Hamile kalmayı kolaylaştıran yiyecekler var mı?

Hamile kalmak düşündüğünüz kadar kolay olmayabilir. Sperm kalitesini ve doğurganlığı arttıran yiyeceklerle çok daha hızlı hamile kalabilirsiniz. İşte uzmanlara göre hamile kalmayı kolaylaştıran yiyecekler.
İLİŞKİDEN ÖNCE SERT BİR KAHVE

pr. Dr. Nevra Topalismailoğlu,  sperm hareketlerini uyarmak için ilişkiden iki saat önce partnerinizin sert bir kahve içmesini öneriyor.

SÜT YUMURTLAMAYA YARDIMCI

Hamile kalmayı kolaylaştırmak için beslenme düzeninize önem vermeli, dengeli ve düzenli beslenmelisiniz. Topalismailoğlu içindeki  galaktose sebebiyle sütün yumurtlama fonksiyonlarını arttırmaya yardımcı olduğunu belirtiyor. Bol miktarda süt ve süt ürünü tüketmeye dikkat edin

C VİTAMİNİ KISIRLIĞA ÇARE OLABİLİR

Turunçgiller, kivi, maydanoz ve ıspanak gibi yüksek miktarda C vitamini içeren besinler hamile kalmanıza yardımcı olabilir.
C vitamininin spermin kalitesini korumada oldukça önemli bir görevi vardır.

Institue of Nutrition tarafından yayınlanan bir çalışma, C vitamin eksikliğinin erkek kısırlığındaki faktörlerden biri olduğunu açıklıyor. Çalışmada  C vitaminin spermin harek

KABAK ÇEKİRDEĞİ AFRODİZYAK ETKİSİ YAPIYOR

Kabak çekirdeği içerdiği çinko sebebiye testesteron üretimi için gereklidir. Omega-3 yağ asitlerinin bol miktarda bulunduğu kabak çekirdeği, kadınların libidosunu arttırarak üreme organlarını düzenler ve doğurganlığı arttırır.

SİYAH ÇİKOLATA SPERM SAYISINI ARTTIRIYOR

Siyah çikolatanın sperm sayısını 2 katına çıkaran bir aminoasit içerdiği bilinmekte.Her gün düzenli olarak az miktarda siyah çikolata yiyen erkeklerin daha güçlü orgazm yaşadığı da öne sürülmektedir.

İngilizce Bayan İsimleri – English Girl Names

  Abigai
  Abigail
  Adrian
  Adriana
  Aida
  Aidan
  Ala
  Alan
  Ale
  Alec
  Alejandra
  Alejandra
  Alex
  Alexa
  Alexandr
  Alexandra
  Alexandri
  Alexandria
  Alexi
  Alexia
  Alexis
  Alici
  Alicia
  Alliso
  Allison
  Alondr
  Alondra
  Alyss
  Alyssa
  Amand
  Amanda
  Amay
  Amaya
  Ambe
  Amber
  Amy
  An
  Ana
  Andr
  Andre
  Andre
  Andrea
  Andres
  Ange
  Angel
  Angel
  Angela
  Angelic
  Angelica
  Angelin
  Angelina
  Ann
  Anna
  Arian
  Ariana
  Ariann
  Arianna
  Arie
  Ariel
  Ashle
  Ashley
  Ashley
  Ashly
  Ashlyn
  Audre
  Audrey
  Autumn
  Av
  Ava
  Aver
  Avery
  Baile
  Bailey
  Becky
  Bethan
  Bethany
  Bianc
  Bianca
  Brad
  Bradle
  Bradley
  Brady
  Brayde
  Brayden
  Breann
  Breanna
  Brend
  Brenda
  Brendan
  Bret
  Brett
  Brian
  Briana
  Briann
  Brianna
  Britne
  Britney
  Brittan
  Brittany
  Brittne
  Brittney
  Brook
  Brooke
  Brookly
  Brooklyn
  Caitli
  Caitlin
  Caitly
  Caitlyn
  Camry
  Camryn
  Carl
  Carly
  Carolin
  Caroline
  Carso
  Carson
  Carte
  Carter
  Case
  Casey
  Cassandr
  Cassandra
  Cassid
  Cassidy
  Catherin
  Catherine
  Cesa
  Cesar
  Chandle
  Chandler
  Chelse
  Chelsea
  Cheyenn
  Cheyenne
  Chlo
  Chloe
  Christin
  Christina
  Clair
  Claire
  Claudi
  Claudia
  Clayto
  Clayton
  Coli
  Colin
  Collin
  Colto
  Colton
  Conne
  Conner
  Core
  Corey
  Courtne
  Courtney
  Cristia
  Cristian
  Crysta
  Crystal
  Cynthi
  Cynthia
  Dais
  Daisy
  Daniel
  Daniela
  Daniell
  Danielle
  Dawso
  Dawson
  Dere
  Derek
  Desire
  Desiree
  Demi
  Destin
  Destiny
  Devo
  Devon
  Diamon
  Diamond
  Dian
  Diana
  Dieg
  Diego
  Dillo
  Dillon
  Domini
  Dominic
  Dre
  Drew
  Dulcie
  Dulcie
  Dusti
  Dustin
  Edga
  Edgar
  Eduard
  Eduardo
  Edwar
  Edward
  Edwin
  Edwin
  Eglantine
  Eliesha
  Eliesha
  Elizabeth
  Elouise
  Emeri
  Emily
  Emlyn
  Emma
  Emmanue
  Emmanuel
  Eri
  Eric
  Erica
  Erick
  Erik
  Erik
  Erin
  Esmerald
  Esmeralda
  Evely
  Evelyn
  Fait
  Faith
  Fernand
  Fernando
  Francisc
  Francisco
  Gabriel
  Gabriela
  Gabriell
  Gabriella
  Gabrielle
  Gag
  Gage
  Genesi
  Genesis
  Georg
  George
  Giovann
  Giovanni
  Grac
  Grace
  Gran
  Grant
  Gregor
  Gregory
  Hachı
  Hada
  Hadar
  Hadassah
  Hadley
  Hadrıa
  Hadrıa
  Haf
  Hafwen
  Haile
  Hailey
  Hajar
  Hajar
  Hajra
  Hajra
  Hala
  Haldıs
  Hale
  Halen
  Haley
  Halı
  Halıa
  Halıa
  Halıma
  Hallam
  Halle
  Hallıe
  Halo
  Halona
  Halyn
  Hamılton
  Hamo
  Hana
  Hang
  Hanh
  Hann
  Hanna
  Hannan
  Hanne
  Hannelore
  Hanzıla
  Hanzıla
  Hao
  Happy
  Haracha
  Harlan
  Harlan
  Harlean
  Harlean
  Harriso
  Harrison
  Hayde
  Hayden
  Hayle
  Hayley
  Heathe
  Heather
  Hecto
  Hector
  Henr
  Henry
  Holl
  Holly
  Hop
  Hope
  Isabe
  Isabel
  Isabell
  Isabella
  Isabelle
  Ivan
  Jacquelin
  Jacqueline
  Jad
  Jada
  Jade
  Jade
  Jade
  Jaden
  Jako
  Jakob
  Jale
  Jalen
  Jami
  Jamie
  Jasmin
  Jasmine
  Jasmine
  Javie
  Javier
  Jayde
  Jayden
  Jeffre
  Jeffrey
  Jenn
  Jenna
  Jennife
  Jennifer
  Jeremia
  Jeremiah
  Jesse
  Jessic
  Jessica
  Jillia
  Jillian
  Jocely
  Jocelyn
  Joel
  Johnatha
  Johnathan
  Jona
  Jonah
  Jorda
  Jordan
  Jordy
  Jordyn
  Josia
  Josiah
  Juli
  Julia
  Julia
  Julie
  Kaitli
  Kaitlin
  Kaitly
  Kaitlyn
  Kale
  Kaleb
  Kar
  Kara
  Kare
  Karen
  Karin
  Karina
  Karl
  Karla
  Kately
  Katelyn
  Katherin
  Katherine
  Kathry
  Kathryn
  Kati
  Katie
  Kayla
  Kayle
  Kaylee
  Kell
  Kelly
  Kelse
  Kelsey
  Kendal
  Kendall
  Kendr
  Kendra
  Kenned
  Kennedy
  Kerry
  Kiar
  Kiara
  Kimberl
  Kimberly
  Kriste
  Kristen
  Kyli
  Kylie
  Laur
  Laura
  Laure
  Lauren
  Lea
  Leah
  Lesli
  Leslie
  Lev
  Levi
  Liam
  Lil
  Lillia
  Lillian
  Lily
  Lindsa
  Lindsay
  Lindse
  Lindsey
  Lydi
  Lydia
  Mackenzi
  Mackenzie
  Madelin
  Madeline
  Madely
  Madelyn
  Madiso
  Madison
  Makayl
  Makayla
  Mali
  Malik
  Manue
  Manuel
  Mar
  Marc
  Marco
  Marcu
  Marcus
  Margaret
  Mari
  Maria
  Mariah
  Mario
  Mariss
  Marissa
  Marti
  Martin
  Mary
  Max
  Maxwel
  Maxwell
  May
  Maya
  Mckenn
  Mckenna
  Mckenzi
  Mckenzie
  Mega
  Megan
  Megha
  Meghan
  Melani
  Melanie
  Meliss
  Melissa
  Mia
  Mica
  Micah
  Michael
  Michaela
  Michell
  Michelle
  Mikayl
  Mikayla
  Mirand
  Miranda
  Mitchel
  Mitchell
  Moll
  Molly
  Monic
  Monica
  Morgan
  Mya
  Naom
  Naomi
  Natali
  Natalia
  Natalie
  Nicol
  Nicola
  Nicolas
  Nicole
  Nola
  Nolan
  Olivi
  Olivia
  Oma
  Omar
  Osca
  Oscar
  Owe
  Owen
  Paig
  Paige
  Paol
  Paola
  Parıs
  Parısa
  Park
  Parke
  Parker
  Parkın
  Parlan
  Parley
  Parmıda
  Parrısh
  Parry
  Parson
  Parthenıa
  Payto
  Payton
  Pedr
  Pedro
  Pete
  Peter
  Peyto
  Peyton
  Peyton
  Presto
  Preston
  Rache
  Rachel
  Raymon
  Raymond
  Rebecc
  Rebecca
  Rebeka
  Ricard
  Ricardo
  Rile
  Rile
  Riley
  Riley
  Robert
  Roberto
  Sabrin
  Sabrina
  Samanth
  Samantha
  Sar
  Sara
  Sarah
  Sarah
  Savanna
  Savannah
  Scot
  Scott
  Sergi
  Sergio
  Shan
  Shane
  Shanno
  Shannon
  Shaw
  Shawn
  Shelb
  Shelby
  Sierr
  Sierra
  Skyla
  Skylar
  Sofi
  Sofia
  Sophi
  Sophi
  Sophia
  Sophie
  Stephani
  Stephanie
  Summe
  Summer
  Sydne
  Sydney
  Taylo
  Taylo
  Taylor
  Tiffan
  Tiffany
  Travi
  Travis
  Trento
  Trenton
  Trinit
  Trinity
  Trista
  Tristan
  Valeri
  Valeri
  Valeria
  Valerie
  Vaness
  Vanessa
  Veronic
  Veronica
  Victori
  Victoria
  Vincent
  Vincent
  Wesle
  Wesley
  Wyat
  Wyatt
  Xavie
  Xavier
  Zo
  Zoe

İngilizce erkek İsimleri – English Boy Names

Aaron
Abdiel
Abdullah
Abel
Abraham
Abram
Adam
Adan
Addison
Aden
Aditya
Adolfo
Adonis
Adrian
Adriel
Adrien
Agustin
Ahmad
Ahmed
Aidan
Aiden
Alan
Albert
Alberto
Alden
Aldo
Alec
Alejandro
Alessandro
Alex
Alexander
Alexandre
Alexandro
Alexis
Alexzander
Alfonso
Alfred
Alfredo
Ali
Alijah
Allan
Allen
Alonso
Alonzo
Alvaro
Alvin
Amari
Amarion
Amir
Anderson
Andre
Andres
Andrew
Andy
Angel
Angelo
Anthony
Antoine
Anton
Antonio
Antony
Antwan
Ari
Ariel
Arjun
Armando
Armani
Arnold
Aron
Arthur
Arturo
Aryan
Asa
Asher
Ashton
Aubrey
August
Augustus
Austen
Austin
Austyn
Avery
Axel
Ayden Deandre
Deangelo
Declan
Demarcus
Demetrius
Dennis
Denzel
Deon
Deonte
Derek
Derick
Derrick
Deshaun
Deshawn
Desmond
Destin
Devan
Devante
Deven
Devin
Devon
Devonte
Devyn
Dexter
Diego
Dillan
Dillon
Dimitri
Dion
Domenic
Dominic
Dominick
Dominik
Dominique
Donald
Donavan
Donovan
Dontae
Donte
Dorian
Douglas
Drake
Draven
Drew
Duane
Duncan
Dustin
Dwayne
Dwight
Dylan
Dylon
Ean
Earl
Easton
Eddie
Eddy
Edgar
Edgardo
Eduardo
Edward
Edwin
Efrain
Efren
Eli
Elian
Elias
Eliezer
Elijah
Eliseo
Elisha
Elliot
Elliott
Ellis
Elmer
Elvin
Elvis
Emanuel
Emerson
Emiliano
Emilio
Emmanuel
Emmett
Enrique
Eric Jay
Jayce
Jayden
Jaydon
Jaylan
Jaylen
Jaylin
Jaylon
Jayson
Jean
Jeff
Jefferson
Jeffery
Jeffrey
Jeremiah
Jeremy
Jermaine
Jerome
Jerry
Jesse
Jessie
Jesus
Jett
Jevon
Jimmy
Joan
Joaquin
Joe
Joel
Joey
Johan
John
Johnathan
Johnathon
Johnny
Jon
Jonah
Jonas
Jonatan
Jonathan
Jonathon
Jordan
Jorden
Jordon
Jordy
Jorge
Jose
Josef
Joseph
Josh
Joshua
Josiah
Josue
Jovan
Jovani
Jovany
Juan
Judah
Jude
Julian
Julien
Julio
Julius
Junior
Justice
Justin
Justus
Justyn
Kade
Kaden
Kadin
Kai
Kaiden
Kale
Kaleb
Kameron
Kamron
Kane
Kareem
Karl
Karson
Kasey
Kayden
Keagan
Boy Name B - C Boy Name E - J Boy Name K - N
Ben
Benjamin
Bennett
Benny
Bernard
Bernardo
Bilal
Billy
Blaine
Blaise
Blake
Blaze
Bo
Bobby
Brad
Braden
Bradley
Brady
Bradyn
Braeden
Braedon
Braiden
Branden
Brandon
Braulio
Braxton
Brayan
Brayden
Braydon
Brendan
Brenden
Brendon
Brennan
Brennen
Brent
Brenton
Bret
Brett
Brian
Brice
Brock
Brodie
Brody
Brooks
Bruce
Bruno
Bryan
Bryant
Bryce
Brycen
Bryson
Byron Estevan
Ethan
Ethen
Eugene
Evan
Everett
Ezekiel
Ezequiel
Ezra
Fabian
Felipe
Felix
Fernando
Fidel
Finn
Forrest
Francis
Francisco
Frank
Frankie
Franklin
Fred
Freddie
Freddy
Frederick
Fredrick
Gabriel
Gael
Gage
Gaige
Gannon
Garett
Garret
Garrett
Garrison
Gary
Gaven
Gavin
Gavyn
Geoffrey
George
Gerald
Gerard
Gerardo
German
Gian
Giancarlo
Gianni
Gideon
Gilbert
Gilberto
Gino Keanu
Keaton
Kelly
Kelton
Kelvin
Kendall
Kendrick
Kennedy
Kenneth
Kent
Kenyon
Keon
Keshawn
Keven
Kevin
Kevon
Keyon
Keyshawn
Khalid
Khalil
Kian
Kieran
Kirk
Kobe
Koby
Kody
Kolby
Kole
Kolton
Korbin
Korey
Kory
Kristian
Kristofer
Kristopher
Kurt
Kurtis
Kylan
Kyle
Kyler
Kyree
Lamar
Lamont
Lance
Landen
Landon
Lane
Larry
Latrell
Lawrence
Lawson
Layne
Boy Name C - J Boy Name G - J Boy Name L - M
Cade
Caden
Cael
Caiden
Cale
Caleb
Calvin
Camden
Cameron
Camren
Camron
Carl
Carlo
Carlos
Carlton
Carson
Carter
Casey
Cason
Cayden
Cedric
Cesar
Chad
Chaim
Chance
Chandler
Charles
Charlie
Chase
Chaz
Chris
Christian
Christopher
Clarence
Clark
Clay
Clayton
Clifford
Clifton
Clinton
Coby
Cody
Colby
Cole
Coleman
Colin
Collin
Colt Giovanni
Giovanny
Glen
Glenn
Gonzalo
Gordon
Grady
Graham
Grant
Grayson
Gregory
Greyson
Griffin
Guadalupe
Guillermo
Gunnar
Gunner
Gustavo
Guy
Haden
Hamza
Harley
Harold
Harrison
Harry
Hassan
Hayden
Heath
Hector
Henry
Herbert
Heriberto
Holden
Houston
Howard
Hudson
Hugh
Hugo
Humberto
Hunter
Ian
Ibrahim
Ignacio
Immanuel
Irvin
Irving
Isaac
Isaak Layton
Lee
Leo
Leon
Leonard
Leonardo
Leonel
Leroy
Levi
Lewis
Liam
Lincoln
Lisandro
Logan
London
Lonnie
Lorenzo
Louis
Luc
Luca
Lucas
Luciano
Luis
Lukas
Luke
Malachi
Malakai
Malcolm
Malik
Manuel
Marc
Marcel
Marcelo
Marco
Marcos
Marcus
Mariano
Mario
Mark
Markus
Marlon
Marquez
Marquis
Marquise
Marshall
Martin
Marvin
Mason
Name B - D Name I - J Name M - N
Colten
Colton
Conner
Connor
Conor
Conrad
Cooper
Corbin
Cordell
Corey
Cornelius
Cortez
Cory
Craig
Cristian
Cristobal
Cristopher
Cruz
Cullen
Curtis
Cyrus
Dakota
Dale
Dallas
Dallin
Dalton
Damian
Damien
Damion
Damon
Dandre
Dane
Dangelo
Daniel
Danny
Dante
Daquan
Darian
Darien
Darin
Dario
Darion
Darius
Darnell
Darrell
Darren
Darrin
Darrion
Darrius
Darryl
Darwin
Daryl
Dashawn
David
Davin Isai
Isaiah
Isaias
Isiah
Ismael
Israel
Issac
Ivan
Izaiah
Jabari
Jace
Jack
Jackson
Jacob
Jacoby
Jaden
Jadon
Jadyn
Jaeden
Jagger
Jaheem
Jaheim
Jahiem
Jaiden
Jaime
Jair
Jairo
Jake
Jakob
Jakobe
Jalen
Jamal
Jamar
Jamari
Jamel
James
Jameson
Jamie
Jamil
Jamir
Jamison
Jan
Jaquan
Jaquez
Jared
Jaren
Jarod
Jaron
Jarred
Jarrett
Jarrod
Jarvis
Jase
Jason
Jasper Mateo
Mathew
Matteo
Matthew
Maurice
Mauricio
Maverick
Max
Maxim
Maximilian
Maximillian
Maximo
Maximus
Maxwell
Mekhi
Melvin
Micah
Michael
Micheal
Miguel
Mike
Mikel
Miles
Milo
Milton
Misael
Mitchel
Mitchell
Mohamed
Mohammad
Mohammed
Moises
Morgan
Moses
Moshe
Muhammad
Mustafa
Myles
Nash
Nasir
Nathan
Nathanael
Nathanial
Nathaniel
Nathen
Neal
Nehemiah
Neil
Nelson
Nestor
Nicholas
Nick
Nickolas
Nico
Nicolas
The Most recent popular choices for a Boy name


