titulature) tesbiti
1832 - Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın isyanı
1832 - İstanbul-İzmit "posta yolu" nun yapımı
1832 - İngiliz postalarının kuruluşu
1832 - 29 Ocak Topkapı Sarayı'na bitişik Gülhane bahçesinde mevcut binalarda Cerrahhane-i Amire'nin açılması
1832 - 12 Aralık Mısır kuvvetlerinin Konya'da Osmanlı ordusunu yenmeleri
1833 - Feshanenin kuruluşu
1833 - 2 Şubat Mısır kuvvetlerinin Kütahya'ya kadar ilerlemeleri
1833 - 5 NisanRus kuvvetlerinin yardım amacı ile Beykoz'a asker çıkartmaları ve Rus filosunun İstanbul'a gelmesi
1833 - Mayıs Mehmed Ali'nin uzlaşmaya zorlanması : Kütahya Sözleşmesi
1833 - 8 Temmuz Mehmed Ali Paşaya karşı Osmanlı-Rus ittifakı : Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar'ın diğer devletlere kapatılması
1833 - 18 Eylül Münchengraetz Antlaşması
1834 - Maçka Kışlası'nda, Mekteb-i Harbiye'nin kurulması
1834 - Mukataat Hazinesi'nin isminin "Mansure Hazinesi" olarak değiştirilmesi
1835 - Hazine-i Amire ile darphanenin birleştirilmesi
1835 - 1845 İlk halk konserleri [Tanburi Aleksan Efendi (1815-1864) İstanbul Süleymanpaşa Hanı'ndaki kahvede]
1836 - 11 Mart Umur-ı Hariciye Nezareti'nin kurulması (hatt-ı hümayun tarihi 23 Zilkaade 1251)
1837 - 26 Kasım Osmanlı yapımı "Eser-i Hayr" adlı buharlı geminin denize indirilmesi
1838 - Mekteb-i Adli'nin açılması; Üsküdar'da Cemaran adlı Ermeni yatılı yüksek okulunun kurulması; Müderrishane-i Bahri'nin Tersane'deki yeni binasına nakledilmesi; Sultan II. Mahmud'un ilk öğretim alanında yeni bir teşebbüse girişmesi; Sami Efendi'nin İstanbul'da doğuşu
1838 - Maliye Nezareti'nin kurulması ve Hazine-i Amire'nin darphaneden ayrılıp Mansure Hazinesi'yle birleştirilmesi
1838 - Defterdarlığın Maliye Nazırlığı'na çevrilmesi
1838 - 24 Mart Meclis-i Vala-yı Ahkam-ı Adliyyenin kurulması
1838 - 16 Ağustos İngiliz tüccarına geniş imkanlar tanıyan Balta Limanı Ticaret Muahedesi'nin imzalanması. Bu muahede ile gümrük resmi oranının ihracatta %12, ithalatta %5 olarak tesbiti
1839 - "Kaime-i mutebere-i nakdiyye"nin çıkarılması
1839 - Ali Süavi'nin doğumu; Mekatib-i Rüşdiye Nezareti'nin kurulması; Mekteb-i Tıbbiye'nin Galatasaray'daki yeni binasına taşınması ve mektebin adının Mekteb-i Tıbbiye-i Adliye-i Şahane olarak değiştirilmesi; Mekteb-i Ulum-ı Edebiye'nin açılması; Notre Dame de Sion Kız Lisesi'nin kurulması
1839 - 1844 Dr. Bernard'ın Mekteb-i Tıbbiye nazırlığı dönemi
1839 - 1845 Mekteb-i Fenn-i Nücum'un faaliyet dönemi
1839 - 24 Haziran Mehmed Ali ile savaşın tekrar başlaması, Osmanlı kuvvetlerinin Nizip mağlubiyeti
1839 - 1 Temmuz II. Mahmud'un vefatı üzerine Abdülmecid'in tahta çıkması, Osmanlı donanmasının Mehmed Ali'ye teslimi
1839 - 3 Kasım Tanzimat Fermanı'nın ilanı
1840 - 3 Mayıs Ceza Kanunname-i Hümayunu'nun Fransa'dan mülhem bir biçimde düzenlenmesi ve kabulü (14 Temmuz 1851'de bu kanun, kanun-u cedid olarak tadilatla yeniden yürülüğe girer)
1840 - Gayri müslim tebaadan Avrupa'ya talebe gönderilmeye başlanması
1840 - Tanzimat'ın tatbik edildiği yerlerde temettü vergisi konulma kararı
1840 - Bütün hazinelerin Maliye Hazinesi'ne katılması
1840 - Posta Nezareti'nin kurulması
1840 - 21 Aralık Namık Kemal'in doğumu
1841 - Lübnan olayları
1841 - 1906 Ahmed Ali Paşa'nın doğumu. (ressam)
1841 - 24 Mayısİngiltere'nin yardımıyla Mısır meslesinin halli, Mısır'ın veraset usulü ile Mehmed Ali Paşa'ya bırakılması
1841 - 13 Temmuz Londra Boğazlar Mukavelenamesi
1842 - Askeri Baytar Mektebi'nin açılması
1842 - 1910 Osman Hamdi (ressam, eğitimci, müzeci, arkeolog)
1843 - Hereke Fabrikası'nın kurulması
1843 - Zeytinburnu Demir Fabrikası inşaatına başlanması
1843 - Muhdes kara gümrüklerinin kaldırılması
1843 - Feshane'ye çuka dokuma tezgahlarının ilavesi
1844 - 1 Şubat Tashih-i sikke
1844 - Feshane'de buhar makinelerinin kullanılmaya başlanması
1845 - İzmir'de su kuvvetiyle çalışan kağıt fabrikasının kurulması
1845 - Bahriye Mektebi'nin Heybeliada'daki binasına taşınması; Kadı yetiştirmek için Süleymaniye'de "Muallimhane-i Nüvvab" medresesinin kurulması; Rüşdiyelerin Darü'l-fünun'a öğrenci yetiştiren orta dereceli mektepler olarak kabul edilmesi
1845 - Ocak Sultan Abdülmecid'in Meclis-i Vala'yı ziyareti
1845 - 13 Mart Meclis-i Muvakkat'ın (Geçici Maarif Meclisi) çalışmalarına başlaması
1845 - 10 Nisan Polis (zabıta) teşkilatının kuruluşu (12 Rebiülevvel 1261 tarihli nizamname)
1846 - Meclis-i Maarif-i Umumiye kurulması; Mekatib-i Umumiye Nezareti'nin kurulması; Başhoca Seyyid Ali Paşa'nın ölümü
1846 - Rus Ticaret Muahedesi
1846 - 16 Şubat Zabtiye müşiriyetinin kurulması Darü'l-Fünun kurmada ilk teşebbüs

1847 - Timarlı Sipahi Teşkilatı'nın ilgası
1847 - Telgrafın Beylerbeyi Sarayı'nda denenmesi
1847 - Dersaadet Bankası'nın kuruluşu
1847 - İstanbul'da ilk piyano resitali (Liszt Abdülmecid'e Donizetti'nin Mecidiye Marşı'nı çalıyor); Yeşilköy'de bulunan Ayamama Çiftliğinin ziraat talimhanesi şekline getirilerek ilk pamuk ziaati uygulama eğitiminin burada verilmeye başlanması
1847 - 1 Mart Recaizade Ekrem'in doğumu
1848 - Avrupa'da liberal ihtilaller : Polonya ve Macaristan'da milliyetçi ayaklanmalar
1848 - Protestan Ermeni cemaatinin ve kilisesinin resmen tanınması
1848 - İstanbul'da ilk Sanayi Mektebi'nin kurulmasına teşebbüs edilmesi
1848 - 16 Mart İstanbul'da Darü'l-Muallimin açılması
1848 - 18 Kasım Osmanlı yapımı ilk demir vapurun denize indirilmesi
1849 - Veteriner öğretim faaliyetlerine başlanması; Yesarizade Mustafa İzzet'in İstanbul'da vefatı
1850 - 1847'den geçerli sayılmak üzere gümrük resimlerine esas teşkil eden mal fiyatlarında ithalatta %20, ihracatta %16 indirim yapıldıktan sonra gümrük resimlerinin tesbit edilmesi kararı

1850 - Ticaret Kanunname-i Hümayunu'nun kabulü
1850 - İlk faizsiz kaimenin çıkarılması
1850 - Muallim Naci'nin doğumu
1850 - 12 Mart Darü'l-Maarif'in öğrenime başlaması
1851 - Ceza Kanunname-i Hümayunu'nun kabulü
1851 - Londra Sergisi
1851 - Akademik karakterde ilk ilmi dernek olan Encümen-i Daniş'in açılması
1851 - 18 Temmuz Encümen-i Daniş'in kurulması
1852 - Abdülhak Hamid'in doğumu; İstanbul Şark Cemiyetinin (Societe Orientale de Constantinople) kurulması
1853 - "Mukaddes yerler" meselesi, Rusya'nın tazyikleri ve Kırım Savaşı'nın patlaması
1853 - İstanbul'da I. Abdülmecid tarafından Dolmabahçe Sarayı'nın inşa ettirilmesi
1854 - İlk dış istikraz : Borçlanma devrinin ve alışkanlığının başlaması
1854 - Meclis-i Vala'nın "Meclis-i Ali-yi Tanzimat" ve "Meclis-i Ahkam-ı Adliye'ye" ayrılması
1854 - İhtisab teşkilatının lağvı
1854 - 12 Mart Rusya'ya karşı İngiltere ve Fransa ile ittifak
1855 - Piyanonun yüksek sosyeteye geçişi [Leyla (Saz) Hanım'ın babası Hekimbaşı İsmail Paşa'nın köşküne İtalya'dan getirtilen]
1855 - Gayri müslimlerden alınan "cizye"nin kaldırılması
1855 - Paris Sergisi
1855 - 16 Ağustos İstanbul'da Şehremanetinin kurulması (modern belediye idarelerinin başlangıcı)
1855 - 9 Eylül Osmanlı İmparatorluğu'nda telgrafın hizmete girmesi
1855 - 14 Kasım Et ve Ekmek dışında hemen bütün maddelerden narhın kaldırılması
1856 - Rusya'nın Asya'da Türk illeri istikametinde fetihlere başlamasının şartlarının oluşması
1856 - Bank-ı Osmani'nin kurulması
1856 - Arap alfabesinin Mors alfabesine uyarlanmasıyla telgrafların Türkçe olarak çekilmeye başlanması
1856 - Islahat Fermanı
1856 - 1860 Köstence-Çernevo'da demiryolu hattının yapımı
1856 - 1866 İzmir-Aydın demiryolu hattının yapımı
1856 - 15 Şubat İstanbul Tıp Cemiyeti'nin (Societe Medicale de Constantinople) kurulması
1856 - 18 Şubat Islahat Fermanı'nın ilanı
1856 - 30 Mart Paris Barış Antlaşması
30 Mart 1856 Rusya'nın bozguna uğraması
30 Mart 1856 Karadeniz'in tarafsız ve silahsız bir hale getirilmesi
22 Mayıs 1856 İstanbul Tıp Cemiyeti'ne Şahane ünvanının verilmesi ve cemiyetin adının, Cemiyet-i Tıbbiye-i Şahane olarak değişmesi
1857 Orman Mektebi açılması hususunda ilk teşebbüs
1857 Cidde olayları ve İngiliz kuvvetlerinin, müslim-gayri müslim çatışmalarına müdahalesi
1857 Gümrük resminin, eşyanın vardığı değil çıktığı yerde alınması usulünü getiren Mahrec Nizamnamesi'nin yayımlanması