A Harfi Ile Baslayan Ingilizce Erkek Isimleri

Aadan tutkuyla
Aric of Aaric varyant, af ile fethetmek.
Aasher mutlu, mübarek
Abbey Abbot Baba
Abel bir nefes, buhar ya da gurur
Absalom huzurlu baba
Acton Town meşe ağacı
Addam toprak, M
Addney soyluların adasında yaşıyor
Adelaido asil, nazik
Adkyn meşe
Adney asil adada yaşıyor
Adny soyluların adasında yaşıyor
Adram toprak, M
Ady tutkulu
Adym toprak, M
Adyn tutkuyla
Adam Adyson oğlu
Aedan tutkuyla
Aegelmaere azılı
Aegelweard asil koruyucusu
Aekerley meşe ağacının Ovası
Aekley meşe ağacının Ovası
Aeldra yaşlı ağacı ile yaşıyor
Aelfdane Danimarka onbir
Aelfraed filozof
Aenedleah huşu - ilham
Aenescumb görkemli vadisinde yaşayan
Aeoelric asil cetvel
Aeric her zaman güçlü hükümdar
Aerion İrlanda, barış
Aescleah kızılağaç ağaç kale yaşıyor
Aescwyn mızrak arkadaş
Aesoburne kızılağaç ile yaşıyor
Aethelbeorht mükemmel
Aethelbeorn soylu savaşçı
Aethelbert, parlak asil
Aethelhard şık
Aethelisdun asil tepe
Aethelmaer, ünlü soylu
Aethelmaere azılı
Aethelweard asil koruyucusu
Aetheston asil tepe
Aethretun çiftlikte yaşıyor
Afredo bilge avukat
Aidin tutkuyla
Ailen meşe yapılmış
Airean gümüş
Airon İrlanda, barış
Aisford kızılağaç ağaç kale ile yaşıyor
Aisley kızılağaç ağaç kale yaşıyor
Aiston kızılağaç ağaç çiftlik
Ajaran keçi
Alair neşeli / mutlu
Alan çekici
Aland Güneş gibi parlak
Alaski büyük ülke
Alburn soylu savaşçı
Alburt, parlak asil
Alcott eski yazlık
Alden akıllı arkadaşı
Aldric eski kral
Aldrid kızıl saçlı bilge adam
Aldrik bilge hükümdar
Aldrin yaşlı ve bilge hükümdar.
Aldtun eski evin
Aldwin akıllı arkadaşı
Aldwyn eski dost
Aler kızılağaç ağaç
Aleson asil, nazik
Alexander İnsanlığın savunucusu
Alf Elf müşaviri
Alford eski kale
Alfred bilge bahçe
Alfrid filozof
Algar Elf mızrak
Algernon sakallı
Alhhard şık
Alhrik kutsal cetvel
Allard, cesur asil
Allende konumlar
Allyn çekici
Almer azılı
Almo, ünlü soylu
Alphonzo istekli, soylu savaşçı
Alston eski ev
Althonso Elf müşaviri
Alton eski evin
Altonio övgüye
övgüye Altonious
Alvar Elf ordusu
Alvord eski kale
Alvyn akıllı arkadaşı.
Amand aşk layık
Amanuel Tanrı bizimle olmak
Amedeus Tanrı sevgisi
Amey sevgilisi
Amherst konumu
Ambroz Vadisi Amsden
Ancil polis
Andrew oğlu Andersen
Andravin cesur, kahraman karatavuk
Andraye cesur, kahraman, M
Andri cesur, kahraman, M
Anfrenee övgüye
Angelico melek elçi
Angelik göksel messenger
Anglesey Anglesey
Anis, kuzu saf
Agnes Annson oğlu
Anscom görkemli vadisinde yaşayan
Anscombe görkemli vadisinde yaşayan
Ansell Tanrı `koruma var.
Anselm ilahi koruma
Ansleigh huşu - ilham Stretch
Anterreon övgüye
Antyune çiçek
Apollos güç, tanrı güneş
Archibald cesur prens
Archie kesinlikle korkusuz
Ardel tavşan vadi
Ardolf thuislievende kurt
Ardolph thuislievende kurt
Ardwolf thuislievende kurt
Aric kutsal cetvel
Arick her zaman güçlü hükümdar
Arik kutsal cetvel
Arkell kartal kask
Arkwright kutuları yapar
Arlando ünlü ülke
Arledge ile birlikte yaşayan tavşan daha
Arnatt küçük kartal
kartal Arndell `Vadisi s
Arnee güçlü kartal
Arnet küçük kartal
Arnett güçlü kartal
Arnie güçlü kartal
Arnott küçük kartal
Karışık yüksek
Arreon gümüş
Aric of Arrick varyantı - af ile kural.
Arron yüksek
Arther ayı, taş
Arthgallo mitolojik ismi
Arthur Bear, Taş
Arthur Artie kısaltma -, cesur asil.
Arty Bear, Taş
Arundel kartal `Valley s
Aruthur ayı, taş
Arvie insanlık `arkadaşım.
Arville altın şehir
Arvis insanlık `arkadaşım.
Arvon insanlık `arkadaşım.
Arwin insanlık `arkadaşım.
Arwood ve Köknar orman
Arwyn insanlık `arkadaşım.
Ascott doğu evde yaşıyor
Ashburn kızılağaç ile yaşıyor
Ashby kızılağaç ağaç çiftliğin
Ashford kızılağaç ağaç kale ile yaşıyor
Ashly kızılağaç ağaç kale yaşıyor
Ashten dişbudak kasaba
Ashtin dişbudak kasaba
Ashwyn mızrak arkadaş
Aspenn titrek kavak ağacı
Aspyn titrek kavak ağacı
Aston star
Astor şahin
Athelstan asil tepenin
Athelward asil koruyucusu
Athemar, ünlü soylu
Atherol çiftlik sakini
Atherton çiftlikte yaşıyor
Athmarr, ünlü soylu
Athmore Moor
Athony övgüye
waterfronts of Attewater
Attewell kaynağında yaşıyor
Attewode ormanda yaşıyor
Atteworthe çiftlik evinde yaşıyor
Aiken 'Attkins oğlu
Attmore Moor
Attwell kaynağında yaşıyor
waterfronts of Atwater
Atwell kaynağında yaşıyor
Atwood ormanda yaşıyor
Atworth çiftlik evinde yaşıyor
Auberon asil, Elf Bear
Audel eski dostum.
Auden eski dostum.
Audley Ovası
Auguster, yüce ibadet
Augustine, yüce ibadet
Aundre cesur, kahraman, M
Auntawn övgüye
Aurick asil yiğitlik
Ausitn, yüce ibadet
Austan, yüce ibadet
Austen, yüce ibadet
Austin, yüce ibadet
Authur ayı, taş
Averell yaban domuzu
Averil yaban domuzu
Avius kuş
Axton Swordsman `Stone s
Aydan tutkuyla
Aydemir tutkuyla
Aydon tutkuyla
Ayers zenginliğin bir varis.
Aylmer azılı
Aylward asil koruyucusu


B Harfi Ile Baslayan Ingilizce Erkek Isimleri

Bade dolunay
Baerhloew tepe korkusuz yaşıyor
Bahron Baron
Baily Vali, Sayın Belediye
Bainbridge beyaz su üzerinde köprü yakınında yaşayan
Bainbrydge beyaz su üzerinde köprü ile yaşıyor
Baldric korkusuz, güçlü, cesur cetvel
Baley Vali, Sayın Belediye
Ballard bir dans şarkısı
Balsam köknar ağacı
Balvino Elf Friend
Bameron eğilmiş burun
Banbridge beyaz su üzerinde köprü ile yaşıyor
Banbrigge beyaz su üzerinde köprü yakınında yaşayan
Baptist Baptist
Barclay ile birlikte yaşayan Ovası huş
Bardalph kurt
Bardan berenhol yaşıyor
Bardaric cetvel
Bardarik cetvel
Bardawulf kurt
Barden berenhol yaşıyor
Bear Valley of Bard
Bardolf kurt
Bardolph kurt
Bardon arpa vadi
Rick Bard cetvel
Bardulf kurt
Barey, adil beyaz
Barhloew tepe korkusuz yaşıyor
Bari, adil beyaz
Barlow tepe korkusuz yaşıyor
Barnea bir ayı kadar cesur
Barnett asil adam
Barney bir ayı kadar cesur
Barnie bir ayı kadar cesur
Baron asil adam
Barr Gateway
Barre Gateway
Barree, adil beyaz
Barret Far Ovası
Barric tane çiftlik.
Barrick tane çiftlik.
Barr Barrington kasabasında
Barry, adil beyaz
Bart arpa çiftlik
Barthram şanlı kuzgun
Bartleah Bart `Düz s
Bart Bartın `Düz s
Bartram şanlı kuzgun
Bärwolf kurt
Baz Kısa
Basel King
Baul salyangoz
Bavol rüzgar
Bax fırıncı
Baxter fırıncı
Bayhard kumral saç
Baylee Vali, Sayın Belediye
Bayle kızıl kahverengi saç
Baylor at eğitmeni
neşe ile Bayou
Beacher huş yaşıyor
Beadutun savaşçı `ikamet s
Beal yakışıklı.
Beale yakışıklı.
Beall yakışıklı.
Beaman arıcı
Beamer trompetçi
Beardsley sakallı
Beaton savaşçı `ikamet s
Beceere huş ağacı ile yaşıyor
Beck dere
Beckett akarsu
Bede dua
Beecher huş ağacı ile yaşıyor
Bek akarsu
Belden pitoresk vadide yaşıyor
Beldon güzel çayır
Bemer trompetçi
Bernard Bemelle varyant - bir ayı kadar güçlü.
Bendek mübarek
Benedict mübarek
Benjamin ve Benedict Benn kısaltması.
Benedict Bennett varyantı.
Bennett mübarek
Bennet mübarek
benim mübarek sağ el Bennie oğlu
Benim sağ el Benny mübarek oğlu
Bert of Benone varyantı - yorulmaz.
Benedict Benson oğlu
Bentleah çim sadedir
Bentley çim sadedir
Benton bataklıkta yaşayan
Benim sağ el Benzo oğlu
Beomann arıcı
Beor huş ağacı
Beorht şanlı
Beorhthram parlak kuzgun
Beorhthramm şanlı kuzgun
Beorhttun müstahkem şehir
Beornet lideri
Bercleah ile birlikte yaşayan Ovası huş
Bere, adil beyaz
Beresford arpa Fort
Beric tane çiftlik.
Berke huş ağacı
Berkeley ile birlikte yaşayan Ovası huş
Berk ile birlikte yaşayan Ovası huş
Bernard bir ayı kadar cesur
Berney bir ayı kadar cesur
Bersh yıl
Bert şanlı
Bert of Bertin varyantı - yorulmaz.
Berton müstahkem şehir
Bickford `yontucu kale s
Biecaford `yontucu kale s
Bill koruyucu istedi
Bille koruyucu istedi
Billy koruyucu istedi
billy Bahçe Bill bahçesinde
Bink banka ile yaşıyor
Birdhil kuş tepenin
Birkett huş ülke ile yaşıyor
Birkey huş ağacı adanın
Birney nehir adada yaşıyor
Birtel kuş tepenin
Birtle kuş tepenin
Blacey sarışın
Bıçak zafer
Bıçak bıçak, kılıç
Blaec siyah veya beyaz
Blaecleah karanlık düz
Blaed zengin zafer
Blaeey Blond
Blagdan karanlık vadi
Blagden karanlık vadinin
Blagdon karanlık vadinin
Blake adil gösterdi
Blakey sarışın
Blandford gri saçlı
Bir nehrin Blane kaynak
Blaine ile Blaney varyantı.
Blanford gri saçlı
Battaniye Battaniye
Blayne ince
Blaze atlar
Blythe, coşkulu mutlu
Bo takma aktris Bo Derek ile popüler yaptı.
Bob parlak şöhret
Boc erkek geyik
Bocleah Plains yaşıyor
Bocley Plains yaşıyor
Boda Herald
Bolton kalmak, çiftlik
Bağ bağlama toprak orta
Bonner iyi oturan
Bono Algoed
Booker bahisçi
Boothe bir kulübede yaşıyor
Borden ev
Bors mitolojik ismi
Bort müstahkem.
Bostin Boston
Bosworth hayvancılık takviyesi ile yaşıyor
Botewolf Herald kurt
Bothe bir kulübede yaşıyor
Botolf Herald kurt
Botwolf Herald kurt
Bourke müstahkem tepe. Berkley Ayrıca bkz.
Bowman okçu
Boyce Ahşap
Bple bardak taşıyıcı
Brack Bracca `Town s
Bulut geniş akışı
Braddlee geniş düz
Braddock büyük meşe ağacı
Braddon geniş tepe.
Braden geniş vadi
Bradey Bradach `mirasçı s
Bradford Fort geniş
Bradleah geniş düz
Bradley geniş ovanın
Bradney geniş düz
Bradoon Bradan `mirasçı s
Bradyn geniş vadi
Braedon Bradan `mirasçı s
Dikenli çalıların ve Braemwiella kaynağı
Braidan Bradan `mirasçı s
Braidin Bradan `mirasçı s
Braidon Bradan `mirasçı s
Beyin Beyin
Brainard korkusuz kuzgun
Brainerd korkusuz kuzgun
Braleah yamacın Ovası
Bramwell yer ismi
beacon tepenin Branddun
Brandt kılıç, bıçak
Brandyn tepe yol kenarı, Prens ile kaplı

Rumeli Hisar’ına Kuşbakışı Olarak Bakıldığında “MUHAMMED” Yazdığını Biliyormuydunuz ?

Fatih Sultan Mehmet Han’ın Bizzat sırtında taş taşı(Zeker) 1452 yılında yaptırmış olduğu Rumeli Hisar’ına Kuşbakışı olarak bakıldığında “MUHAMMED” Yazdığını biliyormuydunuz ?

İstanbul Sarıyer’de bulunan Rumeli Hisarı, 30 dönümlük bir alanı kapsamaktadır. Anadolu Hisarı’nın karşısında İstanbul Boğazı’nın 600 metrelik en dar ve akıntılı kısmında, uzaktan bakıldığı zaman eski harflerle Muhammed biçiminde okunacak şekilde inşa edilmiş bir hisardır. 139 gün gibi kısa bir sürede tamamlanan hisarın üç büyük kulesi, dünyanın en büyük kale burçlarına sahiptir.

Rumelihisarı’nın adı Fatih vakfiyelerinde Kulle-i Cedide; Neşri tarihinde Yenice Hisar; Kemalpaşazade, Aşıkpaşazade ve Nişancı tarihlerinde Boğazkesen Hisarı olarak geçmektedir. Bu adı Dukas “Kefalokoptis” biçiminde kullanmışsa da, ondan başka hiç kimse bu adı kullanmamıştır.

Hisarın inşaasına 15 Nisan 1452′de başlanmıştır. İş bölümü yapılarak her bölümün inşaası bir paşanın denetimine verilmiş, deniz tarafına düşen bölümün inşaasını da Fatih Sultan Mehmet bizzat kendisi üstlenmiştir. Denizden bakıldığında sağ taraftaki kulenin yapımına Saruca Paşa, sol taraftakinin yapımına Zağnos Paşa, kıyıdaki kulenin yapımına da Halil Paşa nezaret etmiştir. Buralardaki kuleler de bu paşaların adlarını taşımaktadırlar. Hisarın inşaası 31 Ağustos 1452′de tamamlanmıştır.

Hisarın yapımda kullanılan keresteler İznik ve Karadeniz Ereğlisi’nden, taşlar ve kireç Anadolu’nun değişik yerlerinden ve spoliler (devşirme parça taş) çevredeki harap Bizans yapılarından temin edilmiştir. Mimar E. H. Ayverdi’ye göre hisarın yapımında yaklaşık olarak 300 usta, 700-800 amele, 200 arabacı, kayıkçı, nakliyeci ve diğer tayfa çalışmıştır. 60,000 metrekare alanı kapsayan eserin kargir hacmi yaklaşık 57,700 metreküptür.

Rumelihisarı’nın Saruca Paşa, Halil Paşa ve Zağanos Paşa adlarında üç büyük ve Küçük Zağanos Paşa adında bir ufak toplam dört kulesi ile 13 adet irili ufaklı burcu bulunmaktadır. Zemin katları ile birlikte Saruca Paşa ve Halil Paşa kuleleri 9 katlı, Zağanos Paşa Kulesi ise 8 katlıdır. Saruca Paşa Kulesi’nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 7 metre, yüksekliği ise 28 metredir. Zağanos Paşa Kulesi’nin çapı 26,70 metre, duvar kalınlığı 5,70 metre, yüksekliği ise 21 metredir. Halil Paşa Kulesi’nin çapı 23,30 metre, duvar kalınlığı 6,5 metre ve yüksekliği de 22 metredir.

Hisarın büyük kuleleri birleştiren çevirme duvarlarının kuzeyden güneye uzunluğu 250 metre, doğudan batıya uzunluğu ise 125 metredir. Dağ Kapısı, Dizdar Kapısı, Hisarpeçe Kapısı ve Sel Kapısı olmak üzere 4 ana ve Mezarlık Kapısı adlı bir tali kapısı vardır. Güneye bakan kulenin yakınında, cephane ve erzak mahzenlerine giden yolların ucunda, 2 gizli kapısı da bulunmaktadır. Biri tıkalı iki su mecrası, ikisi kaybolmuş üç çeşmesi vardır. Camiden günümüze yalnızca yıkık minaresi kalmıştır.

Rumeli Hisarı, 1509 depreminde büyük zarar görmüş ancak hemen onarılmıştır. 1746 yılında çıkan yangında ahşap kısmı harap olmuştur. Hisar tekrar III. Selim (1789-1807) döneminde onarılmıştır. Hisarın kulelerini örten ahşap külahlar yıkılınca, kale içi küçük ahşap evlerle dolmuştur. 1953 yılında cumhurbaşkanı Celal Bayar’ın talimatı ile üç Türk bayan mimar Cahide Tamer, Selma Emler ve Mualla Anhegger-Eyüboğlu hisarın onarımı için gerekli çalışmaları başlatmış, kale içindeki ahşap evler kamulaştırılarak yıkılmış ve restorasyon gerçekleştirilmiştir.

Rumeli Hisarı bugün müze ve açık hava tiyatrosu olarak kullanılmaktadır. Hisarda açık teşhir yapılmakta, sergi salonu bulunmamaktadır. Toplar, gülleler ve Haliç’i kapattığı

Etiketler : rumeli hisari kusbakisi,rumeli hisarı kuşbakışı muhammed,rumeli hisari kuş bakişi,anadolu hisarı kuşbakışı,rumeli hisarının kuşbakışı



görünüşü

Tüylerdeki Muhteşem Tasarım

Connecticut Üniversitesi'nde fizyoloji ve nörobiyoloji profesörü olan A. H. Brush, bir evrimci olmasına rağmen, "Tüyler ve pullar... genetik yapılarından gelişimlerine, morfolojilerinden doku organizasyonlarına kadar herşeyde birbirlerinden farklıdırlar" diyerek bu gerçeği kabul eder.


Dahası, Prof. Brush'a göre "kuş tüylerinin protein yapısı da diğer omurgalıların hiçbirinde görülmeyen, tümüyle özgün" bir yapıdır. Bunun yanı sıra, kuş tüylerinin sürüngen pullarından evrimleştiklerini gösterebilecek hiçbir fosil delili de yoktur. Aksine, Prof. Brush'ın ifadesiyle, "tüyler fosil kayıtlarında sadece kuşlara has bir özellik olarak bir anda belirirler". Sürüngenlerde kuş tüylerine köken oluşturabilecek "hiçbir epidermal (üst deriye ait) yapı ise belirlenememiştir".

Bu açık gerçeğe rağmen, evrimciler, sahte delillerle bu iddialarını desteklemeye çalışırlar. 1996 yılında büyük bir medya propagandası ile gündeme getirilen "Çin'de bulunan tüylü dinozor fosilleri" hikayesi bunlardan bir tanesidir. Bu hikaye tümüyle gerçek dışıdır. Nitekim sözü edilen Sinosauropteryx fosilinin gerçekte kuş tüyüne benzer hiçbir yapıya sahip olmadığı, 1997 yılında yapılan incelemelerle anlaşılmıştır.