1857-1862 Beyrut - Şam şosesinin yapımı
17 Mart 1857 Maarif-i Umumiyye Nezareti'nin kurulması
6 Kasım 1857 Paris'te Mekteb-i Osmani adında bir Osmanlı mektebinin açılması
1858 Ceza Kanunname-i Hümayunu'nun kabulü
1858 Kız rüşdiye mekteplerinin açılması
1858-1859 Emlak, arazi ve temettü vergilerinin ayrılması
6 Haziran 1858 Arazi Kanunnamesi'nin kabulü
8 Haziran 1858 Beyoğlu ve Galata'da kurulacak Altıncı Daire-i Belediyye'nin nizamname-yi umumisi (ilk örnek belediye)
1859 Kaimelerin piyasadan toplanabilmesi için "iane-i umumiyye" toplanması
1859 Fransızca'dan yapılan ilk şiir tercümesi risalesi, Şinasi'nin Tercüme-i Manzume'sinin neşri
12 Şubat 1859 Mekteb-i Mülkiyye'nin kuruluşu
1860 Ticaret mahkemelerinin kuruluşu
1860 İlk basılı yerli tiyatro, Şinasi'nin Şair Evlenmesi'nin tefrika edilmesi
1860-1861 Lübnan ve Suriye Olayları
1860-1861 Lübnan'ın imtiyazlı bir eyalet haline getirilmesi
22 Ekim 1860 Tercüman-ı Ahval gazetesinin yayına başlaması
1861 Abdülmecid'in vefatı ve Abdülaziz'in tahta çıkması
1861 Cemiyet-i İlmiyye-i Osmaniye'nin kuruluşu
1861 Usul-i Muhakemat-ı Ticaret Nizamnamesi'nin kabulü
1861-1866 Rusçuk - Varna demiryolu hattının yapımı
9 Haziran 1861 Cebel-i Lübnan mutasarrıflığı'nın hususi statüsünün tesbiti ve Cebel-i Lübnan nizamnamesi
9 Haziran 1861 David Paşa'nın Lübnan'a vali olarak atanması
29 Nisan 1861 Fransız ve İngilizler'le Kanlıca Ticaret muahedelerinin yapılması. Bu muahede dış ticarette gümrük resmi oranının %8'e yükseltilmesi ve esnaflıkta inhisar sisteminin kaldırılması
1862 Tuna vilayetinin kuruluşu ve Mithad Paşa'nın vali olarak tayini
1862 Gümrük resimlerine esas teşkil eden mal fiyatlarında %10 indirim yapıldıktan sonra gümrük resmi alınmaya başlanması 1862 Kaimelerin piyasadan tamamıyla toplanması
1862 Altının değerinin 100 kuruş olarak tesbiti
1862 Roman türünde Batıdan yapılan ilk tercüme, Fenelon'dan Tercüme-I Telemak'ın Yusuf Kamil Paşa tarafından yayınlanması; Cemiyet-I Tıbbiye-i Osmaniye'nin kurulması
1862 Mahrec-i Aklam'ın kurulması
20 Temmuz 1862 Mekteb-i Maarif-i Adliye'nin, "Mekteb-i Aklam" adı altında yeni bir şekle sokulması
8 Ekim 1862 Islah-ı Sanayi Komisyonu'nun teşkil edilmesi
1863 Abdülaziz'in Mısır'a seyahati
1863 Mithad Paşa tarafından Niş'te ilk Islahhane'nin (sonraki yıllarda Sanayi Mektebi) kuruluşu
1863 İstanbul Eczacılık Cemiyeti'nin (Societe de Constantinople) kurulması; Protestan Robert Koleji'nin açılması
1863 Menafi Sandığı'nın kurulması
1863 Mektuplara pul yapıştırılmaya başlanması
1863 Ticaret-i Bahriyye Kanunnamesi'nin kabulü
13 Ocak 1863 Darü'l-Fünun'da, halka açık serbest konferans şeklinde derslere başlanması
18 Şubat 1863 Sultanahmet Sergisi'nin (Sergi-i Umumi) açılışı
1864 Mekatib-i Sıbyan-ı Müslime Komisyonu'nun kurulması; Mekteb-i Harbiye dahilinde Erkan-ı Harp sınıfının açılması; Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye'nin (Darü'ş-Şafaka) kurulması; Saint Joseph okulunun kurulması; İlk basılmış nazariyat kitabı (Haşim Bey'in Mecmu'atü'l-Makamat'ı)
1864 İyonya adalarının (Yedi Ada Cumhuriyeti'ni oluşturan adalar) İngiltere tarafından Yunanistan'a verilmesi
1864 Karadan Hindistan'ı Avrupa'ya bağlayan telgraf hattının tamamlanması
1864 Islah-ı Sanayi Komisyonu'nun kuruluşu
1864 Nizamiye mahkemelerinin kuruluşu
1864-1876 Paris'e talebe gönderilmesi
8 Ekim 1864 Vilayet Nizamnamesi'nin kabulü
1865 Müstakil Romen kilisesinin kurulması
1865 İstanbul Birinci Şehir Postası'nın kuruluşu
1865 Darü'l-Fünun binasının inşasının tamamlanması ve Maliye Nezareti'ne tahsis edilmesi; Mekteb-i Tıbbiye'nin nazırlığına Cemaleddin Efendi'nin getirilmesi
Eylül 1865 Mekteb-i Osmani'nin lağvedilmesi
1866 Girit isyanları , Yunanistan ile birleşme faaliyetleri
1866 Mısır veraset usulünün değiştirilmesi
1866 Ahmed Süreyya Emin Bey'in modelini hazırladığı seri ateşli topla Osmanlılar'ın topçulukta hamle yapması
1866 Simkeşler Şirketi'nin kuruluşu
1866 Dahilde sarfedilecek malların rayiç fiyatından %10 indirim yapıldıktan sonra gümrük resimlerinin tesbit edilmesi kararı
1866-1867 Avusturya'nın Prusya karşısında mağlup olması ve Macaristan ile eşit bir birlik kurması : Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
1867 Sırbistan'daki son Osmanlı askeri temsiliyetinin ortadan kaldırılması, Sırp kalelerinin tahliyesi
1867 Rüşdiyelere gayri müslim talebe alınmaya başlanması; Beyrut Amerikan Üniversitesi'nin kurulması
1867 Mısır Valisi İsmail Paşa'nın "hıdiv" olması
1867 Genç Osmanlılar'ın Avrupa'ya kaçmaya başlamaları
1867 Yabancılara mülk edinme hakkının verilmesi
1867 Bahriye Nezareti'nin Kuruluşu
1867 Menafi Sandığı'nın bütün vilayet ve sancak merkezlerine yayılması
1867-1876 İzmir Rıhtımı'nın inşası
22 Şubat 1867 Eğitim sahasında Fransız notasının verilmesi
8 Haziran 1867 Mısır'a hıdivlik statüsünün verilmesi
21 Haziran 1867 Sultan Abdülaziz'in Avrupa seyahati
1868 Ali Paşa'nın Girit isyanlarını teskin etmesi ve Girit'e özerk bir statü verilmesi
1868 Galatasaray Sultanisi'nin açılması
1868 İstanbul Emniyet Sandığı'nın kurulması
1868 Demirciler ve Dökümcüler şirketlerinin kuruluşu
1868 Yunan postasının kapatılması
1868 Feshane'nin modern bir dokuma fabrikası haline getirilmesi
1868 Darü'l-Muallimin-i Sıbyan'nın açılması; Mekteb-i Hiref ve Sanayi'nin kurulması; Sanayi Mektebi'nin kurulması
1 Mart 1868 Adliye Nezareti'nin kurulması 1 Nisan 1868 Şura-yı Devlet'in teşekkülü ve Divan-ı Ahkam-ı Adliyye'nin ayrı bir temyiz organı olarak ayrılması
8 Nisan 1869 İkinci Darü'l-Fünun binasının inşasının tamamlanması ve Darü'l-Fünun-ı Osmani'nin kurulması
21 Haziran 1869 Sultan Abdülaziz'in Avrupa Seyahati
1 Eylül 1868 Mekteb-i Sultani'nin açılması
2 Eylül 1869 Maarif-i Umumiyye Nizamnamesi ile ilk ve orta tedrisatın düzenlenmesi
26 Ağustos 1869 Turuk Nizamnamesi'nin kabulü
13 Ekim 1869 İmparatoriçe Eugénié'nin İstanbul'a gelişi
1869 Süveyş Kanalı'nın açılması
1869 Osmanlı Ordusu'nun Nizamiye, Redif ve Mustahfız diye üç bölüme ayrılması
1869 Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye'nin ilk kitabının kabulü
1869 Mekteb-i Harbiye dahilinde bir Baytar sınıfının açılması
Ekim 1869 Darü'l-Fünun-ı Osmani'de talebe kaydına başlanması
1870 Müstakil Bulgar kilisesinin kurulması ve Bulgarlar'ın Rum Patrikhanesi'nin nüfuzundan çıkmaları
1870 Fransa'nın, Almanya ve Prusya Savaşı'nda ağır mağlubiyet alması
1870 Cenab Şehabeddin'in doğumu; Batılı tarzda ilk roman hikaye türünde, Ahmed Midhat'ın Su-i Zan-Esaret adlı kitabının neşri; Mühendishane'nin Maçka Harbiye Mektebi içerisinde topçu ve istihkam sınıflarında eğitim faaliyetlerine devam etmesi; Sıbyan mekteblerinin ıslahı ve iptidai adı altında yeni mekteplerin açılması; Darü'l-Fünun'ı Osmani'yi teşkil eden şubeler arasında "İlm-i hukuk" şubesinin de yer alması; Tıp eğitiminin Türkçe yapılmaya başlanması
1870 Karadeniz'in tekrar silahlandırılması ve Rusya'nın Paris Antlaşması'nın hükümlerini tanımaması
1870 Darülfünunun açılması teşebbüsü
1870-1927 Kemaledin Bey (mimar)
20 Şubat 1870 Darü'l-Fünun-ı Osmani'nin büyük bir merasimle açılması
26 Nisan 1870 Darü'l-Muallimat'ın açılması
2 Temmuz 1870 Kavanin ve Nizamat Dershanesi'nin açılması
Ekim 1870 Darü'l-Fünun müdürü Tahsin Efendi'nin umuma açık konferanslar (ders-I'am) tertip etmesi
1871 Sadrazam Ali Paşa'nın vefatı
1871 Saint-Esprit okulunun kurulması 1871 Abdülaziz'in şahsi idaresinin artması, Mahmud Nedim Paşa sadareti
1871 Dersaadet Tahvilat Borsası Nizamnamesi'nin yayımlanması
1871 Posta ve Telgraf nezaretlerinin birleştirilmesi ve İkinci Posta Nizamnamesi'nin neşri
22 Ocak 1871 İdare-yi Umumiyye-i Vilayat Nizamnamesi
13 Eylül 1871 Şinasi'nin ölümü
1872 Emniyet Sandığı'nın şubelerinin açılması
1872 Darü'l-Maarif idadisinin kurulması; Maadin Mektebinin kurulması
1873 Meclis-i Tetkikat-ı Şer'iyye'nin kuruluşu
1873 Mehmed Akif'in doğumu; Türkçe ilk modern tıp lugatı olan Lügat-ı Tıbbiye'nin neşredilmesi; Sava Paşa'nın yeni bir Darü'l-Fünun kurmakla görevlendirilmesi; Darü'l-Fünun-ı Osmani'nin kapanması