Öte yandan, kuş tüylerinde hiçbir evrimsel süreçle açıklanamayacak kadar kompleks bir tasarım vardır. Ünlü kuşbilimci Alan Feduccia, "tüylerin her özelliği aerodinamik fonksiyona sahiptir. Hafiftirler, kaldırma kuvvetleri vardır ve kolaylıkla eski biçimlerine dönebilirler" der. Feduccia, evrim teorisinin çaresizliğini ise şöyle kabul eder:

"Uçmak için böylesine tasarlanmış bir organın, nasıl olup da ilk başta başka bir amaca yönelik olarak ortaya çıktığını anlayamıyorum."

Tüylerdeki bu tasarım, Charles Darwin'i de çok düşündürmüş, hatta tavus kuşu tüylerindeki mükemmel estetik, kendi ifadesiyle Darwin'i "hasta etmiş"ti. Darwin, arkadaşı Asa Gray'e yazdığı 3 Nisan 1860 tarihli mektupta "gözü düşünmek çoğu zaman beni teorimden soğuttu. Ama kendimi zamanla bu probleme alıştırdım" dedikten sonra şöyle devam ediyordu:

"Şimdilerde ise doğadaki bazı belirgin yapılar beni çok fazla rahatsız ediyor. Örneğin bir tavus kuşunun tüylerini görmek, beni neredeyse hasta ediyor."

Kuş tüylerinin yapıları dikkatle incelendiğinde, Darwin'in neden hasta olduğunu anlamak hiç de zor değildir. Buraya kadar anlatılanlarda da görüldüğü gibi yalnızca bir tek kuş tüyü dahi Allah'ın varlığını ve yaratılış gerçeğini ispatlamaya yetmektedir.

Mükemmel tasarımlarının yanı sıra yeryüzündeki birbirinden renkli ve farklı desenlere sahip kuş tüyleri, canlıların tesadüfen oluştuklarını iddia eden evrim teorisine çok büyük bir darbe vurmaktadır.

BABAİLİK NEDİR

Babailik, Anadolu Selçukluları devrinde, Orta ve Güneydoğu Anadolu’da Baba İlyas’a bağlı Türkmenler’in isyanı dolayısıyla ortaya çıkan ve gayri Sünnî bir İstikamette gelişen dinî-tasavvufî hareket.

İsyanı Amasya yöresinde faaliyet gös­teren Baba İlyâs-ı Horasânî (ö. 637/1240) adında bir Türkmen şeyhi yönettiği için hareket onun adına izafeten Babaîlik adıyla anılmaktadır. “Babaî” terimine ilk defa, isyanı oldukça teferruatlı bir tarz­da anlatan ve hadiseye çağdaş olan kay­naklardan İbn Bîbrnin Farsça el-Evâmi-rü’l-ea]â’iyye’sinde rastlanmaktadır. Öteki kaynaklar bu terimi kullanmazlar. İbn Bîbfden sonra bu terim ancak XV. yüzyılda başta Oruç Bey’in Tevârîh-i Âl-i Osmân’\ olmak üzere daha sonraki Os­manlı kaynaklarında tekrarlanır. İbn Bî-bî ile Oruç Bey “babaî” terimiyle sadece isyana katılanları kastettikleri ve bu adı taşıyan herhangi bir tarikattan söz et­medikleri halde, XVI. yüzyılda Taşköpri-zâde’nin eş-Şekâ* iku’n-nu’mâniyye’sinde Baba İlyas’ın kurduğu farzedilen bir tarikatın ismi olarak kullanılmıştır. Bu sebeple de sonraki müeliif ve araş­tırmacılar babaî terimini hep bir tarikat adı olarak kabul etmişler ve yorumları­nı bu istikamette yapmışlardır. Amas­ya Tarihi müellifi Hüseyin Hüsâmeddin de bunlardan biridir. Yalnız Claude Ca-hen. Baba İlyas’ın böyle bir tarikatı bel­ki de hiç kurmamış olabileceğini söyle­mekle doğruya yaklaşmıştır.

Babaîlik hareketinin doğuşuna yol açan Babaî isyanı veya diğer adıyla Baba Re­sul kıyamı, 1240’ta II. Gıyâseddin Keyhusrev zamanında meydana gelmiş­tir. Babaîlik tarikatı meselesi gibi bu is­yan da çok defa iyi teşhis edilememiş, Babaî isyanıyla ondan sonra teşekkül edip gelişen Babaî hareketi birbirine ka­rıştırılmıştır. Halbuki Babaî isyanı ken­dine mahsus birtakım şart ve sebeple­rin meydana çıkardığı siyasî-sosyal bir olaydır. Babaîlik ise hükümetin isyanı bastırmasından sonra kurtulmayı başa­ran Baba İlyas müridierinin başarısızlık­la sonuçlanan hareketlerinin fikrî saha­ya intikal ederek mahiyet değiştirme­sinden ibarettir. Babaî isyanı büyük öl­çüde, I. Alâeddin Keykubad’dan sonra yerine geçen oğlu II. Gıyâseddin Keyhusrev’in kötü idaresi yüzünden bozulmaya yüz tutan Selçuklu iktisadî-sosyal yapı­sıyla ilgilidir. Bozulmanın yol açtığı idarî yolsuzluklar toprak ve vergi nizamının sarsılmasıyla sonuçlanmış ve bu olay gö­çebe hayatı süren Türkmen toplulukla­rını diğer bütün zümrelerden çok daha güç bir duruma sokmuştu. Hayatlarını sürdürebilmek için zorlu bir mücadele vermek durumuna düşen Türkmenler, tarihin hemen her devrinde benzer du­rumlarla karşılaşan toplumlarda olduğu gibi kendilerini kurtaracak semavî bir şahsiyet beklemeye başladılar. Bu şahsi­yet de Baba İlyâs-ı Horasânî oldu. Onun, Tâcülârifîn Seyyid Ebü’l-Vefâ Bağdâdî’-nin (ö. 501/1107) kurduğu bir tarikat olup Türkmenler arasında çok yayılan ve Yesevîliğe benzediği anlaşılan Vefâîliğe mensup olduğu bilinmektedir.

I. Alâeddin Keykubad zamanında Amas­ya yakınlarındaki Çat (bugünkü ilyas) kö­yüne yerleşerek burada kurduğu zavi­yesinde yaşamaya başlayan Baba İlyas. bir Vefâî şeyhi olarak civarda yaşayan Türkmenler arasında, daha çok eski Türk inançlarının İslâmiyet’le yorumlanmış bir şeklini tasavvufî hüviyetle tâlim etmek­teydi. Bu fikirlerin kısmen İsmâilî tesir­ler taşıması muhtemeldir. Ancak mu­hakkak olan bir şey varsa o da Baba İl­yas’ın kendisini bir mehdî (belki peygam­ber) hüviyetiyle Türkmenler’e tanıttığı, baskı altında kalmış ve türlü sosyal-ik­tisadî zorluklar içinde bunalmış sade in­sanların da onu bu gözle gördükleridir. Bu yüzden kaynaklar kendisini Baba Re­sul diye de zikrederler.

Olayların akışına bakılırsa Baba İlyas, Türkmenler’! bu durumdan kurtarmak için Selçuklu hükümetini devirerek ida­reyi ele almaya ciddi bir şekilde taliptir ve faaliyetlerini bu hedef üzerinde yo­ğunlaştırmıştır. Bu yolda kendisinin en büyük yardımcısı iieri gelen halifelerin­den Baba İshak’tır. Baba İshak, merkez Kefersud olmak üzere Türkmenler’in yoğun olduğu Güneydoğu Anadolu’da şey­hi adına propaganda yapmaya ve teş­kilâtlanmaya başlamış, aynı faaliyetler Amasya’dan Orta Anadolu’nun muhtelif merkezlerine gönderilen öteki halifeler tarafından da sürdürülmüştür.

İsyanın propaganda ve hazırlıklarını yü­rütenler Baba İlyas’ın yakın çevresiydi. Bu çevrenin mensuplarından Elvan Çe­lebi, başka hiçbir kaynakta yer almayan önemli birtakım isimler zikrederek Ba­ba İlyas ailesine mensup biri sıfatıyla hadiseyi belgelemekte ve diğer kaynak­ları kontrol imkânını sağlamaktadır.

İsyanı fiilen başlatan Baba İshak ol­du. 637’de (1240) Kefersud’da Türkmen­ler ayaklandılar ve burayı ellerine geçir­diler. Ardından Hısnımansûr, Gerger ve Kâhta zaptedildi. Bu safhada ayaklan­maya bazı gayri müslim grupların da ka­tılması hayli dikkat çekicidir. İsyan kıvıl­cımı kısa sürede Orta Anadolu’ya sıçra­dı ve Türkmenler epeyce başarı kazan­dılar. Ancak aradan fazla zaman geç­meden Baba İlyas Selçuklu kuvvetleri tarafından Amasya’da kuşatılıp yakala­narak idam edildi. Onun intikamını al­mak isteyen Baba İshak Amasya’ya ge­lerek beraberindeki kalabalık kuvvet­lerle Konya üzerine yürüdü. Fakat yol­da Kırşehir yakınındaki Malya ovasında Selçuklu ordusu tarafından mağlûp edi­lip öldürüldü. Türkmenler’in çoğu kılıç­tan geçirildi; kalanlar esir edildi: halife­lerden kurtulabilenler ise sağa sola ka­çıp izlerini kaybettirmeyi başardılar.

“Babaîlik” yahut “Babaî hareketi” bu safhadan sonra başladı. Her ne kadar Baba ilyas’ın çevresinde toplanan Vefâî, Yesevî, Kalenderi ve Haydan Türkmen dervişlerinden pek çoğunun katıldığı bu isyan hedefine ulaşamadı ise de bu ba­şarısızlık kurtulabilen taraftarları sıkı bir dayanışmanın içine soktu. Baba İl­yas’ın daha hayattayken kutsallaşan şah­siyeti giderek yeni bir “syncretiste” (farklı dinî inanç ve telakkileri birleştirici) dinî-tasavvufî hareketin merkezi oldu. Babaî­lik adı verilen bu akım Türkmenler ara­sında doğduğu ve onlara hitap ettiği için sosyal, dinî ve kültürel yapılarına uygun bir mahiyet ortaya koymuştur. Bu ma­hiyet, Türkmenler henüz müslüman ol­dukları, yeni dini özümseyecek yeterli zamana sahip bulunmadıkları, eski inanç ve geleneklerinin tesiri büyük ölçüde de­vam ettiği için genellikle Sünnîliğe uy­mayan bir yapıyı yansıtıyordu. Ancak bu­gün için bu yapıyı bütün ayrıntı, nitelik ve özellikleriyle tesbit etmeye ve sergilemeye yarayacak bizzat Türkmenler ta­rafından bırakılmış yazılı kaynaklara sa­hip değiliz. Zaten bu kaynaklar hiçbir zaman mevcut olmamıştır. Zira ne Ba­baîliğin ortaya çıkıp geliştiği Türkmen zümreleri inançlarını s istemi eştirecek ve sonra da kaleme alacak bir durumda idiler, ne de bu inançlar böyle bir sistem oluşturacak yapıda idi.

Bununla beraber bu durum, Babaîli­ğin mahiyetini az çok teşhis etmeye ve anlamaya engel değildir. Her ne kadar bugün Babaîlik adını taşıyan bir mezhep veya tarikat yoksa da Babaîliğin inanç ve gelenekleri kendilerine miras kalan Kızılbaş zümrelerle bir Bektaşîlik tari­katı vardır. Bunlar, sonraki Şiî ve Hurü-fî tesirleri hariç tutulursa Babaîliğin isim değiştirmiş şeklinden başka bir şey de­ğildirler. Aksi halde gerek Kızılbaş züm­relerin gerekse Bektaşîliğin mevcudi­yetini ilmî olarak sırf Şiîlik’Ie açıklamak mümkün değildir. Bu sebeplerle, Bekta­şîlik bünyesinde XVI. yüzyıldan evvei. ya­ni Şiî tesirlerin yoğunlaşmasından önce meydana getirilen ve bir kısım menâkıb-nâmelerden ibaret bulunan eserler Ba­baîliğin inanç yapısını doğruya yakın bir biçimde tahlile yarayacak kaynaklar ola­rak değerlendirilmelidir. Ayrıca bu eser­lerde yer alan inançların onların yazıldık­ları devirde birden bire var olmadıkları, eskiden beri kuvvetle devam edegeldik-leri için bunlara girdikleri şüphesizdir.

Söz konusu eserlerdeki metinler dik­katle incelendiği zaman farklı kaynak­lardan gelen çok değişik inançları yan­sıttıklarını görmek zor değildir. Bunlar muhtelif tabiat.kültleri ve Gök Tanrı kül­tü gibi eski Türk inançları ile Şamanizm, Budizm, Zerdüştîlik, Maniheizm, Mazdeizm, Hıristiyanlık gibi çeşitli zaman ve mekânlarda Türk zümreleri arasında az çok yer bulmuş dinlerin ve hatta kıs­men mahallî Anadolu inançlarının kalın­tılarıdır. Bu kalıntılar arasında bilhassa atalar kültü, dağ tepe, taş kaya kültle­ri, ağaç, su ve ateş kültleri, tenasüh, hu­lul ve metamorfoz ile ilgili inançlar kuv­vetli bir yer işgal eder. Bugün de Bektaşî ve Kızılbaş zümreler arasında bu inanç­lar aynı kuvvetle mevcudiyetlerini sür­dürmektedir. İşte Babaîlik, bütün bu ka­rışık ve farklı menşelerden gelen inanç­ların İslâmî cila altında bir “syncretism” ile eski Türkmen sosyal yapısının birbi­rini tamamladığı bir bütündür.

Bu bütün içinde Şiîliğin payına gelin­ce, bugün, Babaî isyanı ve hareketinin meydana geldiği XIII. yüzyıl Anadolu’sunda sistemli Şiî propagandasının ve mev­cudiyetinin söz konusu olmadığı bilin­mektedir. Ancak bir kısım Türkmen aşi­retlerinin Anadolu’ya gelmeden önce İran ve Suriye’de İsmâllI propagandalar tesi­rinde kaldıkları kuvvetle muhtemel ve hatta VIII-IX. yüzyıllarda Mâverâünne-hir, Horasan ve Azerbaycan’da bazı ha­reketlere katıldıkları bir gerçektir. Bu­nunla beraber bu kısmî tesirlere baka­rak Türkmenler’i Şîa mezhebine men­sup kabul etmek, dolayısıyla Babaîliğin Şiî” bir cereyan olduğunu ileri sürmek yanfış olur. Anadolu’da asıl Şiî tesirleri taşıyan hareketler ancak XV. yüzyılın sonlarından itibaren Safevî propaganda­sıyla başlamış. Bektaşî ve Kızılbaş züm­relerde kuvvetle yer eden on iki imam kültü bu devirde Anadolu’ya girmiştir. Ancak burada unutulmaması gereken son derece önemli bir nokta da söz ko­nusu bu Şiî tesirlerin bile adı geçen züm­reler arasında eski Türk inançlarının ge­niş ölçüde damgasını yemiş olduklarıdır. Babaîliğin önemi Anadolu Türk din ta­rihinde gayri Sünnî hareket ve zümrele­rin temelini oluşturmasından, dolayısıy­la bugünkü yapının iyi kavranmasına bü­yük ölçüde yardım etmiş olmasından ile­ri gelmektedir. Bu sebeple Babaî isya­nının ve hareketinin Anadolu Türk din tarihinde mühim bir yer işgal ettiği söy­lenebilir.

Kaynak:
Diyanet İslam Ansiklopedisi

Jennifer Lopez 46 yaşına girdiği doğum gününde giydiği transparan kıyafetle geceye damgasını vurdu.

Dünyaca ünlü Latin pop şarkıcı Jennifer Lopez yeni yaşını 28 yaşındaki sevgilisi Casper Smart ve yakın arkadaşlarıyla New York'ta kutladı.
46. yas gününü New York'un gözde mekanlarından birinde kutlayan Jennifer Lopez, geceye kısa bir ayrılığın ardından yeniden barıştığı 28 yaşındaki sevgilisi Casper Smart'la geldi.

Jennifer Lopez'in transparan kıyafeti ilerleyen yaşına rağmen tüm seksiliğini sergiledi...
Jennifer Lopez 46 yaşına girdiği doğum gününde giydiği transparan kıyafetle geceye damgasını vurdu. Dünyaca ünlü Latin pop şarkıcı Jennifer Lopez yeni yaşını 28 yaşındaki sevgilisi Casper Smart ve yakın arkadaşlarıyla New York'ta kutladı. 46. yas gününü New York'un gözde mekanlarından birinde kutlayan Jennifer Lopez, geceye kısa bir ayrılığın ardından yeniden barıştığı 28 yaşındaki sevgilisi Casper Smart'la geldi. Jennifer Lopez'in transparan kıyafeti ilerleyen yaşına rağmen tüm seksiliğini sergiledi...
Jennifer Lopez Flaunts In Sexy See-Through Dress On Her 46th Birthday

Well she really works out damn hard to look this good at this age.

Jennifer Lopez, who turned 46 this Friday, walked out on Saturday night to celebrate her grand day.

StPaul - Pavlus - Pavlus Hıristiyanlığı

AZİZ PAVLUS KiMDiR

Asıl adı Saul olan Paulus. Tarsus’ta doğmuş bir Yahudi asıllı Roma vatandaşıdır.
Bir ferisi olup ilk Hıristiyanlara eziyet edip öldürmüştü. Şam’daki inananları yakalayıp Kudüs’e getirmek görevini Başkahinden alıp Şam’a giderken gökten gelen bir nur etrafında parlamış ve yere düşmüştür. Bir ses “Saul neden bana eziyet ediyorsun?”dediğinde “Ya Rab sen kimsin? sorusuyla yanıt vermiştir.Ses ona “Ben eziyet ettiğin İsa’yım.” Ve “Kalk şehre gir ve ne yapman gerektiği sana söylenecektir” dedi.
Saul yerden kalktı ve kör olduğunu anladı.Onu Şam’da Yahuda’nın evine götürdüler.
Üç gün kör, susuz ve aç kaldı ve hep dua etti. Şam’da Hananniya adlı bir inanan vardı. İsa Mesih ona kalkıp Yahudanın evine gitmesini ve Saul için dua etmesini söyledi. Hannaniya o eve gitti ve Saul’un üzerine elini koydu. Böylece gözleri gören Saul kalkıp vaftiz oldu. Havralarda İsa’nın Allah’ın oğlu olduğunu söylemeye başladı. Saul İsa Mesih’in ismini milletlere, krallara ve İsrail oğullarına tanıklık etmeye çağrılan bir aracıydı.(Elç.İş.9:1-20) Roma İmparatoru Neron tarafından(M.S. 67) başı kesilerek şehit edildi.


Aziz Pavlus, kendisinin de bahsettiği gibi, Tarsus’ta doğmuştur. Tarsus antik Kilikya’da önemli ticaret rotalarının kesiştiği yerde kurulmuştur. Günümüz Türkiye’sinde ufak bir kasaba gibi gözükmesina rağmen Tarsus Pavlus’un zamanında hem ticaret yoğunluğu hem de okulları hatta üniversitesi ile orta doğunun en önemli şehirlerinde biriydi. Babası gibi kendisi de olmaktan gurur duyduğu Roma vatandaşıdır. Benjamin nesebinden bir Yahudidir ve süneti sırasında kendisine musevilerin ilk kralının adı olan Saul adı verilmişti. Roma vatandaşı da olduğu için latince ismi Pavlus’du. Ayrıca o tarihlerde adet olarak musevi bir çocuğun hem musevi hem de latin veya yunanca bir adı olması normaldı. Havariliği sırasında romalı adı olan Pavlus’u kullanmıştır.