Haziran 1873 Mekteb-i Sultani'nin, Gülhane Bahçesi'ndeki Saray'a bitişik binalara nakledilmesi
1874 Rusya'nın kışkırtmaları ve Panislavist faaliyetlerin artması
1874 Hukuk Mektebi, Mülkiye Mühendis Mektebi ve Edebiyat Mektebi'nden oluşan Darü'l-Fünun-ı Sultani'nin açılması; İstanbul Darü'l-Muallimi'nin açılması; İlk basılmış nota (Notacı Emin Efendi, 1845-1907)
1874 Kara gümrüklerinin lağvı
1874 Islah-ı Sanayi Komisyonu faaliyetinin durdurulması
1874-1875 Darü'l-Fünun-ı Sultani'nin eğitime başlaması; Osmanlı İmparatorluğu'nda sivil mühendislik eğitiminin başlaması
1875 Bosna-Hersek isyanları
1875 Askeri rüşdiye mekteplerinin açılması; Mora Yenişehir İdadisi'nin açılması
1876 Bulgar isyanları
1876 Karadağ'ın Osmanlı Devleti'ne savaş ilanı
1876 Abdülaziz'in tahttan indirilmesi, V. Murad'ın tahta çıkması, hal'i ve Abdülhamid'in cülusu
1876 Meşrutiyet'in ilanı
1876 İstanbul'da Balkan krizini görüşmek üzere internasyonal bir konferansın toplanması : Tersane Konferansı
1876 İstikrazların mürettebat ödemelerinin durdurulması
1876 Mecelle-i Ahkam-ı Adliyye'nin son kitabının kabulü
1876 Edebi roman hüviyetinde ilk eser olan, Namık Kemal'in İntibahı'nın neşri; İzmir ve Manastır'da yaıtılı idadiler açılması
23 Mart 1876 Ziya Gökalp'in doğumu
23 Aralık 1876 I. Meşrutiyet'in (Kanun-ı Esasi) ilanı
1877 Rusya'nın tecavüzü ve Osmanlı-Rus Savaşı'nın başlaması: Balkanlar'ın ve Doğu Anadolu'nun Rus işgaline uğraması
1877 Mahrec-i Aklam'ın Mekteb-i Mülkiye'nin idadi sınıflarıyla birleştirilmek suretiyle kaldırılması; Mekteb-i Tıbbiye'nin tekrar Gülhane'ye nakledilmesi;
Fenn-i Resim ve Mimari Mektebi'nin kurulması
1877-1878 Darü'l-Fünun ve Mekteb-i Sultani'nin bir yıl eğitime ara vermesi
19 Mart 1877 İlk Meclis-i Meb'usan'ın içtimaı (o yılın 28 Haziran'ına kadar çalışır)
25 Eylül 1877 Dersaadet Belediye Kanunu (Meclis-i Mebusan'da müzakere edilerek kabul edilir)
5 Ekim 1877 Vilayet Belediye Kanunu'nun kabulü
13 Aralık 1877 Meclis-i Meb'usan'ın süresiz tatili
1878 Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları imzalanması
1878 Sırbistan, Karadağ ve Romanya'nın müstakil birer devlet olmaları
1878 Bulgaristan Prensliği'nin ortaya çıkması
1878 Ermeni meselesinin zuhuru
1878 Ali Suavi'nin öldürülmesi
1878 Kıbrıs'ın İngiltere tarafından ele geçirilmesi
1878 Bosna ve Hersek'in Avusturya-Macaristan'ın işgal ve idaresine terki
1878 Makedonya meselesinin ortaya çıkması
13 Şubat 1878 Meclisin kapatılması
Ekim 1878 Darü'l-Fünun-ı Sultani'nin tekrar eğitime başlaması
1879 II. Abdülhamid devrinde basılan kaimelerin toplatılıp imha edilmesi
1879 Mehakim-ı Nizamiye Teşkilatı Kanunu'nun kabulü
1879 Mekatib-i Sıbyaniye Dairesi'nin kurulması; Maarif merkez teşkilatının yeniden düzenlenmesi
1879 Usul-ı Muhakemat-ı Cezaiyye Kanunu'nun kabulü
1880 Vergi reformu
1880 Yafa-Kudüs demiryolu hattının tamamlanması
1880 İlk köy romanı, Ahmed Midhat'ın Bahtiyarlık'ının neşri; Darü'l-Fünun-ı Sultani Turuk u Maabir Mektebi'nin ilk mezunlarını vermesi
1880 Usul-ı Muhakemat-ı Hukukiyye Kanunu'nun kabulü
13 Mart 1880 İstanbul'da bir kız idadisinin açılması
17 Mayıs 1880 Ziya Paşa'nın ölümü
Ekim 1880 Darü'l-Fünun-ı Sultani Hukuk Mektebi'nin ilk mezunlarını vermesi
20 Aralık 1880 Darü'l-Fünun-ı Sultani'nin ilk mezunlarını vermesi; Journal de la Societe de Pharmacie de Contantinople'un yayınlanması; Cemiyet-I İlmiye'nin kurulması
1881 Mustafa Kemal'in Doğumu
1881 Mısır'ın İngilizler tarafından işgali
1881 Düyun-ı Umumiyye idaresinin kurulması
1881 Mühendishane'de mümtaz sınıf adı altında yeni bir sınıf teşkil edilmesi; Darü'l-Fünun-ı Sultanı Turuk u Maabir Mektebi'nin faaliyetlerinin son bulması; Orman ve Maadin Mektepleri'nin birleştirilmesi
1882 Tunus'un Fransızlar tarafından işgali
1882 Muharrem Kararnamesi'nin neşri
2 Ocak 1882 Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kurulması ve Osman Hamdi Bey'in müdür olması
1883 Osmanlı ordusunun Prusya askeri heyeti tarafından ıslahına başlanması
20 Haziran 1884 Mülkiye Mühendis Mektebi kurulması
1 Kasım 1884 Mülkiye Mühendis Mektebi'nin Mühendishane-I Berri-I Hümayun'un bir odasında eğitimine başlaması
2 Aralık 1884 Yahya Kemal'in doğumu
1885 Doğu Rumeli'nin Bulgaristan tarafından ilhakı
1885 Abdülhak Hamid'in Makber'inin neşri
18 Eylül 1885 Doğu Rumeli eyaleti valiliğinin Bulgaristan prensine verilerek bu bölgedeki kontrolün zayıflaması
1886 Adana-Mersin demiryolu hattının tamamlanması
1886 Maarif Nezareti'ne bağlı olarak Mekatib-i Gayri müslime ve Ecnebiye Müfettişliği'nin kurulması
1886 Adana-Mersin demiryolu hattının tamamlanması
1886 Maarif Nezareti'ne bağlı olarak Mekatib-i Gayri müslime ve Ecnebiye Müfettişliği'nin kurulması
1886-1887 Darü'l-muallimin'in yatılı hale getirilmesi
1887 Yedikule Havagazı Fabrikası'nın kurulması
1887 Ahmed Haşim'in doğumu; Şevki Efendi'nin İstanbul'da vefatı
5 Şubat 1887 Beşir Fuad'ın intiharı
1888 Haydarpaşa-İzmir-Ankara demiryolu imtiyazının Almanlar'a verilmesi
1888 Beyrut'ta Saint Joseph Katolik Tıp Mektebi'nin açılması; Baytar sınıfının tekrar Harbiye Mektebi bünyesine alınması
2 Aralık 1888 Namık Kemal'in ölümü
1889 İttihad-ı Osmanı Cemiyeti'nin (İttihat ve Terakki) kurulması
1889 İdadi öğrenimine dayanan dört yıllık bir Mülkiye Baytar Mektebi'nin kurulması
27 Mart 1889 Yakup Kadri'nin doğumu
1890 Bulgar Makedonya ve Anadolu'da Ermeni ihtilal çetelerinin faaliyetlerini arttırmaları
1891 Mülkiye Baytar Mektebi'nin Halkalı Ziraat Mektebi'ne yatılı olarak nakledilmesi
1891 Yol inşaatında bedenen çalışma mecburiyetinin paraya çevrilmesi v 1891 Kadıköy - Kurbağalıdere Havagazı Fabrikası'nın kurulması
1891 Hereke Fabrikası'nın halı kısmının açılması
3 Kasım 1891 Darü'l-Muallim'in aliye şubesi açılması
1892 Haydarpaşa-İzmit demiryolu hattının işletmeye açılması
1892 Orman ve Maden Mektebi'nin kapatılması; II. Abdülhamid tarafından Yıldız'da porselen atölyelerinin kurulması
1893-1896 İstanbul-Selanik demiryolu hattının yapımı
1894 Halkalı Ziraat ve Baytar Mektebi'nin ilk veteriner mezunlarını vermesi; İmmaculée Conseption veya St Marie okulunun kurulması; İlk basılmış musiki lugatı (Hoca Kazım Bey'in Musiki Istılahatı)
1894 Sasun'da Ermeni olayları
1894 Selanik-Manastır demiryolu hattının tamamlanması
1895 İstanbul'da Ermeni olayları, yabancı devletlerin Ermeniler lehinde müdahaleleri
1895 Galata Rıhtımı inşaatının tamamlanması
1895 Gayri müslim okullarına Türkçe muallimi tayininin kararlaştırılması
1895 Baruthane-i Amire'de dumansız barut imal edilmesi
14 Şubat 1895 Sadrazam Said Paşa'nın beş fakülteden "darü'l-icaze" oluşan bir darü'l-fünun kurma teklifi
1896 Tevfik Fikret'in Servet-i Fünun'un edebi sayfalarının idareciliğini yüklenmesiyle Edebiyat-ı Cedide devrinin başlaması
1896 Ermenilerin Osmanlı Bankası'nın İstanbul şubesine saldırmaları
1896 Girit isyanının alevlenmesi
1896 Eskişehir-Konya demiryolu hattının tamamlanması
1897 Yunan kuvvetlerinin Girit'e çıkması, Yunan çetelerinin Rumeli'deki Osmanlı sınırlarına saldırmaları
17 Nisan 1897 Osmanlı-Yunan Savaşı ve Osmanlı zaferi
1898 Girit meselesinin devam etmesi; adaya muhtariyet verilmesi Osmanlı kuvvetlerinin geri çekilmesi, Yunan prensi Yorgi'nin vali olarak kabul edilmesi
1899 - Bağdat demiryolu imtiyazının Almanlar'a verilmesi
1899 - Arifiye-Adapazarı demiryolu hattının açılması

1900-1924 yılları arası [değiştir]1900 - Hicaz Demiryolu'nun inşasına girişilmesi
1900 - İstanbul Rıhtımı inşaatının tamamlanması
1900 - Darü'l Fünun-ı Şahane'nin kurulması (31 Ağustos)
1901 - Servet-i Fünun dergisinin geçici olarak kapatılmasıyla Edebiyat-ı Cedide topluluğunun dağılması
1901 - Makedonya'da çete faaliyetlerinin artması, büyük devletlerin müdahaleleri
1901-1908 - Hicaz demiryolu hattının yapımı
1902 - Yemen isyanlarının tekrar başlaması
1902 - Makedonya'da Bulgar İhtilal Cemiyeti'nin faaliyeti (23 Kasım)
1902 - Cum'a-ı Bala ayaklanması (23 Kasım)
1902 - Hüseyin Hilmi Paşa'nın geniş yetkilerle "umumi müfettiş" olarak Makedonya'ya tayini (8 Aralık)
1903 - Şam Mekteb-i Tıbbiyesi'nin kurulması (31 Ağustos)