Zamanın her saygın Yahudi ailesinin oğluna yapıldığı gibi ona da bir meslek öğretmek gerekti ve Saul çadır yapımcılığını öğrendi. Yine küçükken Yeruşalim’de tanınmış Ferisi bir muallim olan Gamaliel’in okuluna gönderildi. Orada kendisi ile birbirine çok bağlı olan geniş ailesinden kişiler ilgilendi. Pavlus yazılarından da anlaşılacağı gibi pastoral bir hayattan değil şehir hayatının içinden gelmiştir. Dinine çok bağlı olan bir aileye mensup olduğundan Pavlus küçüklüğüden beri Sinagoglara gitmekteydi. Kutsal yazıları okumasını öğrendi anadili dışında ileri yunancayı da konuşabiliyordu. Böylece atalar şeriatinin sıkılığına göre terbiyesini tamamlamıştır.

Hıristiyanlığı kabulü ve ilk işleri

Pavlus’un Hıristianlığı kabülü düşünüp taşınılarak alınmış bir karardan çok ilahi irade sonucu aniden gerçekleşmiştir. Kendisinin de ifade ettiği gibi “ Erkekleri de kadınları da bağlayıp zindanlara teslim ederek bu Yol’a ölüm derecesinde eza ediyordu ”. Bir keresinde ordaki tutukları teslim alıp cezalandırmak için Yerusalim’e götürmek üzere gittiği Şam’a yaklaşırken, öğleye yakın, gökten büyük bir nur ansızın çevresinde parladı ve Rab ona kendisine tayin olunan işlerin tebliğ edilmesi için Şam’a gitmesini emretti. Fakat nurun izzetinden gözleri kör olmuştu. Şam’da Hananya adlı bir şakirt vardı; ve Rab ona bir rüyette Tarsus’lu Saul’u bulmasını çünkü onun kendi ismini Milletler, krallar ve İsrailoğulları önüne götürmek üzere seçilmiş bir alet olduğunu ve ismi oğruna neler çekmesi gerektiğini ona kendisinin göstereceğini bildirdi. Netekim Pavlus Korintos’ta ve İtalya’ya yolculuğundaki fırtına sırasında olduğu gibi çeşitli defalar rüyet gördü. Ama bu rüyetlerden hiç bir hayatının akışını tamamen değiştiren ilki kadar etkili değildi. Pavlus yanındakilerinin yardımı ile Şam’a vardığında Hananya adlı bir kişi yanına keldi ve ona “ Saul kardeş gözlerin açılsın ” dedi, gözleri açıldı, Hananya daha sonra ona “ Atalarımızın Allahı, kendi iradesini bilmek, ve o salihi görüp ağsından bir ses işitmek için seni tayin etti. Çünkü gördüğün ve işittiğin şeyler için bütün insanlara onun şahidi olacaksın. Ve şimdi ne gecikiyorsun, kalk vaftis ol ve onun ismini çağırarak günahlarından temizlen ” dedi. Pavlus bir gün Yeruşalim’de mabette dua ederken Rab kendisine göründü ona Yeruşalim’den çıkmasını emretti ve “ Git, çünkü ben seni uzağa, Milletlere göndereceğim ” dedi.

Pavlus Hıristiyanlığı

Bu gün insanlar incil için şu kelimleri kullanmakdalar:

Alıntı:ALLAH İNDİNDE TEK DİN İSLAMDIR
Yüce İslam inancına göre Hristiyanlık Yahudi’ler tarafından bozulmuş, kitabı olan İncil’den ALLAH kelamı çıkartılıp yerine beşeriyet sözleri koyulmuştur. Şu anda Roma’daki Vatikan’ın Hristiyan alemine sunduğu kitap ALLAH kitabı değildir. Peki mademki bu kitap ALLAH kelamı değildir de nedir ?

Aziz Pavlus’un öğrencilerine yazdığı mektupların derlemesidir. Evet yanlış okumadınız. Şu anda bize İncil diye gösterilen kitap bir uyarlamadır, derlemedir. Aziz Pavlus ise Tarsus’lu bir Yahudi’dir. Hristiyan dinine ‘’teslis’’ inancını sokan bir bozguncu hocadır. Anadolu’ya 3 defa gezi yapmış bir sahtekardır. Hristiyan alemindeki ilk Kilise Mersin-Hatay-Antakya-Tarsus bölgesinde yapıldığı için Vatikan özellikle misyonerlik faaliyetlerini buralarda yoğunlaştırmaktadır.

ilk Müslüman Türk Devletleri

TÜRKLERİN İSLÂMİYETTEN ÖNCEKİ İNANÇLARI

Türkler dünyanın en eski ve köklü milletlerinden biri olup hem İslâmiyet’ten önce
hem de İslâmî devirlerde tarihte önemli rol oynamışlardır. Türklerden İslâmiyet’ten önce
Totemcilik inancını benimsediğine dair çeşitli görüşler ileri sürülmüşse de bu iddiaları kesin
doğrular olarak kabul etmek oldukça zordur. Dinden daha çok bir sihir karakteri arz eden
Şamanlığın da Türklerdeki Tanrı inancıyla bir ilgisinin mevcut olmadığını ispat etmekle
beraber Türklerin dini inancıyla Şamanlık arasında dikkati çekecek ölçüde bir uyum olmadığı
kabul edilememiştir. Eski Türkler tabiatta bir takım gizli kuvvetlere inanıyorlardı. Ayrıca
ölmüş büyüklere tazim ve onlara kurban kesmek şeklinde beliren “atalar kültü” Bozkır Türk
inançları arasında yer alıyordu. Ancak Bozkır Türkleri’nin asıl inancı Tanrı’yı (Tengri) en
yüksek güç ve en büyük yaratıcı kuvvet kabul eden ve semavî bir mahiyete haiz “Gök Tanrı
dini” denilen bir inanç sistemiydi. Hükümdarlar kendilerinin Tanrı tarafından tahta
çıkarıldığını, zaferleri Gök Tanrı’nın inâyetiyle kazandıklarını, çeşitli hile ve tuzaklardan Gök
Tanrı’nın yardımıyla kurtulduklarına inanırlar ve “Ey Gök Tanrı sana şükürler olsun!”diye
duygularını dile getirirlerdi. Avar Hakanı, Bizans imparatoruyla yaptığı bir antlaşmada Gök
Tanrı adına yemin etmişti. Göktürkler de devletlerinin Gök Tanrı’nın isteğiyle kurulduğuna
inanırlardı. Türkler ölüm ve hayatın Tanrı’nın iradesine bağlı olduğuna insanın fâni, Tanrı’nın
ise ebedî olduğuna inanırlardı. Tanrı kelimesi Başkırtça hariç bütün Türk lehçelerinde ortak
olarak kullanılan bir kelimedir. Gök Tanrı dini Türklerin İslâm öncesi millî dini olarak kabul
edilmektedir.1
Türkler İslâmiyet’ten Önce Hangi Dinleri Benimsemişlerdi2
Budizm => Tabgaçlar (Çin’de devlet kurdular), (386-556)
Budizm => Göktürk Hakanlığı (552-745)
Maniheizm => Uygurlar (745-840)
Musevilik => Hazarlar VII-XI. yy’lar arası
Hristiyanlık => Peçenekler, Kumanlar, Bulgarlar, Hazarlar

Maniheizm, İran'da Şapur devletinin hüküm sürdüğü devirlerde (M.S.215-276) Mani
tarafından yayılmış bir dindir.
Mani, Mezopotamya'da doğmuş olup önceleri "Yahya Peygamber Hristiyanları" adı
verilen bir mezhebe girmişti. Bunlar Hz. Yahya’yı bir peygamber, Hz. İsa'yı da bir yalancı
sayıyorlardı
Mani, Mezopotamya'dan İran'a oradan da Hindistan'a giderek Zerdüştlük ve Budizm'i
inceledikten sonra İran'da Zerdüşt rahiplerin tahriki ile M.S. 276 yılında derisi yüzülerek
öldürüldü.
Maniheizm, İran ve Mezopotamya dinlerinin bir sentezidir. İçinde Budizm ve
Hıristiyanlık’a ait fikirler de vardır.
Mani'nin görüşünün ana fikri kâinattaki zıtlıktır. İyilikle-Kötülük, Işıkla-Karanlık ve
Ruhla-Beden gibi. Kâinatta hâkim olan kötülüktür. Buna göre insanların bu zulmet âleminden
kurtulması gerekmektedir. Bu da dünyada çoğalmamakla mümkün olur. Öyleyse çoğalmanın
sebebi olan evlenmeyi yasaklamak gerekir.

Hazarların Eski Dinleri
Hazarların asıl ve en son uzun dinleri geleneksel Türk dini olmuştur. Hazar Türkleri
Tengri Han (Gök Tanrı) adını verdikleri bir ilâha tapıyorlardı.

Hazar Hakanlığı’nda erken dönemlerden itibaren ortaya çıkan bir başka din de
Hrıstiyanlık’tır. 860 yılı civarında Hırıstiyanlık iyice yaygınlaşmıştır. Hazar hakanı Bizans
imparatorundan istediği yardımı alamayınca eski dinine geri dönmüştür.
Hazarların Yahudiliği kabul edişleri konusunda iki farklı tarih öne sürülür. 1140’da
Judah Halevi tarafından yazılan Kuzari adlı kitaba göre Hazar hanedanı 740 yılında
Yahudiliği kabul etmiştir. Meşhur İslâm coğrafyacısı Mes’ûdî’ye göre ise Abbasî halifesi
Hârun er - Reşid’in hilafeti zamanında (786-809) olmuştur4
.
Onların hangi Yahudi fırkasını benimsedikleri ise açık değildir. Ancak muhtemelen
Kırım kökenle Karâîler’le ilişkilerinden5
dolayı Karâîliği benimsemişlerdir. Fakat çağdaş
uzmanlar sonradan Talmudist Yahudiliğe girdiklerini ileri sürüyorlar. Bugün Hazar
Karâîler’ine ait herhangi bir cemaat yoktur.
Türklerle Araplar arasındaki ilişkiler Câhiliye Devri’ne kadar uzanır. Câhiliye Devri
Arap şiir ve darb-ı mesellerinde (atasözleri) Türklerden bahsedilmesi de bunu göstermektedir.
Câhiliye Devri Arap şâirlerinden Nâbığatü’z-Zübyânî, Hasan b.Hanzala, Şemmah b. Dırar
şiirlerinde Türklerin cesaret ve kahramanlıklarını üzerinde6 Meşhur Arap müellifi el-Câhız,
Fezâilü’l--Etrâk adlı eserinde Türklerin askerî kaabiliyetlerini ısrarla belirtmektedir.7
M.Ö.VII.yüzyıldan itibaren çeşitli Türk kavimlerinin Derbend yoluyla Kafkasları
aşarak Azerbaycan bölgesine yerleştikleri bilinmektedir. Bu nedenle Derbend’e (Bâbü’lebvâb)
Türk kapısıda denilmiştir.
Hazar Türkleri zaman zaman Derbend’i geçip Hemedan ve Musul’a kadar
ilerlemişlerdir. Sâsânî hükümdarı Enûşirvân da Bâbü’l-ebvâb seddini Hazarların bu akınlarını
engellemek için yaptırmıştır.
Enûşirvân ayrıca Kuzey İran’da yaşayan Ağaçeri, Sul ve Yazur Türklerini de
Azerbaycan’a göçe zorlamıştır. Eftalitler (Akhunlar), Halaçlar ve Karlukların bir bölümü de
Afganistan ve Sistan (Sicistan) bölgelerine yerleşmişlerdi.
Sâsânî ordusu içinde Türklerin yanında Araplar da bulunmaktaydı. Dolayısıyla onların
da bu vesileyle birbirlerini tanıma imkânı mevcuttu. Ayrıca VII. yüzyılda Sâsânî
İmparatorluğu ile Bizans İmparatorluğu arasında süren savaşlarda Göktürkler, Hazarlar ve
Avar Türkleri önemli rol oynamışlardı.
Câhiliye Devri’nden itibaren Arapça şiir ve eserlerde Türkler dâima Türk kelimesiyle
anılmışlardır. Daha önceki dönemlerde Sakalar ve Hunlar diye anılan Türkler VI. yüzyılda
Göktürklerle birlikte Türkler diye anılmaya başlanmıştır. Bu sebeple Türk kelimesinin Arapça
sayesinde dünyaya yayıldığı söylenebilir.8
Eski Arap şiirlerinden, uydurma hadislerden ve haberlerden anlaşıldığına göre,
Araplar Türkleri kahraman fakat acımasız ve İslâm dininin geleceği açısından tehlikeli bir
kavim olarak görüyorlardı. Onlara göre Türkler bir gün Arapların elinden iktidarı alacak
ancak kâfir oldukları için Allah’ın gazabına uğrayıp mahvolacaklardı. Bu hadis ve sözler
insanlar üzerinde Türkler hakkında korku ve önyargı oluşturmak amacıyla söylenmiştir.
Nitekim Câhiz daha sonra Türklerin İslâm’ın yardımcısı, kalabalık orduları ile halifelerin en
yakın adamları olduklarını söyleyerek Türklere haksızlık edildiğini itiraf etmiştir.9
İslâmiyet’in doğuşundan sonra da devam eden Sâsânî-Bizans savaşlarında
Müslümanlar ehl-i kitap olan Bizans’tan, Müşrik Araplar ise Sâsânîler’den yana bir tavır
takınmışlardı. Kur’ân-ı Kerîm’de de buna temas edilerek “Rumlar (Arapların bulunduğu
bölgeye) en yakın bir yerde yenilgiye uğradılar, hâlbuki onlar bu yenilgilerinden sonra birkaç
yıl içinde gâlip geleceklerdir. Önünde sonunda emir Allah’ındır. O gün mü’minler de Allah’ın
yardımıyla sevineceklerdir.” (Rum, 30/2-4) buyurulmaktadır.

Hadislerde Türkler
Hz. Peygamber’in Türkler hakkında söylediği çok sayıda hadis mevcuttur. Bunlardan
bir bölümü mükemmel rivayet zinciriyleSahîh-i Buhârî ve Sahîh-i Müslim başta olmak üzere
en fazla itibâr olunan altı hadis kitabı olan Kütüb-i Sitte ve diğer önemli hadis kaynaklarında
yer almaktadır. Bunun yanında Hz.Peygamber’e isnâd edilen ve Türkler aleyhinde ifadeler
içeren uydurma (mevzû) hadis ve sahabeye atfen söylenmiş asılsız haberler de vardır.10 Hangi
hadislerin doğru hangilerinin mevzû olduğu ancak hadis otoritelerinin bilimsel metodlarla
yapacakları ciddi çalışmalarla ortaya konabilecektir. Bu konudaki hadisleri üç bölümde
sınıflandırmak mümkündür:
1) Hz.Muhammed’in Türklerin savaşçı vasıflarına dikkat çekerek Türklerle
mücadele ve savaş konusunda ashabını ve sonraki nesilleri uyaran ve onlarla iyi geçinmeyi
tavsiye eden hadisler:
“Türkler size dokunmadıkça siz de onlara dokunmayınız”.11
2) Türklerin fizyolojik özelliklerini beyan eden hadisler.”Siz küçük çekik gözlü,
kırmızı yüzlü, basık burunlu, çehreleri sanki örs üzerinde döğülmüş ve üzeri derilerle
kaplanmış sağlam kalkanlar gibi bir kavim olan Türklerle savaşmadıkça, kıyamet
kopmayacaktır. Siz kıldan örülmüş çorap giyen bir kavimle savaşmadıkça kıyamet
kopmayacaktır.”12
3) Türkleri Beni Kantûrâ (Kantûrâ oğulları) olarak gösteren ve Arapların elinden
iktidarı alacaklarını ifade eden hadisler:
“Türkler size dokunmadıkça sizde onlara dokunmayın. Allah’ın ümmetime verdiği
mülk ve saltanatı ellerinden ilk olarak alacak kavim Kantura oğullarıdır”.13
Bunların dışında Türklerin Irak ve el-Cezîre’yi ele geçirip iktidarı Abbasîler’in elinden
alacaklarını ifade eden hadisler de vardır.14
VII. yüzyılda İran’da olduğu gibi Arabistan’da da Türk çadırı kullanılıyordu.
Hz.Peygamber de Hendek Savaşı sırasında bir Türk çadırında oturarak hendek kazma işlerine
nezaret etmişti.15 Ayrıca Müslim’in rivâyet ettiği bir hadiste de Hz.Peygamber’in Medine’de
Bir Türk çadırında itikâfa çekildiği belirtilmektedir.16


8 Özaydın, agm., s. 239.
9 Zeki Veli Togan,Umumî Türk Tarihine Giriş, I, İstanbul 1970, s. 142, 144, 155, 159, 166, 392-393; Ramazan
Şeşen, İslam Coğrafyalarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, İstanbul 1985, s. 3-4, 130; a.mlf., “Türklerin
İslamlaşması ve Ortaçağ Arap dünyasındaki Rolü”, İbn Fazlan Seyahatnâmesi, içinde (trc.Ramazan Şeşen),
İstanbul 1985, s. 188-191; Câhiz, Hilafet Ordusunun Menkıbeleri Ve Türkler’in Faziletleri (trc.Ramazan Şeşen),
Ankara 1967, s. 85; Özaydın, agm., s. 239.
10 Şeşen, “Eski Araplara Göre Türkler”, s.15-29; Zekeriya Kitapçı, Hz.Peygamber’in Hadislerinde Türk
VarlığıSelçuklular, Moğollar, Osmanlılar, İstanbul ts.
11 Ebû Davud, Sünen(nşr. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid), Kahire 1956, IV, 159, Krş. Şeşen, “Türklerin
İslamlaşması…”, s. 192; aynı müellif” Eski Araplara Göre Türkler”, Türkiyat Mecmuası XV (İstanbul
1969), s. 18; Kitapçı, age. , s. 102-103.
12 Buhârî, el-Câmiu’s-Sahîh, Mekke 1376, IV, 34-35, 156, aynı eser, Bulak 1311, IV, 43, 144, 196-197; Müslim,
el-Câmiu’s-Sahîh, İstanbul 1332, VIII, 184; Ebû Davud, age., IV 160; Krş. Şeşen, age., s. 193-194;
Kitapçı, age., s. 87.
13 Ebû Davud, Sünen, Kahire 1280, II, 137; Ahmed b.Hanbel, Müsned, Kahire 1313, V,s. 45. Krş. Şeşen, agm., s.
192; Kitapçı, age., s. 263 vd.
14 Kitapçı, Hz.Peygamberin Hadislerin de Türk Varlığı, İstanbul ts.; Şeşen, “Eski Araplara Göre Türkler”, s. 15-
29
Hulefâ-yı Râşidîn Devri Türk-Arap İlişkileri