1903 - Mürzsteg Programı : Makedonya'ya muhtariyet verilmesi (Eylül)

II. Abdülhamit1904 - Haydarpaşa Rıhtımı'nın tamamlanarak işletmeye açılması
1905 - Hereke Fabrikası'nda fes imalatına başlanması
1905 - Ermeniler'in II. Abdülhamid'e bombalı saldırı tertiplemeleri (21 Temmuz)
1906 - Akabe olayları ve Akabe krizi
1908 - Osmanlı Eczacı İttihat Cemiyeti'nin kurulması; Osmanlı Cemiyet-i İlmiye-i Baytariyesi'nin açılması; Osmanlı Mühendis ve Mimar Cemiyeti'ninkurulması
1908 - II. Meşrutiyet'in ilanı (23 Temmuz)
1908 - Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Bosna-Hersek'i ilhak ettiğini ilan etmesi (5 Ekim)
1908 - Girit Rumları'nın adayı Yunanistan'a bağladıklarını ilan etmeleri (6 Ekim)
1908 - II. Meşrutiyet dönemi ilk Meclis-i Mebusan'ın toplanması (17 Aralık)
1909 - Adana'da Ermeniler'in ayaklanmaları
1909 - Gayri müslimlere "bedel" yerine askerlik hizmeti konulması
1909 - Fecr-i Ati edebi topluluğunun kuruluşu
1909 -1910 - Osmanlı Mühendis ve Mimar Mecmuası'nın çıkması
1909 - 31 Mart Olayı (13 Nisan)
1909 - Hareket Ordusu'nun Yeşilköy'e varması, İstanbul'daki kargaşaya son vererek düzeni sağlaması (19 Nisan)
1909 - II. Abdülhamid'in tahttan indirilmesi, V. Mehmed Reşad'ın tahta çıkarılması (27 Nisan)

V. Mehmed1909 - Meclisin açılması (17 Aralık)
1910 - Arnavutlar'ın ayaklanmaları
1910 - Dahili gümrüklerin tamamen kaldırılması
1911 - Sultan Reşad'ın Arnavutlar'ı teskin için Rumeli seyahatine çıkartılması
1911 - İtalya'nın Trablusgarp ve Bingazi'ye saldırması ve işgali
1911 - Gayri müslim cemaatlerin birleşerek mektepleri konusunda yeni bir düzenleme istemeleri
1911 -1912 - Osmanlı İtalyan Savaşı
1912 - Yeşilköy Hava Uçuş Okulu'nun açılışı
1912 -1913 - Balkan devletlerinin Osmanlı-İtalyan Savaşı'ndan istifade etmek istemeleri : Balkan Savaşı
1912 - Meclis-i Mebusan'ın feshi (1908-1912 Osmanlı Meclis-i Mebusanı) (18 Ocak)
1912 - II. Dönem Meclis-i Mebusan'ın toplanması (18 Nisan)
1912 - İtalyanlar'ın Rodos, Oniki Ada ve Çanakkale Boğazı'na tecavüzleri (18 Nisan)
1912 - II. Dönem Meclis-i Meb'usan'ın feshi (5 Ağustos)
1912 - Gazi Ahmed Muhtar Paşa hükümeti : Büyük Kabine (22 Temmuz)
1912 - Trablus ve Bingazi'nin İtalya'ya terki : Uşi Antlaşması, Rodos ve Oniki Ada'nın İtalya elinde kalması (15 Ekim)
1912 - Kıbrıslı Mehmed Kâmil Paşa'nın sadareti (29 Ekim)
1912 - Arnavutluk'un istiklalini ilan etmesi (29 Kasım)
1913 - Bâb-ı Âli Baskını : Mahmud Şevket Paşa'nın sadareti (23 Ocak)
1913 - I. Balkan Savaşı'nın sona ermesi (30 Mayıs)
1913 - Sadrazam Mahmud Şevket Paşa'nın öldürülmesi, Said Halim Paşa'nın sadareti (11 Haziran)
1913 - II. Balkan Savaşı'nın başlaması (29 Haziran)
1913 - Edirne'nin geri alınması (21 Temmuz)
1913 - Osmanlı-Bulgar barışı : İstanbul Antlaşması (29 Eylül)
1913 - Osmanlı-Yunan barışı : Atina Antlaşması (14 Kasım)
1914 - Dış ticarette gümrük resmi oranının %15'e çıkarılması
1914 - Islah-ı Medaris Nizamnamesi
1914 - Türk Bilgi Derneği'nin kurulması; Medreset'ül-Hattatin'in kurulması; Dar'ül-Hilafeti'l-Aliyye Medreseleri'nin kurulması
1914 - 5. Meclis-i Mebusan'ın açılışı (14 Mayıs)
1914 - Avusturya-Macaristan veliahdı Arşidük Franz Ferdinand Saraybosna'da öldürülmesi (28 Haziran)
1914 - Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun Sırbistan'a savaş ilanı (28 Temmuz)
1914 - Almanya'nın Rusya'ya savaş ilanı (1 Ağustos)
1914 - Osmanlı Devleti ile Almanya arasında ittifak antlaşmasının imzalanması (2 Ağustos)
1914 - Almanya'nın Fransa'ya, İngiltere'nin Almanya'ya savaş ilanı : I. Dünya Savaşı'nın başlaması (4 Ağustos)
1914 - Alman savaş gemilerinin (Yavuz ve Midilli) Boğazlardan geçmelerine izin verilmesi (10 Ağustos)
1914 - 1 Ekim tarihinden geçerli olmak üzere kapitülasyonların kaldırılması (9 Eylül)
1914 - İslah-ı Medaris Nizamnamesi'nin yayınlanması (29 Eylül)
1914 - Karadeniz'e açılan Osmanlı filosunun Rus limanlarını topa tutması (29 Ekim)
1914 - Enver Paşa kumandasındaki Osmanlı kuvvetlerinin Sarıkamış Harekâtı (Kasım - Aralık)
1914 - Rusya'nın Osmanlı Devleti'ne savaş ilanı (3 Kasım)
1914 - İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı Devleti'ne savaş ilanı (5 Kasım)
1914 - Osmanlı Devleti'nin İtilaf Devletleri'ne savaş ilanı (11 Kasım)
1914 - Cihad-ı Ekber ilanı (14 Kasım)
1914 - Mısır'ın İngiltere himayesinde bir "krallık" haline getirilmesi, Osmanlı Devleti'nin hukukuna son verilmesi (18 Aralık)
1915 - Gümrük resmi oranının %30'a yükseltilmesi
1915 - Mekteb-i Tıbbiye'nin Darü'l-Fünun'a bağlanarak bugünkü İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne dönüşmesi
1915 - Cemal Paşa kumandasındaki Osmanlı kuvvetlerinin Kanal Seferi
1915 - Müttefiklerin Çanakkale Boğazı'nı geçmeye çalışması : Çanakkale Savaşları (Ocak - 18 Mart)
1915 - Doğu Anadolu'da Ruslar'la işbirliği yapan Ermeni nüfusun iç bölgelere taşınması : Tehcir Kanunu 27 Mayıs
1916 - Hicaz ve Mekke'nin kaybı
1916 - Dar'ül-Hilafeti'l-Aliyye Medreseleri üstünde Medresetü'l-Mütehassısın adı altında bir ihtisas medresesi kurulması; İlk Musiki cemiyeti
(Darü't-Talim-i Musiki)
1917 - Yıldırım Orduları Grubu'nun kurulması
1917 - Sina ve Filistin Cephesi'nin çöküşü
1917 - Rusya'da Bolşevik İhtilali'nin çıkması ve çarlığın sonu
1917 - Şer'iyye mahkemelerinin Adliye Nezaretine bağlanması
1917 - Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşa iştiraki ve Almanya'ya savaş ilanı(25 Mart)
1918 - Şam Mekteb-i Tıbbiyesi'nin Beyrut'un işgali neticesinde kapanması; Gazi Ahmed Muhtar Paşa'nın ölümü (6 Nisan)
1918 - Brest Litovsk Barış Antlaşması (3 Mart)
1918 - Sultan Reşad'ın vefatı ve Mehmet Vahidettin'in tahta çıkması
1918 - Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi (2 Ekim)
1918 - Sadrazam Talat Paşa'nın istifası, Ahmed İzzet Paşa'nın sadareti (8 Ekim)
1918 - Mondros Mütarekesi'nin imzalanması (30 Ekim)
1918 - Almanya ve Avusturya'nın savaştan çekilmeleri (3 Kasım-4 Kasım)
1918 - Ahmed İzzet Paşa'nın istifası ve Ahmed Tevfik Paşa'nın sadareti (8 Kasım)
1918 - İtilaf Devletleri'nin İstanbul önlerine gelerek şehri teslim almaları (13 Kasım)
1919 - Damat Ferid Paşa'nın sadareti: Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nin iktidara geçmesi
1919 - Yunanlılar'ın İzmir'i işgali ve Batı Anadolu'da ilerlemeleri (15 Mayıs)
1919 - Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul Hükümeti tarafından Anadolu'ya gönderilmesi (19 Mayıs)
1919 - Erzurum Kongresi (23 Temmuz)
1919 - Sivas Kongresi (4 Eylül)
1919 - Damat Ferid'in istifası ve Ali Rıza Paşa'nın sadareti (2 Ekim)
1919 - Amasya Protokolü (22 Ekim)
1919 - Misak-ı Milli : Milli gaye ve hedeflerin, milli sınırların belirlenerek ilanı (29 Kasım)
1920 - Mekteb-i Harbiye'nin Ankara'da "Sunuf-ı Muhtelife Zabit Namzetleri Talimgahı" olarak açılması
1920 - İtilaf işgal kuvvetlerinin İstanbul'daki resmi binalara girmeleri, Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nın dağıtılması ve kapanması
1920 - Damat Ferid Paşa'nın sadareti (5 Nisan)
1920 - Ferid Paşa hükümetinin Mustafa Kemal'i idama mahkum etmesi ve askerlikten tardı (11 Mayıs)
1920 - İstanbul Hükümeti'nin Sevr Antlaşması'nı imzalanması (10 Ağustos)
1920 - Gümrü Antlaşması'nın imzalanması (3 Aralık)
1921 - Londra Konferansı : Anadolu için söz söyleme hakkının Ankara Hükümeti'nde olduğunun tespiti (27 Ocak - 12 Şubat)
1921 - II. İnönü Savaşı (31 Mart)
1921 - Sakarya Meydan Savaşı (3 Eylül)
1921 - Fransa ile barış (20 Eylül) (bkz. Türk-Fransız Cephesi)
1922 - Başkomutanlık Meydan Muharebesi (27 Ağustos)
1922 - İzmir'in kurtuluşu (9 Eylül)
1922 - Mudanya Mütarekesi (11 Ekim)
1922 - Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım)
1922 - Mehmet Vahidettin'in yurtdışına çıkması ve Abdülmecid Efendi'nin halife olarak seçilmesi (16 Kasım)
1923 - Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz)
1923 - Ankara'nın başşehir olarak kabulü (13 Ekim)
1923 - Cumhuriyet'in ilanı (29 Ekim)
1924 - Halifeliğin Kaldırılması ve Osmanlı hanedan mensuplarının yurtdışına çıkartılmaları 3 Mart
"http://tr.wikipedia.org/wiki/Osmanl%C4%B1_Tarihi_Kronolojisi"'dan alındı