Hz. Peygamber’in vefatı üzerine halife seçilen Hz. Ebû Bekir peygamberlik iddiasında
bulunanlarla zekât vermek istemeyen kişilerin önderlik ettiği irtidâd (ridde=dinden dönme)
olaylarını ve isyanlarını bastırdıktan sonra, Hz.Peygamber’in İslâm’ı yayma konusunda
başlattığı stratejiyi sürdürmeye karar verdi ve yüzünü Arap Yarımadası’nın dışına çevirdi. Bu
amaçla önce Sâsânî İmparatorluğu’nun hâkimiyeti altında bulunan Fırat nehrinin aşağı
taraflarındaki topraklara ordu sevketti. Yemâme’de bulunan Hâlid b.Velid’i Sâsânîler’le
savaşmakla görevlendirdi.
Hz. Ebû Bekir, Hâlid b.Velid’den o sırada Medine’ye gelerek İranlılarla yapılacak
savaşı sevk ve idare etmek üzere bir kumandan tayin edilmesini isteyen Müsennâ b. Hârise’ye
destek olmak üzere Irak istikâmetinde yola çıkmasını istedi. Böylece Sâsânîler’e karşı
başlatılan mücadeleyi sürdürecek Irak cephesi başkumandanlığı kuruldu ve İslâm tarihinin en
hızlı ve kalıcı fütühât hareketi başlatılmış oldu (Mart 633).
Hz. Ömer Devri (634-644) İslâm fetihleri açısından çok önemli bir devirdir. Yapılan
fetihler neticesinde Müslümanlar, Horasan, bilhassa Mâverâünnnehr ile Kafkaslarda Türkler
ile karşı karşıya gelmişlerdir.17 Hz.Ebû Bekir ölüm döşeğinde iken İranlıların büyük bir
taarruz için hazırlık yaptıklarını öğrenince Hz.Ömer’e Irak cephesine takviye kuvvetler
göndermesini vasiyet etti. Hz.Ömer hilâfet makamına geçince Ebû Ubeyd es-Sekafî’yi bin
kişilik gönüllü birliğinin başında Sâsânî kuvvetleri üzerine gönderdi. Onun şehid olması
üzerine (634) Irak cephesi kumandanlığına Sa’d b. Ebû Vakkas tayin edildi. Kadisiye’de
kazanılan zaferden (636) sonra İslâm ordusu Sâsânîler’in başkenti Medâin’e sonra da
Hulvan’a girdi. Kisra III. Yezdicerd Hulvan’ı terk etmek zorunda kaldı.
642 yılında kazanılan ve İslâm tarihinde “Fethu’l-fütûh” (fetihler fethi) denilen
Nihâvend zaferinden sonra İran kapıları Müslümanlara açıldı. Abdullah b. Âmir’in öncü
kuvvetleri kumandanı Ahnef b. Kays Nişâbur ve Serahs’ı fethettikten sonra Merv üzerine
yürüdü.
Son Sâsânî hükümdarı III. Yezdicerd Ceyhun nehrinin kuzeyine geçerek
Müslümanların takibinden kurtuldu. Topladığı kuvvetlerle Belh üzerine yürüdü ve şehri
Müslümanlar’dan geri aldı. Mervürrûz’a kadar ilerleyip Türk hakanından yardım istediyse de
Ahnef b.Kays’a yenilerek geri çekildi. Hz.Ömer önce Ahnef b.Kays’ın kazandığı zaferlerden
duyduğu memnuniyeti dile getirmiş ancak daha sonra muhtemelen Türk ordularıyla karşı
karşıya gelecek Müslüman askerlerin kayıplar vermesinden endişe ederek “keşke Horasan’a
ordu göndermeseydim, keşke Horasan ile aramızda ateşten bir deniz olsaydı”demiş18 ve
Ceyhun nehrini geçerek fetihlere devam etmek isteyen Ahnef’e “Sakın nehrin karşı tarafına
geçmeyiniz, bulunduğunuz yerde kalınız”diye haber göndermiştir.19
Hz.Ömer’in şehid edilmesinden sonra Horasan ve Tohâristan’da meydana gelen
olaylar sonucu bazı şehirler Türkler tarafından geri alındı. Ancak Abdullah b. Âmir daha
sonra bu bölgeyi tekrar fethetti.20
Bu sırada Kuzey Azerbaycan ve Dağıstan’da Hazarlar, Cürcan’da Sûl Türkleri
(Sûlîler), Sistan’da Eftalitler ve Halaçlar, Bâdgis’te Nizek Tarhan, Toharistan’da ise
Karluklara mensup bir Yabgu bulunuyordu. Sâsânîler’in yıkılması ve Göktürk nüfuzunun
zayıflaması üzerine Mâverâünnehir ile Harezm’deki mahalli hanedanlar bağımsızlıklarını ilan
etmişlerdi.
Hz. Osman’ın halifeliği döneminde İran içlerine süratle ilerleyen İslâm ordusu daha
sonra Gürcistan, Dağıstan, Azerbaycan ve Arran’a kadar uzanan toprakları ele geçirdi.
Azerbeycan’ın çeşitli yerlerine askerî birlikler yerleştirildi. 651 yılında bütün İran İslâm
hâkimiyeti altına alınmış oldu.21
İslâm ordusunun Türklerle mücadele ettiği bir başka bölge de Kafkasya idi.
Azerbaycan ve İrminiyye’nin fethinden sonra müslüman Araplar Hazar Türkleri’yle
karşılaştılar. 639’da Hz. Ömer, Sürâka b. Amr’ı, Derbend’in (Bâbü’l-ebvâb) fethine memur
etti. Abdurrahman b. Rebîa, Selmân b. Rebîa, Huzeyfe b. Esîd ve Bükeyr b. Abdullah gibi
kumandanlarda Süraka’nın emrine verildi. Hz. Ömer, Habib b.Mesleme’yi de ona yardıma
gönderdi. Sürâka’nın öncü kuvvetleri kumandanı olan Abdurrahman’ın sevk ve idaresindeki
İslâm ordusu Derbend hâkimi Şehrbârâz ile antlaşma yaptı. Şehrbârâz Müslümanlara tâbi
olmayı kabul etti (642-643). Sürâka’ya bağlı birlikler Derbend’in kuzeyine geçip Hazar
Türkleri’yle karşı karşıya geldi. Sürâka’nın aynı yıl ölümü üzerine başkumandanlığa getirilen
Abdurrahman b. Rebîa, Hazarlarla mücadeleye devam etti (645-46). Hazar topraklarına
akınlar düzenledi. Hazar başkenti Belencer yakınlarında meydana gelen bir savaş sırasında
İslâm ordusu mağlup oldu ve Abdurrahman şehid düştü (652-53). Kardeşi Selmân b. Rebîa bir
süre savaşa devam ettikten sonra Derbend’e döndü.22 Bu olaydan sonra İslâm dünyasındaki iç
karışıklıklar yüzünden Hazar Türkleri ile Araplar arasında önemli bir savaş olmadığı
anlaşılmaktadır.23

EMEVİLER DÖNEMİNDE TÜRK-ARAP MÜNASEBETLERİ

Peygamberimizin İslâm’ı tebliğiyle birlikte, dünyanın ücra bir köşesinde yaşayan küçük bir kavim, yeni ve büyük bir millet hâline geldi. Meçhul, basit bir hayat süren ve hattâ aşağılanarak yaşayan insanlar, bu dinle birlikte birdenbire, tarihin mümtaz kahraman, fatih ve dâhîleri oldular. Halife Hazret-i Ömer, emrindeki bir avuç Müslüman gâzisiyle 641'de Suriye ve Mısır'ı fethederek, koca Doğu Roma'nın kanatlarını kırdı. 642'de Büyük Sâsânî İmparatorluğunu yıkarak Ceyhun kenarına ulaştı ve Türklerle temasa geçti. Edinilen bilgilerin gerçekliği tam olarak kanıtlanmamış olsa da ilk Türk Arap karşılaşması 642 yılında son İran hükümdarı Üçüncü Yezdicerd’in Toharistan’daki yenilgisi neticesinde olmuştur. Hazret-i Ömer ve yerine geçen Hazret-i Osman'ın şehit edilmeleri ve sonraki yıllarda başlayan iç mücadeleler, 8. yüzyıl başlarına kadar Türklerle Müslümanların münasebetlerini bir sınır komşuluğundan ileri götürmedi. Fakat Dört Halife döneminden sonra başa geçen Emeviler çatışmaları başlatan taraf olmuştur. Emevîler tarafından, İslâm İmparatorluğunun bütün doğu bölgelerini içine alan Irak genel valiliğine Haccâc' ın getirilmesi ve bunun da Horasan'a, devrin sayılı kumandanlarından Kuteybe bin Müslim'i tayin etmesi çatışmaları başlattı. Emeviler bölgede İslâmiyet'i yaymaktan çok, yeni zaferler peşinde koşmuşlar; Müslüman olmalarına rağmen yerli halka ağır vergiler yüklemişlerdi. Bu sebeple ilk karşılaşma pek dostça olmamış ve Türklerle Araplar arasında küçük çapta çarpışmalar cereyan etmiştir. Kuteybe bin Müslim'in Maverâünnehir' in doğusuna düzenlediği akınlara karşı Türgeş Beyleri güçlü bir direnme göstermiştir. Türgeş Kağanı Şulu Han idaresindeki Türkler, 720 yılından itibaren cephelerdeki hakimiyeti ele alarak Emevî ordularını bozguna uğrattı. Böylece Emevîler döneminde Türkler karşısında başlangıçta başarıyla sürdürülen mücadeleler, sonuçta başarısızlıkla son buldu. Göktürklerin batı kanadında yer alan Türgeşler, Arapları savunmaya çekilmeye zorlamış ve bu mücadele Göktürklerin yıkılmasına kadar devam etmiştir (745 ). Göktürk hâkimiyetinin sona ermesiyle Türk toprakları doğudan Çinliler, batıdan Arapların ilerlemesine maruz kalmıştır. Bu dönemde Maverâünnehir bölgesinin savunmasını, Türgeşlerin yerini alan Karluklar üstlenmiştir. Ancak bu mücadeleler, Türklerin İslâmiyet’i yakından tanımalarına ve tetkik etmelerine zemin hazırladı. Kısa bir süre sonra da, Türklerin İslâm’ın bayraktarı olarak dünya sahnesine çıkmasına vesile oldu.

Emevîler Devrinde (661-750) Türk -Arap İlişkileri-2

(Emeviler döneminin en önemli mimari eserlerinden Şam Emeviyye Camii ve avlusu)
Uzun süren bir mücadele sonunda hilâfet makamına geçen Muâviye iç karışıklıklara son verip yeni bir fetih hareketi başlattı ve Basra valisi Abdullah b. Âmir’in kumandanlarından Abdurrahman b. Semüne’yi Sistan’ın fethine memur etti (663-64). Abdurrahman Kâbil, Belh ve Büst gibi şehirleri ele geçirdi. Abdullah b. Sevvâr da Sind bölgesinde fetihlere girişti. Ancak Türkler karşısında mağlup olunca yerine Mühelleb b. Ebû Sufrâ getirildi. Mühelleb 664 yılında Türkleri mağlup ederek bölgede İslâm hâkimiyetini sağladı.
Ziyâd b. Ebîh,Basra valiliği sırasında Horasan ve Sistan’a daha plânlı bir askerî harekât başlattı. Onun zamanında Hakem b. Ömer el-Gıfârî, Ceyhun (Amu Derya) nehrini geçerek Sağaniyan’a (Çağaniyan) kadar ilerlediği gibi Sâsânî hükümdarı (Kisra)III.Yezdicerd’in oğlu Firûz’u yenerek Çin’e sığınmaya mecbur etti. Mühelleb de Türkler karşısında yeni başarılar kazandı.
Ziyâd b. Ebih askerî harekâtı daha iyi organize edebilmek için Muâviye’yi iknederek Merv’i bir ordugâh şehri haline getirdi. Kûfe ve Basra’dan yaklaşık 50.000 kişiyi Horasan’ın Merv, Herat, Nişâbur gibi çeşitli şehirlerine yerleştirdi. 671 yılından itibaren Merv,Horasan eyaletinin askerî üssü haline geldi. Artık Türkistan’a yapılacak seferler buradan idare edilecekti.Horasan’ın yeni vâlisi Rebî b. Ziyâd el-Hârisî 671 yılında Belh’te çıkan bir isyanı bastırdıktan sonra Kûhistan üzerine bir sefer düzenledi ve bölgede karşı karşıya geldiği Eftalit Türklerini mağlup ederek Ceyhun nehrine kadar ilerledi. Burada Türk hükümdarı Nizek Tarhan’ı mağlup etti. Âmû l ve Zem gibi bazı şehirleri fethedip Harezm’e kadar ilerledi ve aldığı idarî tedbirlerle Horasan’daki İslâm hâkimiyetini sağlamlaştırdı.

Böylece Horasan ve Toharistan topraklarının büyük bir kısmı İslâm hâkimiyeti altına alınmış oluyordu
Emevîler Devrinde (661-750) Türk -Arap İlişkileri-3
( Semerkant Registan Meydanı )
ziyâd b. Ebîh,Basra valiliği sırasında Horasan ve Sistan’a daha plânlı bir askerî harekât başlattı. Onun zamanında Hakem b. Ömer el-Gıfârî, Ceyhun (Amu Derya) nehrini geçerek Sağaniyan’a (Çağaniyan) kadar ilerlediği gibi Sâsânî hükümdarı (Kisra)III.Yezdicerd’in oğlu Firûz’u yenerek Çin’e sığınmaya mecbur etti. Mühelleb de Türkler karşısında yeni başarılar kazandı. Ziyâd b. Ebih askerî harekâtı daha iyi organize edebilmek için Muâviye’yi iknâ ederek Merv’i bir ordugâh şehri haline getirdi. Kûfe ve Basra’dan yaklaşık 50.000 kişiyi Horasan’ın Merv, Herat, Nişâbur gibi çeşitli şehirlerine yerleştirdi. 671 yılından itibaren Merv,Horasan eyaletinin askerî üssü haline geldi. Artık Türkistan’a yapılacak seferler buradan idare edilecekti.Horasan’ın yeni vâlisi Rebî b. Ziyâd el-Hârisî 671 yılında Belh’te çıkan bir isyanı bastırdıktan sonra Kûhistan üzerine bir sefer düzenledi ve bölgede karşı karşıya geldiği Eftalit Türklerini mağlup ederek Ceyhun nehrine kadar ilerledi. Burada Türk hükümdarı Nizek Tarhan’ı mağlup etti. Âmûl ve Zem gibi bazı şehirleri fethedip Harezm’e kadar ilerledi ve aldığı idarî tedbirlerle Horasan’daki İslâm hâkimiyetini sağlamlaştırdı. Böylece Horasan ve Toharistan topraklarının büyük bir kısmı İslâm hâkimiyeti altına alınmış oluyordu. Ziyâd b. Ebih’in ölümünden sonra Horasan vâliliğine tayin edilen oğlu Ubeydullah b. Ziyâd zamanında Mâverâünnehir’e yapılan seferler yeni bir safhaya girdi. Ubeydullah 674yılında Beykent’i fethettikten sonra Buhara üzerine yürüdü. O sırada Buhara’ya hâkim olan vemuhtemelen Buhârhudât sülalesine mensup olan Türk hükümdarı Bîdûn’un dul eşi nâibeKabaç Hatun çevredeki Türklerden yardım istedi. Ancak Türk birlikleri Ubeydullah b. Ziyâd karşısında tutunamayınca Kabaç Hatun, bir milyon dirhem vergi vermek suretiyle sulh talebinde bulundu. Ubeydullah onunla bir barış antlaşması yaptıktan sonra Râmisen, Beykent, Nesefve Sağaniyan’ı da ele geçirdi. Ubeydullah yanına aldığı 2.000 (başka bir rivayete göre ise 4.000) Türk savaşçı ile Basra’ya döndü. Basra’da onların yerleştirildiği sokağa “Buharalılar Sokağı” denildi. Bu savaşçılar Basra’da meydana gelen bir isyanın bastırılmasında da görev aldılar. Said b. Osman 675-76 yılında Horasan vâliliğine tayin edilince Ceyhun nehrini geçip Semerkand üzerine sefer düzenledi. Soğd, Kiş ve Nesef halkı,Said b. Osman’a karşı topraklarını korumak üzere seferber olunca,Buhara’ya hâkim olan Kabaç Hatun da onlara katıldı. Ancak müttefikler anlaşmazlığa düşünce bir kısmı ayrıldı. Said b. Osman da müttefik Türk birliklerini bozguna uğrattı. Kabaç Hatun rehineler gönderip itaat arzettiğini bildirdi(677).Said Buhara’ya girmeyi başardı ve
Semerkand üzerine yürüdü. Semerkandlılar üç gün boyunca ona mukavemet ettiler. Ağır kayıplar veren Semerkandlılar 700.000 dirhem vergi ödemek ve ileri gelenlerin çocuklarını rehine bırakmak suretiyle anlaştılar. Said anlaşma uyarınca şehrin bir kapısından girip diğerinden çıktı.

I. Yezid devrinde Selm b. Ziyâd Horasan vâliliğine getirilinceye kadar seferler durdu. Selm 680-81 yılında Irak’tan topladığı çok sayıda askerle Semerkand ve Harezm üzerine yürüdü. Bir rivâyete göre Semerkand tekrar fethedildi. Ancak bu sıralarda Kabaç Hatun ve Mâverâünnehir’in diğer şehirlerinde yaşayan Türkler Müslümanlara karşı harekete geçti. Selm gerekli hazırlıklarını yaptıktan sonra süratle Soğd hâkimi Tarhun ve diğer bazı prenslerin yardıma gelmesine rağmen Buhara’ya girmeye muvaffak oldu ve Kabaç Hatun onunla yeni bir barış antlaşması yaptı.

Emevîler Devrinde (661-750) Türk -Arap İlişkileri-4


Abdullah b. Zübeyr’in hilâfet mücadelesine girdiği dönemde bazı Türk prensleri şehirleri geri almak için seferber oldular. Ancak Abdullah b. Zübeyr’in Horasan vâlisi Abdullah b. Hâzım Türk taarruzlarını başarıyla geri püskürttü.Abdülmelik b. Mervân devrinde Musâ b. Abdullah b. Hâzım, Tirmiz’i ele geçirdi. Musa, Türkler, Araplar, Eftalitler ve Tibetlilerden müteşekkil bir orduyu mağlup etti. Bunun üzerine bölge halkı ona itaat arz edip vergi ödediler.Türklerin Müslümanlar karşısında mağlup olup Merv’den ayrılması üzerine Merv şehri Horasan’daki Müslüman emîrlerin başşehri oldu.697 yılında Horasan vâlisi tayin edilen Mühelleb b. Ebî Sufrâ 699 yılında Kiş’e karşı bir sefer düzenlediyse de iki yıl süren kuşatma başarısızlıkla sonuçlandı. Onun 702 yılında ölümü üzerine oğlu Yezid, Fergana, Harezm ve Badgis’e karşı düzenlediği seferlerden sonuç alamadı ve bir süre sonra görevden uzaklaştırıldı.I.Velid’in hilâfet döneminde (705-715)
Haccac’ın isteğiyle Horasan vâliliğine Kuteybe b. Müslim getirildi(705). Kuteybe hemenaskerî bir harekât için hazırlık yaptı.
Hedefi Toharistan ve Mâverâünnehr’i fethetmekti. Bu iki bölge de Türklerin hâkimiyetindeydi. Ancak Türk beyleri arasında siyasî bir hâkimiyet yoktu.
Bu durum İslâm ordularının başarılı olmasında önemli bir katkı sağladı. Türgeş (Türgiş) Hakanlığı Müslüman Araplara karşı ciddi bir mukavemet gösteremedi.
Kuteybe b. Müslim Mâverâünnehir seferine çıkmadan önce Belh üzerine yürüdü ve Toharistan eyaletinin hâkimi olan Türk asıllı Nizek Tarhan’a elçi göndererek hâkimiyetini tanımasını ve Müslüman esirleri serbest bırakmasını istedi. Nizek Tarhan Kuteybe b. Müslim’in bu teklifini kabul edip Merv’e hareket ettive Kuteybe’nin Badgis’e girmemesi şartıyla sulh yapıldı.
Böylece Toharistan’dan gelecek tehlikelerden emin olan Kuteybe 87 (706) yılında kendisiyle sulh yapan Badgis hükümdarı Nizek Tarhan’ı da yanına alıp Beykent üzerine bir sefer düzenledi. Şehri bir süre kuşattıktan sonra barış yoluyla ele geçirip kısa bir süre burada kaldıktan ve muhafız kıtaları bıraktıktan sonra ayrıldı. O ayrılır ayrılmaz halk isyan etti. Kuteybe geri dönüp şehri savaş yoluyla fethetti ve bol miktarda ganimet ele geçirdi. Ancak şehir halkı daha sonra isyan edince tekrar Beykent’e gelip savaşçıları öldürttü.
Kuteybe’nin bu başarısı karşısında endişeye kapılan Mâverâünnehr Türk prensleri 707 yılında Müslüman Araplara karşı birlikte hareket etmeye karar verdiler. Kuteybe onları yendi fakat Buhara üzerine yürümekten vazgeçip Merv’e döndü.
Kuteybe b. Müslim Buhara civarındaki mahallî beylerin kendisine karşı müşterek bir cephe oluşturması ve Buhara’nın fethinin gecikmesi üzerine Haccâc tarafından uyarıldı. Bunun üzerine 707 yılında Soğd, Kiş ve Nesef ordularına karşı sefere çıktı. Onları mağlup edip Buhara üzerine yürüdü. O,şehri muhasara ettiği sırada Türklerle Soğdlulardan oluşan büyük bir ordu Buhara önlerine ulaştı. Türgeş hakanı ve Tarhunda İslâm ordusuna saldıran birliklerin başında bulunuyordu. Şehir kuşatma altındayken Buhara hükümdarı Verdan Hudât askerleriyle yardımcı kuvvetlere katıldı. Çok çetin savaşlar sonunda Müslüman askerler ordugâhlarına çekildi. Fakat kısa sürede toparlanıp müttefik kuvvetleri bozguna uğrattılar.
Zor durumda kalan Buhar Hudat (BuharaHâkimi) sulh talebindebulundu. Yapılan antlaşmaya göre,Buharalılar Abbasî Halifesine 200.000, Horasan vâlisi için de 10.000 dirhem yıllık vergi ödeyeceklerdi ve şehre Müslüman muhafızlar yerleştirilecekti.
Emevîler Devrinde (661-750) Türk -Arap İlişkileri-5




Kuteybe antlaşmayı müteakip şehri teslim aldı ve şehrin bir bölümünü İslâm ordusuna tahsisetti. BöyleceBuhara’da kesin olarak İslâm hâkimiyeti sağlandı (708-709). Buhara’nın fethiyle Mâverâünnehr kapıları İslâm ordularına açılmış oluyordu. Şimdi sıra Semerkand’a gelmişti. Semerkand hükümdarı Tarhun,Buhara halkının başına gelenleri gördüğü için Kuteybe’ye elçi gönderip bazı şartlar dahilinde barış teklifinde bulundu. Kuteybede onunla barış antlaşması yapmayı uygun buldu.
Toharistan hâkimi Nizek Tarhan da Buhara seferinden dönmekte olan Kuteybe’nin yanına giderek ona bağlılığını bildirip Belh’e hareket etti.
Kuteybe tarafından her an tevkif edilme endişesi içinde yaşayan Nizek Tarhan Talekan, Merv, Faryab ve Cüzcan hâkimleriyle iş birliği yaparak Müslüman Araplara karşı birlikte hareket etmeye karar verdi. Ancak NizekTarhan’ın müttefikleri 710 yılında Kuteybe’ye itaat arz edince Nizek Tarhan bir kaleye sığınmak zorunda kaldı. Kuteybe onu yakaladıktan sonra Irak genelvâlisi Haccac’a gönderdi ve Haccac tarafından derhal idam edildi. Nizek üzerine düzenlediği seferden sonra Kiş ve Nesef’i de fetheden Kuteybe,Buhara’ya hareketetti. Mahalli beyler arasındaki mücadelede Tuğşada’nın tarafını tutanKuteybe onun raki plerini bertaraf etmesini sağladı ve şehrin bir kısmına Müslüman Arapları yerleştirdi. Bu arada Türkler arasında İslâmiyet’in yayılması için gayret sarfedildi. Bir süre sonra da bir cami yapıldı. Kuteybe Buhara’da huzuru sağlayıp Merv’e hareket etti. Kuteybecaminin inşasına bizzat nezaret ediyor ve yerli halkın herhangi bir taşkınlığına meydan vermemek için sıkı tedbirler alıyordu. Bütün
bu gayretlere rağmen, o zamanki halk arasında İslamiyetin fazla hüsnü kabul görmediği, Cuma günleri halkı camiye çekebilmek için nakdi müfakat verileceğinin vaat edilmesinden anlaşılmaktadır.
Haccâc Horasan’ı itaat altına aldıktan sonra Zâbulistan hükümdarı Rutbil üzerine bir sefer düzenlenmesini istedi. Kuteybe’de Mâverâünnehr’deki harekâtı durdurarak Rutbil’e karşı harekete geçti (711). Rutbil Kuteybe’ye sulh teklifinde bulundu. Bu teklif haraç vermesi şartıyla kabul edildi.
Kuteybe ertesi yıl Semerkand seferi için hazırlıklara başladı. Ancak tam bu sırada Hârezmşâh,kardeşine karşı başlattığı mücadelede kendisine yardım ettiğitaktirde haraç vereceğini bildirdi. Bunun üzerine Kuteybe Hârezm’e hareket etti ve Hârezmşâh’ın muhaliflerini bertaraf etti. Bu sefer ,Hârezmşâh ile yapılan bir antlaşma ile sona erdi(711-12). Bölgede İslâm hâkimiyetinin tanınması Hurrezad’ı harekete geçirdi. Kuteybe’nin,kardeşi Abdurrahman b. Müslim kumandasında gönderdiği İslâm ordusu Hurrezad’ı mağlup ve katletti.

Emevîler Devrinde (661-750) Türk -Arap İlişkileri-6


Kuteybe,Horasan ve Mâverâünnehr’in tamamını ele geçirmek istiyordu. 705 yılından beri sürdürülen seferler sonunda önemli şehirler ve stratejik mevkiler fethedilmişti. Semerkand hâkimi Tarhan Kuteybe’ye itaat arz etmekle beraber bölge kesin olarak İslâm hâkimiyeti altına alınamamıştı. Tarhan’ın Müslümanlara haraç vermeyi kabul etmesi yüzünden başlatılan bir isyan sonucu öldürülmesi üzerine yerine Gurek b. İhşid adlı birigetirildi.
Semerkand’da istenilenölçüde emniyet ve huzurun sağlanamaması Mâverâünnehir’in diğer şehirleri için bir tehdit oluşturuyordu. Bu durumu dikkate alan Kuteybe,Hârezm seferi dönüşü Semerkand üzerine yürümeye karar verdi. Kardeşi Abdurrahman’ı öncü kuvvetlerin başında gönderirken kendisi de büyük bir orduyla yola çıktı. Bunu duyan Gurek, Şaş ve Fergana halkıyla Türk birliklerinden teşkil ettiği bir orduyla karşı harekete geçti. Taraflar
Semerkand ile Buhara arasında savaşa tutuştular. Gurek’e bağlı kuvvetler Kuteybe karşısında tutunamadı.
Abdurrahman b. Müslim’in 20.000 kişilik öncü birliklerinden sonra Buharalı ve Horasanlı askerlerden oluşan Kuteybe’nin ordusu da Semerkand’a ulaşıp şehri çok şiddetli bir şekilde muhasara etti. Bu sırada Şaş hükümdarından gelen yardımcı birlikler Salih b. Müslim tarafından mağlup edildi. Surların yavaş yavaş tahrip edildiğini gören Gurek Kuteybe’ye barış teklifinde bulundu. Kuteybe de bazı şartlar dâhilinde bu antlaşmayı kabul etti. Antlaşma şartlarına göre Soğd hâkimi Gurek ,her yıl 2.200.000 dirhem vergi ödeyecek ve o yıl için 30.000 asker gönderecekti. Ayrıca şehirde bir mescit yapılacak ve Kuteybe bir süre sonra şehri terk edecekti.
Ancak İslâm ordusu antlaşma şartlarına rağmen şehri terk etmedi ve 711 yılında buraya bir garnizon yerleştirildi.Semerkand’ın fethiyle Müslümanlar Mâverâünnehr’e hâkim olmuş, Soğdlularda bir süre için İslâm devletine tâbi olmak zorunda kalmışlardı. Semerkand’da da İslâm hâkimiyeti sağlandıktan sonra Kuteybe yeni fetih plânları hazırladı ve bunları gerçekleştirmek üzere 20.000 kişilik bir orduyla yeni bir sefere çıktı(713). Kuteybe, Buhara,Hârezm, Kiş ve Nesef’ten askerî birlikler toplayıp Semerkand’a geldi ve burada ordusunu ikiye ayırdı. Kendi sevk ve idaresindeki ordu Fergana’ya giderken diğer orduyu da Şaş üzerine sevketti. Ceyhun
nehri geçilerek Şaş ve Fergana da İslâm topraklarına katıldı(712). Bu sefer sonunda Kuteybe Semerkand’ı Mâverâünnehr’in en müstahkem şehri haline getirmek istiyordu.96(714-715)
yılında Kaşgar seferine çıktığı zaman kendi ailesiyle kumandanlarının ailesini burada bırakmıştı. Kuteybe Kaşgar’ı da fethedip Çin topraklarına kadar İslâm hâkimiyetini tesis etmeyi plânlıyordu.
Şaş, Hucend ve Fergana’nın bir kısmı ele geçirildikten sonra ertesi yıl İslâm ordusu İsficâb’a kadar ilerledi.Bu fetihlergerçekleştirilirken Irak genelvâlisi Haccâc öldü(Haziran-Temmuz 714). Kuteybe her zaman yakın ilgi ve desteğine mazhar olduğu Haccâc’ın ölümü üzerine askerlerini terhis etti. Ancak Halife I. Velid,Kuteybe’ye mektup gönderip kendisini Irak’tan ayrı olarak müstakil bir vilayet haline getirilen Horasan’a vâli tayin ettiğini bildirdi ve
seferlere devam etmesini istedi.Bunun üzerine Kuteybe Fergana’yı kesin olarak İslâm hâkimiyeti altına almak ve Fergana-Kaşgar ticaret yolunu ele geçirmek amacıyla sefere çık tı.
Fergana’ya varıp karargâhını kuran Kuteybe,Halife Velid’in ölüm haberini alınca büyük bir sarsıntı geçirdi ve Halife Süleyman b. Abdülmelik’e isyan etti (715).
Kuteybe’nin bu isyan sırasında öldürülmesi(715) Mâverâünnehr ve şarktaki İslâm fetihleri açısından bir dönüm noktası teşkil eder. Halife I. Velid devri İslâm fetih harekâtının en parlak dönemlerinden biridir. Kuteybe onun zamanında Buhara ve Semerkand ile Ceyhun’un ötesindeki toprakları fethederek bu bölgede İslâm hâkimiyetini tesis eden ilkkumandan olarak tarihe geçmiştir.
Kuteybe b. Müslim askerî sahadaki başarılarını, fethettiği bölgelerde İslâm dinini yayma hususunda gösterememiştir. Bunda Kuteybe’nin tutumundan ziyade Emevî hilafetinin takip ettiği mevcut politika tesirli olmuştur. Fethedilen bölgelerde İslâmiyeti kabul etmiş olan fakat Arap olmayan unsurlar devletin gelirlerini arttırmak gayesiyle her türlü vergiyi ödemekle mükelleftiler. Seferlere piyade olarak katılıyorlar ve Arap süvarilerinden daha az maaş, aynı zamanda ganimetten daha az pay alıyorlardı. Bu tutum Müslümanlığın yayılmasına engel oluyordu
İslâm ordularının Mâverâünnehir’deki bu başarısının nedeniHaccâc’ın idarî kabiliyetiyle Kuteybe’nin askerî kabiliyetinin birleştirilerek hareket edilmesidir. Kuteybe bu fetihler sırasında Horasan’da birbirleriyle mücadele halinde olan bütün muhalif grupları, yani mevâlî ( Arap olmayan Müslümanlar) ile Arapları, Kaysîlerle Yemenlileri birbirleriyle ittifak içinde düşman kuvvetleri üzerine sevketmiştir.Onun ölümünden sonra düzenlenenseferler
kalıcı sonuçlar bırakmaktan uzaktı. Halife Süleyman b. Abdülmelik’in Horasan vâlisi Yezid b. Mühelleb Dihistan’dahüküm süren Türk hükümdarı Su-lu mağlup ettiği halde o yörede İslâm egemenliği sağlanamamıştır.
Sul Tegin daha sonra Müslüman olarak adamlarıyla birlikte Yezid’in hizmetine girmiş ve efendisinin II. Yezid’e karşı isyanında Akr Savaşında ölmüştür.Türgeş Hakanı Su-lu Han, Kursul kumandasındaki bir orduyu Semerkand üzerine sevketti. Horasan vâlisi Said b. Abdülaziz ile savaşan birlikler Müslümanları mağlup ettiyse de Semerkand’ı muhasara altına alamadan geri döndüler.Horasan vâliliğine getirilen Said b. Amr el-Haraşî zamanında Müslüman Araplara karşı Türgeş hakanını destekleyen Türkler zulme maruz kaldılar ve yurtlarını terk ettiler. Said kaçanları takip ederekHucend’de kuşattı ve yakaladığı Türkleri kılıçtan geçirdi (722). Bu olaylar Türklerin Müslüman Araplara karşı düşmanca duygular beslemesine sebep oldu.
Horasan vâliliğine getirilen Müslim, 723-24 yılında Fergana’yı ele geçirmek üzere hazırlıklara başladı ve bazı başarılar kazandı. Daha sonra Taşkent üzerine yürüdü fakat Türgeş hakanı Su-
lu’nun direnç göstermesikarşısında geri çekilmek zorunda kaldı. Onları takip eden Türk askerleri Seyhun nehri kıyısında Emevî ordusuna yetişti veYevmü’l-Atşadıyla tarihe geçen savaşta Müslüman Araplar ağır kayıplar verdiler ve Hucend’e geri çek ildiler. Buolaylar Mâverâünnehr’deki Müslüman hâkimiyetini oldukça sarstı. Türkler kaybettikleri toprakları geri almak için seferber oldular.
Esed b. Abdullah el-Kasrî’nin vâliliği döneminde de Müslüman Araplar Türkler karşısında başarı sağlayamadılar. Türkler Mâverâünnehir’de yer yer üstünlüğü ele geçirdiler. Esed b. Abdullah Huttel’e düzenlediği bir seferde Türgeşler karşısında mağlup oldu.
Emevî halifesi Hişâm b. Abdülmelik, Türgeş hakanı Su-lu’ya elçilik heyeti gönderip onu İslâma davet etti. Ancak Hakan İslâmiyeti kabul ettikleri takdirde askerlerinin ve halkının geçim sıkıntısı çekeceğini söyleyerek bu teklifi geri çevirdi

Abbasîler Döneminde Türk Arap İlişkileri



Abbasîler devrinde Türklerin hâkimiyetindeki topraklara karşı düzenlenen fetih harekâtı hızını kaybetmiş ve Anadolu’ya yapılan gazalar dışında büyük seferler düzenlenmemiştir.Kuteybe b.Müslim’in Mâverâünnnehr’i fethetmesi ve Batı Türkistan’a düzenlediği seferler bölgenin siyasî hayatında önemli değişikliklere sebep olmuştur. Göktürklerinzayıflaması ve Mâverâünnehr’in İslâm hâkimiyeti altına alınması, Türgeş Hakanlığı’nın da Müslüman Araplar karşısında ciddi bir başarı kazanamaması üzerine Türkler Çin’den yardım istemek zorunda kaldılar. Buna ilk teşebbüs eden Fergana İhşid’i oldu (712). Daha sonra Buhara hükümdarı Tuğşâda kardeşini Çin’e gönderip Müslümanlara karşı yardım istedi (726). Yardım isteyenler arasında Semerkand hükümdarı Gurek ve Toharistan Yabgusu da vardı.Türgeş Hakanlığı’nın ortadan kaldırılmasından sonra Çin’in Kuça vâlisi büyük bir orduyla Mâverâünnehr üzerine yürümüş ve bölgeye hâkim olan Müslüman Araplarla Talas nehri kıyısında yaptıkları savaşı kaybederek geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Türk -İslâm ve dünya tarihi açısından son derece önemli olan Talas Savaşı’nın sebepleri hakkında İslâm ve Çin kaynaklarında farklı bilgiler verilmektedir. Çinliler’in Taşkent üzerine yürüyerek hükümdar Bagatur Tudun’u öldürmesi üzerine oğlu Karluklardan yardım istediği gibi diğer Türk boylarını da Çin’e karşı hareket etmeye teşvik etti. Ancak o sırada siyasî birlikten yoksun olan Türk dünyası Çin’e karşı girişeceği bir seferin sonucundan emin olamadığı için Abbasîler’in Horasan vâlisi Ebu Müslim’i Kuça, Karaşar, Hoten ve Kaşgar’ı ele geçirmesi hususunda ikna ettiler. Bunun üzerine Çin kuvvetleri bugünkü Evliyaata yakınlarındaki Talas şehrine ulaştı ve burada Müslüman Araplar’la karşı karşıya geldi.


Abbasîler Döneminde Türk Arap İlişkileri -2

Çin kaynaklarında başlangıçta Çinlilerin safında yer alan Karluk Türklerinin savaş başlayınca Müslümanların safına geçtikleri iddia edilmektedir. Ancak Ebû Müslim’i Çinlilere karşı tahrik edenlerin Karluklar olduğu düşünülürse bu iddianın doğru olmadığı anlaşılır. Muhtemelen Karluklar savaş başladıktan sonra son gün Çinlilere karşı taarruza geçmişlerdir. 751 yılı Temmuz ayında Ebû Müslim’in kumandanı Ziyâd b. Sâlih ile Çin’in Kuça vâlisi Kao Sien-tche (Kav-Sien-ci)’nin sevk ve idare ettiği ordular arasında başlayan savaş beş gün devam etmiş ve iki ateş arasında kalan Çin birlikleri ağır kayıplar vermiş başkumandan dacanını zor kurtarabilmiştir. Bu olaydan sonra Çinliler bir daha Mâverâünnehir’in işlerine karışmamışlardır. Çin ordusundaki yaklaşık 20 bin kişinin esir düştüğü Talas Savaşı’nın sonuçlarını maddeler halinde şöyle özetlemek mümkündür:
1)Her vesileyle Türkler ve Türkistan toprakları üzerinde nüfuz kurmak isteyen Çinliler 751 yılındaki bu feci bozgundan sonra Batı Türkistan üzerindeki emellerinden vazgeçmek zorunda kalmış başka bir ifadeyle Çin artık Batı Türkistan için bir tehdit unsuru olmaktan çıkmıştır
2)Savaştan önceki yıllarda Batı Türkistan’da sarsılmış olan Türk nüfuzu Talas Savaşı’ndan sonra yeniden tesis edilmiş ve 766’da Karluk Türkleri müstakil bir devlet kurmuşlardır.
3) Hz.Ömer devrindeki fetihler sırasında başlayan Türk -Arap mücadelesi uzun süre devam etmiş ve bundan dolayı da İslâmiyet Türkler arasında yayılma imkânı bulamamıştı. Talas Savaşı’ndan sonra bu mücadele yerini barış ve dostluğa bırakmıştır. Bu sayede İslâmiyet Türkler arasında yayılmaya başlamıştır.
4)Talas Savaşı dünya kültür tarihi üzerinde de önemli rol oynamış ve esir alınan Çinliler vasıtasıyla Semerkand’da da keten ve kenevirden kâğıt imal edilmeye başlanmış ve kağıtçılık çok geçmeden İslâm ülkelerinde yaygınlaşmıştır. Çin’in dışındaki ülkelerde veMüslümanlarda kâğıt, sağlıksız ve pahalı olan papirus (parşomen) idi. İslâm dünyası’nda ilk kâğıt imâlathanesi Semerkand’da kuruldu.Sonra daha ucuza üretilen bu kâğıt, diğer Müslüman şehirlerine de yayıldı. Bu sanayi Bağdat, Mısır, Sicilya ve Endülüs yoluyla Avrupa’ya geçmiştir

Abbasîler Döneminde Türk Arap İlişkileri -3

Emevîler zamanında Mervân b. Muhammed’in Hazarlar’a karşı kazandığı zaferden sonra Araplar’la Hazarlar arasındaki mücadelede bir duraklama olmuştu. Abbasîler’in ilk döneminde de bu sessizlik devam etmiş ve Halife Ebû Ca‛fer el-Mansûr ,İrminiyye vâlisi Yezid b. Üseyd’e Hazarlar’la sıhriyet tesis etmesini emretmiş o da bir Hazar prensesiyle evlenmiş ve Berdea’da muhteşem birdüğün merasimi yapılmıştır. Ancak bu prenses doğum sırasında öldüğü halde yakınları prensesin öldürüldüğünü söyleyerek Hazarlar’la Abbasîler arasındaki ilişkilerin bozulmasına ve yeni bir mücadele döneminin başlamasına sebep olmuştur.Hazar hakanı bu olay üzerine Müslümanlara karşı Astarhan el-Hârezm î’nin kumandasında ordular sevk etmiş ve onlara ağır kayıplar verdirmiştir (762-64). Halife Ebû Ca‛fer el-Mansûr döneminde,Astarhan kumandasındaki Hazar ordusu Kafkas dağlarını aşıp İslâm hâkimiyetindeki topraklara girdi. Suriye, el-Cezîre ve Musul’dantakviye birlikleri gönderilmesine rağmen Yezid b. Useyd kumandasındaki İslâm ordusu yenildi. Bu bozgun üzerine Halife hapishaneleri tahliye etti, binlerce gönüllüden oluşan büyük bir orduyu Hazarlar’a karşı sevketti. Ayrıca sınırlarda kaleler inşa ettirerek gerekli savunmatedbirleri aldı. Hazarlar daha fazla ilerleyemediler ve aldıkları ganimetlerle ülkelerine döndüler.
Halife Ebû Ca‛fer el-Mansûr (754-775)devrindenHârunü’r -reşîd(786-809) devrine kadar yarım asra yakın bir süre Hazarlar’la Müslüman Araplar arasında kayda değer bir savaşın cereyan etmediği anlaşılmaktadır.Hârunü’r -reşîd bölgede meydana gelen karışıklıklar üzerine 797 yılında Said b. Selm’i İrminiyye vâliliğine tayin etti. Said Derbend’deki asilerin lideri Necm b. Hâşim’i öldürtünce oğlu Hazarlar’a sığınıp yardım istemiş bunun üzerine Hazarlar Said’e karşı harekete geçtiler ve 799 yılında Bâbü’l-ebvâb üzerinden Kür nehri kıyısına kadar gelerek, o bölgedeki köy vekasa baları tahrip ettiler. Bu başarısızlık nedeniyleHârunü’r -reşîd, Said’i azledip yerine Yezid b. Mezyed’i tayin etti. Vâli Yezid, Huzeyme b. Hâzim ile beraber büyük bir orduyla yolaçıktı. Durumdan haberdar olan Hazarlar geri çekildiler.
Hârunü’r -reşîd devrinde gerçekleştirilen bu son harekât ile Abbasîler ve Hazarlar arasındaki mücadele dönemi sona ermiş, bunun yerini siyasî, dinî ve iktisadî ilişkiler almıştır. Hazarlar ile Müslümanlar arasındaki ticarî münasebetler başlıca üç yoldan yapılıyordu:

a)Bağdat-Rey-Berda’a-Derbend-İdil yolu,
b)Cürcan’dan başlayan ve Hazar Denizi üzerinden Hazar ülkesine ulaşan, hatta Don ve Volga nehirleri vasıtasıyla daha kuzeye uzanan ticaret yolu,
c)Hârezm’den Hazarlar’a ve Bulgarlara giden yol.
Aynı dönemde Bizans’tan kaçan Yahudîler’in etkisiyle Hazar Hakanı Yahudîliği kabul etti. Bütün bu olaylara rağmen İtil’deki (Dâru’l- beyzâ) İslâm topluluğu varlığını korudu ve bir süre sonrada Müslümanlar devlet yönetiminde hâkim unsur haline geldiler. 969 yılında Ruslar’ın İtil’e hücumundan sonra Hazar hakan ailesiHârezmli Müslümanların vasıtasıyla İslâmiyeti kabul etti.
Emevîler devrinde Müslümanlar çok geniş bir alanda hâkimiyet tesis etmekle beraber Araplar dışındaki kavimler (mevâlî) ikinci sınıf vatandaş muamelesi görüyordu. Bu durum mevâlînin özellikle Horasan’da Emevîler’e karşı büyük bir isyan hareketi başlatmasına sebep oldu. İsyana önderlik eden Ebû Müslim-i Horasanî de mevâlîye mensup idi. 746’da Horasan’da başlayan hareket Emevî hanedanının yıkılması ve Abbasîler’in iktidara gelmesiyle sonuçlandı. Bu sadece iktidarın iki hanedan arasında el değiştirmesinden ibaret bir olay değildi. İslâm tarihinde bir dönüm noktası sayılan bu ihtilal hareketinden sonra mevâlî ile Araplar arasındaki fark ortadan kalkmış hatta mevâlî, Araplar karşısında üstünlük kazanmıştı
Emevîler Arap milliyetçiliğine dayalı bir siyaset takip ediyorlar, Arapların dışındaki Müslüman halka ikinci sınıf insan muamelesi yapıyorlardı. Abbasî ihtilal hareketinin mevâlî dediğimiz Arap olmayan unsurların yoğun olarak yaşadığı Horasan bölgesinde gelişme imkânı buldu. Oradan da diğer eyaletlere doğru yayıldı. Abbasî ihtilalinin başarıya ulaşmasında İranlılar kadar Horasan bölgesinde yaşayan Türklerin de önemli rolü olmuştur.
Bunlar arasında Merv’li Tarhun ez-Zâî, Ebû Müslim-i Horasanî’nin güvenilir adamlarından
Tarhan el-dikkat çeken isimlerdir. Abbasî kuvvetlerinin Kufe’ye girmesinden ve son Emevî halifesi Mervân b. Muhammed’in Musul’a doğru geri çekilmesinden sonra o sırada Nihavend’de bulunan Muhammed b. Sûl, Ebû MüslimCemmâl ve Yezid b. Mühelleb’in adamlarından ve Abbasî nakiplerinden Muhammed b. Sûl -i Horasanî’nin emriyle batıya doğru hareket etmiştir. Halife Mervân ile ilk Abbasî halifesi
Ebu’l-Abbas es-Seffâh’ın amcası Abdullah b. Ali arasında cereyan eden Büyük Zap Suyu Savaşı’nda da Muhammed b. Sûl’un Abbasî ordusunun karargâhında önemli hizmetlerde bulunduğu bilinmektedir.
Musul Abbasîler’in eline geçince Muhammed b. Sûl burada âmil olarak görevlendirildi. Halife Ebu’l-Abbas onu dahasonra Azerbaycan vâliliğine tayin etti (751-52).Muhammed’in 752-53 yılına kadar bu görevi sürdürdüğü anlaşılmaktadır. Ebû Ca‛fer el- 52Mansûr hilâfet makamına geçince onu kendisine karşı ayaklanan Abdullah b. Ali’yi bertaraf etmekle görevlendirdi. Ancak Abdullah b. Ali daha erken davranıp onu öldürttü (754-55).
Ebû Ca‛fer el-Mansûr iktidara gelince rakip gördüğü Abdullah b. Ali ve ihtilalin lideri Ebû Müslim-i Horasanî’yi öldürttü. Daha sonra Ebû Müslim’in yakın adamlarından Ebu Nasr Mâlik b. Heysem’in bertaraf edilmesi işini de yine bir Türk’e Hemedan vâlisi Züheyr et-Türkî’ye verdi ve Züheyr onu Hemedan’da hapsetti.Ebû Ca‛fer el-Mansûr, Bağdat’ın kuruluşundan sonra Mübârek et-Türkî adlı Türk kumandanına iktalar vermiş ve onu yakın adamları(havas) arasına katmıştır. Ayrıca Hammâdet-Türkî de Şevâd topraklarının siyasî ve iktisadî kontrolünü yapmak üzere görevlendirilmiştir.Câhiz, Türkleri hizmetine alan ilk Abbasî halifesinin Ebû Ca‛fer el-Mansûr olduğunu söyler.
İbnü’l-Esîr de Ebû Ca‛fer el-Mansûr’un oğlu Mehdî’ye mevâlîye (Arap olmayan Müslüman halk) iyi muamele etmesini, onların gönüllerini kazanmasını ve özellikle Abbasîler’in iktidara gelmesinde büyük katkıları olan Horasan halkıyla yakından ilgilenmesini tavsiye ettiğini kaydeder.
Bunlar dikkate alınarak fethedilen birçok şehirdeki Türklerin İslâmiyeti kabul ederek Ebû Ca‛fer el-Mansûr devrinde Bağdat’ta yerleştirilen askerî birlikler arasına yerleştirildiği tahmin edilmektedir. Mübarek et-Türkî’nin Halife Mehdî-Billah ve Hâdî-İlelhak devrinde de görev aldığı ve Kazvin yakınlarında Medinetü Mübarek adıyla yeni bir yerleşim merkezi kurduğu bilinmektedir.
Mübarek et-Türkî 786 yılında Medine’de isyan eden
Hz.Ali evladından Hüseyin b. Ali’nin isyanını bastırmakla görevlendirilmiş fakat başarısız olması üzerine malları Halife Hâdî’nin emriyle müsadere edilmiştir.
Abdullah b. Mübarek muhtemelen Mübarek et-Türkî’nin oğludur. Halife Mehdî Türkistan hanlarına elçiler gönderip onları İslâm’a davet etmiş, onlardan bir kısmı bu teklifi kabul edip Müslüman olmuşlardır. Yakubî, Râfî b.Leys’e yardım eden Karluk Yabgusu’nun Halife Mehdî vasıtasıyla Müslüman olduğunu söyler.
İbnü’l-Esîr de olayları anlatırken Oğuzların bir kısmının İslâmiyeti kabul ettiğinikaydeder.Şaş halkı da III.(IX) yüzyılda Müslümanlığı kabul etmiştir.Müslümanlarla Bizans kuvvetleri arasındaki mücadele Suğûru’ş-Şâmiyye ve Suğuru’l-Ceziriyye denilen Tarsus, Adana, Maraş ve Malatya sınır hattı boyunca devam ediyordu. Müslümanlar buralarda kalelere askerî birlikler yerleştirerek Bizans topraklarına saldırıyorlardı. Abbasî Halifesi Hârunur -reşîd bu hudud bölgesini 786-87 yılında Avasım adı verilen müstakil bir bölge haline getirdi.

Abbasîler Devri Türk-Arap İlişkileri (Devam)


Ebû Ca‛fer el-Mansûr devrinde 756-57 yılında Malatya’ya yerleştirilen Horasan’lı
askerler arasında muhtemelen Türkler de vardı. 758-760 yıllarında da Adana’ya Horasan’lı
birlikler yerleştirildi. 778-80 yılında Hasan b. Kahtabe’nin Bizans’a karşı düzenlediği bir
seferde çeşitli bölgelerden gelen gönüllüler yanında Horasan askerleri de vardı.
Hârunur-reşîd’in kumandanlarından Herseme b. A’yen de Ebû Süleym Ferec etTürkî’yi
Tarsus’un tahkimiyle görevlendirilmişti(171/787). Buraya yerleştirilen askerî
birlikler arasında üç bin kişilik Horasan kuvvetleri de vardı.90796-97 yılında Ayn-ı
Zarba’nın(Anazarva) tahkim ve imar edilmesinden sonra buraya da Horasanlı askerler
yerleştirildi.91 Ebû Süleym Ferec et-Türkî’nin Suğûr bölgesindeki şehirlerin tahkim ve imarı
ile görevlendirilmesi ve büyük ölçüde Horasan’dan getirilen birliklerin buralara
yerleştirilmesi dikkat çekicidir. Horasanlı bu askerler arasında İranlılar(Farslar) yanında
Türkler’in de olduğu rahatlıkla söylenebilir. Burada Türk kumandanlarından sadece bir
kısmını zikrettik. Hiç şüphesiz bunların maiyyetinde kalabalık Türk kitleleri vardı. Horasan,
Mâverâünnehr, Azerbaycan ve Kafkasya Türkler’in yoğun olarak bulunduğu yerlerdir. Ayrıca
Ön Asya’daki büyük şehirlerde de Müslüman Türkler vardı. Ön Asya’ya gelen bu Türklerin
bir kısmı ülkelerine dönmüşlerdir. Ancak bir kısmı da Halife Mu’tasım’ın kendilerini himaye
etmesi sebebiyle onun hizmetinde kalmayı tercih ettiler.92
Hindistan’dan Hârunur-reşîd’e gönderilen elçilik heyeti halifenin huzuruna çıkınca
gözleri hariç her tarafı zırhla örtülü olan Türk askerleri saf tutmuş olarak saraydaki yerlerini
almışlardı. Bu da Hârunur-reşîd’in muhafız birlikleri arasında Türklerin de bulunduğunu
açıkça göstermektedir.93
Abbasî halifesi Me’mun Merv’de bulunduğu sırada meydana gelen olaylar ve siyasî
karışıklıklardan sonra Araplar ve İranlılara karşı fikirlerini değiştirmişti. Horasan’da iken
yakından tanıma imkânı bulduğu Türkleri askerî kabiliyetleri ve sağlam karakterleri sebebiyle
Arap ve İranlı askerlere karşı bir güven ve denge unsuru olarak hizmetine almaya karar verdi.
Me’mun devrinde kardeşi Mu’tasım hilâfet ordusunda Türkleri istihdam etmeye çok önem
verirdi. Mu’tasım Türkistan’a adamlarını gönderip Türk gulamlar getirdi. Yakubî, Ca‛fer elHuşşekî’den
naklen şu bilgileri verir: “Me’mun halifeliği sırasında Mu’tasım beni Türk
gulamları satın almak için Semerkand’a Nûh b. Esed b. Saman’ın yanına gönderdi. Her yıl bir
miktar Türk toplayıp Mu’tasım’a gönderiyordum. Böylece Me’mun’un hizmetinde yaklaşık
üç bin Türk askeri görev aldı.94 Horasan vâlisi Abdullah b. Tâhir hilâfet merkezine bölgenin
haracını gönderirken Oğuzlar’a mensup iki bin esiri de yollamıştı.95Oğuzlar arasında
Tolunoğulları hanedanı’nın kurucusu Ahmed b. Tolun’un babası Tolunda vardı. Me’mun
Merv’den Bağdad’a dönmesinden sonra Hilâfet ordusunda bulunan Türklerin sayısında büyük
bir artış gözlendi. Me’mun meydana gelen bazı isyanların bastırılmasında özellikle Türk
kumandanlarından yararlanmıştır.96 Bunlar arasında Eşnâs et-Türkî ve Said b. Sâcûr
zikredilebilir. Mu’tasım, Me’mun’un emri üzerine dört bin Türk askeriyle yola çıkıp Mısır’da
vuku bulan bir isyanı bastırmıştır.97 Eşnâs et-Türkî’de 830 yılında Nevşehir yakınlarındaki
Sündüs adlı bir kaleyi ele geçirmiştir.98
Me’mun Türklere ordusunda yer vermeye başlamasıyla hilafet ordusundaki Türklerin
hem nüfuzu hem de sayısı artmıştır. Abbasî tarihinde ilk defa Me’mun zamanında Türklerin
halifenin yanında seferlere katıldığı ve isyanların bastırılmasında görev aldığı görülmektedir.
Me’mun’un 833 tarihinde ölümü üzerine yerine kardeşi Mu’tasım-Billah geçti. Onun
halife olmasında Türklerin önemli rol oynadığı görülmektedir. Me’mun Türklerden askerî
birlikler teşkili için Mu’tasım’ı görevlendirmişti. Bu sebeple hilafet ordusundaki Türk askerler
Mu’tasım’ın emrinde veya onun vâli olduğu bölgelerde faaliyette bulunmuştu. Afşin, Eşnaz,
Boğa el-Kebir ve Inak et-Türkî gibi kumandanlarda ordu içinde söz sahibi olmuşlardı. Bunlar
Mu’tasım’ın veliahdlığı ve hilâfet makamına geçişinde önemli rol oynadılar.99 Mu’tasım
halife olunca önemli görevlere bu Türk kumandanlarını getirmişti. Samerra’yı kurup devlet
merkezini ve Türk askerlerini oraya nakletmesi de onlara duyduğu güveni göstermektedir.
Mu’tasım’ın halifeliği döneminde Araplar ve İranlılar yönetimdeki nüfuzlarını büyük
ölçüde kaybetmişler, orduda egemen unsur olan Türkler devletin mukadderâtına tesir edecek
seviyeye gelmişlerdi. Kaynaklar Mu’tasım devrinde Türk ordusunun sayısı hakkında 18.000
ile 70.000 arasında farklı rakamlar vermektedir. Bununla beraber hilâfet ordusunda görev alan
Türklerin sayısının 20-25.000 civarında olduğu aileleriyle beraber 70.000’e yaklaştığı tahmin
edilebilir. Türklerin ordudaki sayı ve nüfuzunun artması ve onların Bağdat’taki faaliyetleri
halkı rahatsız etmeye başlayınca Mu’tasım hilâfet merkezini nakledecek bir yer aradı ve
Samerra’da karar kıldı (835). İnşaatın yürütülmesini Türk askerlere tevdi etti ve şehir kısa
zamanda tamamlandı. Burada Türkler için geldikleri bölgeler esas alınarak ayrı ayrı
mahalleler kuruldu. Yakubî, Samerra’nın kuruluşuyla ilgili olarak şunları kaydeder:
“Mu’tasım ağabeyi Me’mun zamanında Semerkand’a Nûh b. Esed’in yanına Türk kölesi satın
almak için adam gönderirdi. Ben her sene ona bir miktar köle getirirdim. Böylece,
Me’mun’un sağlığında Mu’tasım’ın yanında 3000 kadar Türk memlûkü (gulamı) toplandı.
Hilâfet kendisine geçince Türkleri toplamakta ısrar etti. Bağdat’ta halkın elinde bulunan Türk
kölelerinden bir kısmını satın aldı. Bağdat’ta satın aldığı köleler arasında Nuaym b. Hazım’ın
memlukü Eşnâs, Sellâm b. el-Ebras’ın memlûkü İnak, Âl en-Nuaym’ın memlûkü zırhçı Vasif,
Zü’r-Riyâseteyn Fazl b. Sehl’in memlûkü Sîmâ ed-Dimaşkî vardı. Arapça bilmeyen bu
Türkler hayvanlarına binip sürdükleri zaman sağlarındaki ve sollarındaki halka çarpıyorlar,
ayak takımı onların üzerine hücum edip bazılarını dövüyor, bazılarını öldürüyordu. Kanları
heder oluyor, kendilerine tecâvüz edenlere birşey yapamıyorlardı. Bu durum, Mu’tasım’ın
canını sıktı. Bağdat’tan çıkmaya karar verdi. Sâmarrâ adında bir kent inşâ ettirdi.
Sâmerrâ’yı inşa ederken Türklerin kesimlerini (iktalarını) bütün diğer insanların
kesimlerinden ayırdı. Onları başkalarından ayrı yerlere yerleştirdi. Müvelledlerden (ArapAcem
melezlerinden) hiçbir grupla düşüp kalkmıyorlardı. Onlara sadece Ferganalılar komşu
oluyordu. Eşnâs ve adamlarına Kerh denilen kesimi ayırdı. Onun yanına bazı Türk
kumandanları ile devlet adamlarını verdi. Ona mescitler ve çarşılar yapmasını emretti, Hakan
Urtuc (Artuk)’a ve arkadaşlarına el-Cevsak el Hâkânî’den sonraki yerleri ayırdı. Adamlarını
etrafında tutmasını ve halkla haşır-neşir olmalarına izin vermemesini emretti. Vasif ve
adamlarına el-Hayr denilen yerden sonraki kesimi ayırdı. Burada uzun bir duvar inşa ederek
adına el-Hayr Duvarı dedi. Bütün Türklerin ve Arapça bilmeyen Ferganalıların kesimleri
(iktaları) çarşılardan ve kalabalıktan uzakta, geniş caddelerle, uzun mahallelerle ayrıldı.
Kesimlerinde ve mahallelerinde onlarla düşüp-kalkan yabancı kimse bulunmuyordu. Sonra,
Türk cariyeler satın alıp bu Türkleri onlarla evlendirdi. Çocukları yetişinceye kadar onların
müvelledlerle (melezlerle) evlenmelerini ve sıhriyet kurmalarını yasakladı. Çocukları
yetiştikten sonra birbirleriyle evleneceklerdi. Türklerin cariyeleri için devamlı tahsisatlar
ayırıp adlarını dîvânlara (maaş defterlerine) kayd ettirdi. Bu Türkler’den hiçbirisi karısını
boşayamıyor ve ondan ayrılamıyordu.

Abbasîler Devri Türk-Arap İlişkileri (Devam)

Eşnâs et-Türkî için şehrin en batı kesimini ayırınca, adamları için de onun yanında yer
ayırdı. Bu yere Kerh adını verdi. Eşnâs’a tüccarların onlarla komşu olmalarına mani olmasını,
müvelledlerle arkadaş olmalarına müsaade etmemesini emretti.
Samerra’nın dördüncü caddesi Bergamış et-Türkî Caddesi adını taşıyordu. Burada
Türklerin ve Ferganalıların kesimleri bulunuyordu. Türklerin mahalleleri ayrı, Ferganalıların
mahalleleri ayrıydı. Türkler kıble tarafındaki mahallelerde, Ferganalılar onların hizasında
kuzeydeki mahallelerde oturuyorlardı. Her mahalle birbirinin hizasındaydı. Onlara kimse
karışmıyordu. Türkler’in evlerinin ve kesimlerinin doğudaki en uç kısmı Hazarlar’ın kesimleri
(iktaları) ile sona eriyordu. Bu cadde sonları Vasif ve adamlarına geçen Afşin’in iktaları
yanındaki el-Mâtîre’den başlıyor, Vâdî İbrahim ile bitişen vadiye kadar uzanıyordu. Beşinci
cadde Sâlih el-Abbasî Caddesi diye tanınır. Burada da Türklerin ve Ferganalıların kesimleri
vardır. Türkler ayrı mahallelerde, Ferganalılar ayrı mahallelerde otururlar…” (Şeşen,
İslamCoğrafyacılarına Göre Türkler, s. 185-186)
Böylece tarihe Samerra devri olarak geçen ve Türk hâkimiyetinin zirvede olduğu bir
devir başladı (836-892). Türkler sadece askerî sahada değil siyasî ve idarî sahada da önemli
görevler üstlendiler. Bu durum Arap unsurunda tahrikleriyle halifeleri rahatsız etmeye ve
onlara karşı tedbir almaya sevketti. Samarra devri boyunca sürüp giden bu mücadelelerin
sonunda halifeler askerî ve siyasî kudretlerini Türk birlikleri de sayıca üstünlüklerini, buna
bağlı olarak kuvvet ve nüfuzlarını kaybettiler.
Türkler’e karşı başlatılan hareketin hedefi Mu’tasım idi. Onu iktidardan uzaklaştırarak
Türk nüfuz ve hâkimiyetini kıracağına inanan Arap unsurlar Abbas b. Me’mun’u hilâfet
makamına geçirmeye çalıştılarsa da bu ihtilal teşebbüsü başarısızlıkla sonuçlandı.
Mu’tasım’ın yerine geçen oğlu Vâsık da Türkleri destekledi ve onların devlet yönetimindeki
nüfuzlarını arttırmalarını sağladı (847). Vâsık’ın veliahd tayin etmeden ölümü üzerine kardeşi
Mütevekkil, Abbasî devlet adamlarına rağmen Türkler’in desteğiyle hilâfet makamına geçti.
Ancak o kendini iktidara taşıyan Türkler’e karşı kuşku ile bakıyordu. Devletin en güçlü devlet
adamlarından Inak et-Türkî bir hileyle katledildi (849). Mütevekkil Türkler aleyhindeki
faaliyetlerine devam ederek onları muhafız birliklerinden uzaklaştırmaya, sayılarını azaltmaya
ve hatta onların yerine orduya başka unsurlar almaya başladı. Mütevekkil’in kendileri
aleyhindeki bu faaliyetlerinden rahatsız olan Türkler onu öldürmeye kalktılar ancak yine bir
Türk olan Boğa el-Kebir’in müdahalesiyle başarısız oldular. Ancak daha sonra Boğa es-Sağir,
Musa b. Boğa el-Kebir, Hârun b. Suvartegin, Bagir et-Türkî gibi Türk kumandanlar Halife
Mütevekkil’i katlettiler (861). Bu olay Türkler’in Abbasî halifeliğinde iktidarı tamamen ele
geçirdiklerini ve kendilerine mâni olacak bir gücün bulunmadığını gösterir.
Mütevekkil’den sonra hilâfet makamına yine Türkler’in desteğiyle Muntasır geçti.
Ancak o da kendini iktidara taşıyan Türkler hakkında olumlu şeyler düşünmüyordu.
Muntasır’ın ertesi yıl muhtemelen Türkler tarafından zehirlenerek öldürülmesi üzerine yine
ordudaki nüfuzlu Türk kumandanların baskısıyla Musta’în halife seçildi (862). Musta’în,
Vasif et-Türkî ve Boğa’nın tesiri altında idi ve onlara en ufak bir müdahalede bulunamıyordu.
Sonunda Mustain hilâfetten çekildi ve Mu’tez halife ilân edildi (866). Ancak o da Türkler’e
güven duymuyor ve onlardan çekiniyordu. Vasif et-Türkî ile Boğa’nın katledilmesine rağmen
Halife Mu’tez hala Türklerin baskısı altında bulunuyordu. Türk askerleri maaşlarının
verilmemesini bahane ederek isyan ettiler ve halifeyi saraydan zorla çıkarıp hilafetten
çekilmek zorunda bıraktılar. Mu’tez devri Türkler’in siyasî sahada en belirgin şekilde
varlıklarını hissettirdikleri buna karşılık kendilerine muhalif güçlerin de toparlandıkları bir
devirdir.
Mu’tez’in yerine halife olan Mühtedi büyük ölçüde Sâlih b. Vasif et-Türkî’nin
tesirinde kaldı. Halifeliğe eski itibarını kazandırmak isteyen Mühtedi devlet yönetiminde Türk
nüfuzunu kırmak istediyse de başarılı olamadı, hem makamını hem de hayatını kaybetti.
Yerine geçen Mu’temid devrinde de Türk nüfuzu devam etti. Ancak askeri sahada kontrol
Türklerin elinde olsa da siyasî ve idarî alanda bir baskı unsuru olmaktan çıktılar. 889-90
yılında hilafet merkezinin Samerra’dan tekrar Bağdat’a nakledilmesi Abbasî Devleti’nde Türk
nüfuzu’nun zayıflamasına sebep olmuştur. Fakat bir müddet sonra Halife Radî-Billah İbn
Râik el-Hazârî’yi geniş yetkilerle emîrü’l-ümerâ tayin edince Türk nüfuzu yeniden
kuvvetlendi. Bu durum Beckem ve Tüzün’ün emîrül-ümerâ olduğu dönemde de devam etti.
945 yılında Bağdat Şiî Büveyhîler tarafından işgal edildi. Abbasî halifeliği bir Türk hanedanı
olan Selçuklular tarafından yıkılmaktan kurtarıldı.
Arapların askerî meziyetlerini kaybettikleri bir dönemde Türk askerlerinin İslâm
devletinin hizmetine girmeleri, askerî ve idarî hayata canlılık kazandırmaları Allah’ın
Müslümanlara büyük bir lütfu olarak değerlendirilmektedir. Bundan sonra da onların ahfadı
hilâfet ordusunun muharip kısmını teşkil etmiş, yukarıda anlatıldığı gibi birçok isyanın
bastırılmasında önemli görevler üstlenmiş ve İslâmiyet ve hilâfetin koruyucusu olmuşlardır.

İslamiyet Öncesi Türklerde Resim
Eski Türk resim sanatı; Budizm, Maniheism ve İslamlık dönemi olarak üç din çerçevesi içindeki eserleri içine alır. Böylece resim, sekizinci yüzyıldan on dokuzuncu yüzyıl sonuna kadar bin yıldan fazla bir zamana yayılmaktadır. Eski Türk resminin asıl temsilcileri, sanata çok yatkın olan Uygur Türkleridir. Eski Uygur kentleri harabelerinde bulunan sekiz ve dokuzuncu yüzyıllardan kalma Budist ve Maniheist duvar resimleri ile minyatürler Türk resminin bugüne kadar bilinen en eski örnekleridir. Bunlarda rahipler, vakıf yapanlar, müzisyenler tasvir edilmektedir. Kompozisyon sıralama halinde ve simetrik bir düzene göredir. Koyu mavi ve kırmızının çok olduğu parlak renkler kullanılmıştır.

İnsan yüzüne bireyin özelliklerini vermek, yani portre yapmak sanatı, ilk defa 750′den sonra Türk duvar resimlerinde başlamıştır. O zamana kadar insan vücudunun diğer kısımları gibi yüz de şemalara göre çizilmiş ve resmin altına adı yazılarak ayırt edilmiştir. Fresklerde, resimlerini yaptırmak isteyen kimseler tasvir edilmiş, böylece çeşitli insan grupları Hint ve Çin rahipler, Toharlar, İranlılar ayırt edilebilmiştir. Uygurlar kendilerinden farklı insanlar üzerinde dikkatlerini toplayarak bunları tiplere ayırmışlar ve kendilerini de daha belirgin olarak görmeye başlamışlardır. Bu durum onlara portre sanatı yaratmak ve geliştirmek yeteneğini kazandırmıştır (Aslanapa, 1992, 90).

Portre benzerliği, aynı kıyafet ve duruşta yan yana sıralanmış rahip resimlerinde açıkça bellidir. Bunların yüzleri, çeşitli insanları göstermektedir. Diğer resimlerde kendini belli eden bu portre sanatı bireysel düşünce bakımından çok önemli bir ilerlemeyi gösterir. Portre sanatının doğmasında eski geleneklerin de rolü olmuştur. Kök-Türklerde ve Uygurlarda eskiden bengü adı verilen hatıra taşlarına ölen kahramanın adı, ünvanı ve memuriyeti ile yaşı yazılarak ölümsüzleştirilmiştir. Uygurlarda bu düşünce sonradan etkisini göstermiş olmalıdır. Süs fresklerinde, Uygur prensleri çok gerçekçi olarak resmedilmiştir.

Uygurlar zamanından kalan minyatürler Maniheist kitaplardan sayfalardır. Bunlar kısmen dini, kısmen dünyevi sahneleri canlandırırlar. Bunlardan başka büyük resimli sayfalar ve sancaklar kalmıştır ki, bunlar Mani mabetlerinde saklanmış ve ayinlerde kullanılmıştır. Bu Uygur minyatürleri İslam minyatürünün kaynağı olmuştur.

Uygurlar, tipleri ayırmak, tarihlendirmek ve portre resimlerini oluşturmaktan başka ilah tasvirleri de yaparak her iki bakımdan Çin resmi üzerinde etkili olmuşlardır. Bunlardan başka, Uygur ressamları dokuzuncu yüzyılda yeni bir yöntem geliştirmişlerdir. Birçok küçük sahnelerle bir veya birkaç hikayeden oluşan, Tohar resimlerinden farklı olarak Uygurlar büyük ve sade kompozisyonlar oluşturmuşlardır. Renk olarak koyu lacivert ve açık yeşil yerine, kızıl kahverengi tercih edilmiştir (Aslanapa, 1992, 92).

Uygurlarda bu şekilde gelişmiş olan sanat gittikçe güçlenerek devam etmiştir. Uygur devleti dağılınca bu sanatçı Türklerin parlak mirası, yeni egemenlik kuran Moğollarla, Batı’ya ve İslam dünyasına geçmiştir.

Türklerin resim sanatındaki gelişimi, yeni ve farklı eser yaratmalarını sağlamıştır. Heykel ve resimdeki ayrıntılı tanımlama anlayışı, İslamiyetin kabulü ile yerini yeni anlayışlara bırakmıştır. Resimlerdeki insanları kişiselleştirme, her konuyla ilgili resim yapılması, yeni arayışlar yapıldığının göstergesidir. Türk resim sanatı kendi kendini geliştirmiştir. O dönem için örnek olmuş, etkisi bu güne kadar devam etmiştir.

Müslüman Araplarla Türkler arasındaki münasebetler

Hz.Ömer zamanında başlamış ve karşılıklı mücadele içinde süregelmiştir.
Türkler’in Emevîlerdevrine kadar küçük gruplar halinde topluca Müslüman olduklarına dair herhangi bir bilgi
tespit edilememiştir.
Emevîler devrinde çok geniş bir alanda İslâm hâkimiyeti sağlanmışsa da devletin takip
ettiği Arap milliyetçiliğine dayalı siyaset yüzünden idarî ve askerî kademede görevli çok az
sayıda gayr-i Arap unsur hizmete alınmıştır. Araplar devletin çeşitli nimetlerinden
yararlandıkları halde mevâli denilen gayr-i Arap unsur ikinci sınıf insan muamelesi görüyor
ve ganimetlerden daha az pay alıyorlar, buna karşılık daha çok vergi ödemek zorunda
bırakılıyorlardı. Sefer sırasında askere alınan gayr-i Arap kavimler savaştan sonra az bir
ganimetle ülkelerine gönderiliyorlardı.

·Muaviye'den itibaren halifelik babadan oğla geçmeye başlamış, böylece saltanata dönüştürülmüş-tür.
·Emeviler, Arapları üstün gören bir yaklaşıma sahip olmuşlar, Arap olmayan Müslümanlara değer vermemişlerdir.
·Emevi soyuna bağlılık göstermişler, Hz.Ali yanlılarına ve Hz.Muhammed soyundan olanlara iyi davranmamışlardır.
·Emeviler döneminde Müslümanların sınırları, İspanya'dan-Türkistan'a kadar genişlemiştir.
·İslam Kültür ve Medeniyeti , fetihlerle birlikte gelişmeye ve yayılmaya başlamıştır.
Türklerin İslamiyeti Kabulü

İslam dinini kabul etmeden önceki dönemde Türkler, Şamanist kültürün etkisindeydiler ve Gök-tanrı (Gök-tengri) dinini benimsemişlerdi. Bununla birlikte, zamanın koşullarına bağlı olarak değişik dönemlerde değişik dinlere bağlı kalmışlardı. Örneğin, Çin'de (386-556) bir devlet kurmuş olan Tabgaç ile 552-742 yılları arasında hüküm sürmüş olan Türk kökenli Göktürk devleti Budizm'i benimserken, Uygur döneminde (745-840) Türkler arasında Maniheizm yaygınlık kazanmıştır. Bunun yanında, kimi Türkler (Hazarlar) Museviliği seçmiş, Peçenekler, Kumanlar ve Bulgarlar gibi bir kısmı da Hristiyanlığı benimsemişlerdir. Böylece, Türklerin Araplarla ilk karşılaştıkları tarihe kadar değişik dinleri kabul ettikleri söylenebilir.

Türklerin Müslümanlarla ilk temasları, 7. yy.'ın ortalarında, 642 yılındaki Nihavend Savaşını izleyen dönemde başlamıştır. Türk-Arap ilişkileri, Sasani Devletinin çöküşünden sonra yaklaşık yarım yüzyıl boyunca çekişmeli biçimde sürüp gitmiştir.

Türkler, Emeviler döneminin (661-750) başlangıcından itibaren İslam devletleri ve Arapların hizmetinde bulunmuşlardır. Ayrıca Türkler, Emevi devletinin çöküşü ve Abbasiler döneminin başlamasına neden olan ihtilal hareketi içinde önemli bir rol oynamışlardır. Aslında, 632 yılında Hicret'le birlikte İslamiyeti yaymaya başlamış olan Müslümanlar, Abbasi iktidarının başlangıcına (750) kadar geçen sürede genişleme faaliyetinin büyük bölümünü tamamlamışlardı. 634'te Arap Yarımdasını, 642'de Bizans ve Sasani topraklarını ele geçiren Müslümanlar, 656 yılında nüfuz alanlarını kuzeyde Kafkaslar ve doğuda da Ceyhun Irmağı'na kadar genişletmiş bulunuyorlardı. Türkler, 751 yılında yapılan Talas Savaşı'nda Çinliler'e karşı paralı askerler olarak Araplarla birlikte savaşmışlardı. Çinlilere karşı kazanılan bu zafer; Türk egemenliğinin Batı Türkistan'da sürmesini sağlarken Araplara Türklerle dostluk ilişkisini geliştirme fırsatı vermiş, bu ilişki ile birlikte Türkler de gittikçe artan biçimde İslamiyeti kabul etmeye başlamışlardı. Ayrıca Araplar, bu savaşı izleyen dönemde Orta Asya'nın Müslümanlaştırılması sürecini de başlatacaklardı. Bu arada, Müslümanlar Talas Savaşı ile Orta Asya'ya adım attıkları sırada Türklerin de bu bölgede Uygur Devleti'ni kurmakta olduklarını belirtmek gerekir. Uygurlar'dan ayrılan Oğuz Türkleri, savaş esiri ya da Müslümanların hizmetindeki askerler olarak İslam dünyasında yer alan ilk Türkler olmuşlardır.

İslam dinini kabul eden Türklerin sayısı gittikçe artmış ve Müslümanlık, 10. yy.'da Türkler arasında yaygınlık kazanmıştır. Fakat, Türklerin ilk kez ortaya çıktıkları ve ilk devletlerini kurdukları bozkırların Müslümanlaştırılması 14. yy.'a kadar sürmüştür. Böylece, Türklerin Müslümanlaştırılması yaklaşık 5 yüzyıllık bir süre almıştır. Orta Asya'da Arap yayılmasını izleyen dönemdeki Türk tarihine ilişkin en önemli gelişme, Türklerin önce İran ve ardından da Anadolu'ya göçleri olmuştur.

Bu noktada Türklerin, Arap baskısıyla karşılaşmasalardı, yerleşik hayata geçmeyip bozkırlarda göçebe olarak yaşamaya devam edecekleri ileri sürülebilir. Arapların baskısı karşısında Türklerin bir bölümü, yaşamlarını sürdürebilecekleri başka yerler bulmak zorunda kaldılar ve İslamiyeti kabul ettikten sonra da İslam'ın nüfuz alanını genişletmek üzere yeni topraklara akınlar düzenlemeye başladılar.

İslamiyeti kabul eden Türk toplulukları arasında yer alan Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular, Türk kökenli toplulukların gelecekleri ile ilgili olarak çok önemli bir rol oynadılar. Karahanlılar, İslam'ı kabul ettikten sonra Buhara ve çevresini alıp Orta Asya'daki ilk Müslüman Türk devletini, Karahanlı devletini kurdular. Aynı dönemde, bir diğer Türk kökenli aile olan Gazneliler ailesi ortaya çıktı. Gazneliler, Afganistan ve İran Horasanı'nda etkili olup Kuzey Hindistan'ın Müslümanlaştırılmasını sağladılar. 10 ve 11. yüzyıllarda kimi Oğuz grupları Ceyhun Irmağı bölgesinden Horasan'a göç ettiler. 1035 yılında Selçuk Bey'in torunları Tuğrul ve Çağrı, diğer Oğuz gruplarıyla birlikte Ceyhun Irmağı'nı geçtiler. Bu gruplar, Selçuklu ailesinin tarihteki yerini almasından sonra Selçuklular olarak adlandırılacaktı. Horasan'ı hakimiyetleri altına aldıktan sonra Gazneliler karşısında 1040 yılında Dandanakan Savaşını kazandılar ve daha batıya ilerlediler. Tuğrul Bey, 1055 yılında Bağdat'ı aldı ve ardından da hilafet Selçuklular'a geçti. Tuğrul Bey'in halefi Alp Arslan (1063-1072), Bizans İmparatoru Romanos Diogenes'i 1071'de Malazgirt'te yendi. Bu zaferin ardından Selçuklular, Türkler'in Anadolu'da yerleşmelerini sağlamış oldular. Böylece, bu göçebe Türkler, yani Anadolu'ya geçen Oğuzlar, Büyük Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluklarını kurdular ve Kırım'dan Kuzey Afrika'ya, İran Körfezi'nden Viyana'ya kadar uzanan bölgede Türk uluslarının izlerini bıraktılar.

Orta Asya'da kalan Türk topluluklarına gelince, bunların izledikleri yolun, İslam dinini benimseyerek yerleşik hayata geçen ve çeşitli bölgelerde Müslüman Türk devletleri kurmuş olan Türk topluluklarının izledikleri yoldan farklı olduğu söylenebilir.

Kaynaklar :

Ahmet Kahraman, Dinler Tarihi, İstanbul 1984, s.77-78.
DOÇ. DR. MUHARREM KESİK
YRD.DOÇ DR.GAMZE KONA